તંત્રીની કલમે….
ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની પચીસમી અને છવ્વીસમી ફેબ્રુઆરી બે હજાર છવ્વીસના રોજ યોજાઈ રહેલી ઇઝરાયેલની ઐતિહાસિક મુલાકાત પર હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે. વડાપ્રધાન જ્યારે તેલ અવીવના બેન ગુરિયન એરપોર્ટ પર પહોંચ્યા ત્યારે ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ અને તેમનાં પત્ની સારા નેતન્યાહૂ દ્વારા પરંપરાગત નિયમો બાજુ પર મૂકીને તેમનું અત્યંત ઉષ્માભર્યું અને ભવ્ય સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ બે હજાર સત્તર પછી વડાપ્રધાનની આ બીજી ઇઝરાયેલ મુલાકાત છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના ગાઢ અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટેનું સીમાચિહ્નરૂપ કદમ માનવામાં આવે છે. નરેન્દ્ર મોદી ઇઝરાયેલની સંસદ નેસેટને સંબોધિત કરનારા પ્રથમ ભારતીય વડાપ્રધાન બનવા જઈ રહ્યા છે. આ મુલાકાત માત્ર બે દેશો પૂરતી સીમિત ન રહેતા પશ્ચિમ એશિયા અને સમગ્ર વિશ્વના રાજકારણમાં મોટા ફેરફારો લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ખાસ કરીને જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ છે અને ગાઝામાં સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે, ત્યારે આ મુલાકાતના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રત્યાઘાતો અત્યંત વ્યાપક બની રહેશે.
આ મુલાકાત દરમિયાન સંરક્ષણ, સુરક્ષા, આધુનિક તકનીકી, કૃષિ અને જળ વ્યવસ્થાપન જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં મજબૂત કરારો થવાની સંભાવના છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેનો સહયોગ હંમેશા નોંધપાત્ર રહ્યો છે. વર્તમાન સમયમાં ભારત પોતાની સ્વદેશી હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલી સુદર્શન ચક્ર વિકસાવી રહ્યું છે અને તેમાં ઇઝરાયેલની પ્રખ્યાત આયર્ન ડોમ તકનીકના ઉપયોગ અંગે ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે, જે ભારતીય સરહદોની સુરક્ષા માટે ખૂબ જ નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત મુક્ત વેપાર કરારની વાટાઘાટો અને તાજેતરમાં થયેલા દ્વિપક્ષીય રોકાણ કરારો થકી બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સંબંધો વધુ મજબૂત બનશે. વિજ્ઞાન, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા, સાયબર સુરક્ષા, ક્વોન્ટમ તકનીક, ખેતી અને પાણીના અસરકારક વ્યવસ્થાપન માટે પણ બંને દેશો વચ્ચે વિશેષ કરારો પર હસ્તાક્ષર થવાના છે. આ તમામ બાબતો એ વાતની સાબિતી છે કે ભારત અને ઇઝરાયેલ હવે માત્ર ખરીદનાર અને વેચનાર પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા, પરંતુ સંશોધન અને વિકાસમાં સમાન ભાગીદાર બની ગયા છે. બેન્જામિન નેતન્યાહૂ દ્વારા પ્રસ્તાવિત હેક્સાગોન ગઠબંધન આ મુલાકાતનું એક ખૂબ જ મહત્વનું પાસું છે. આ ગઠબંધન હેઠળ ભારત, આરબ દેશો, આફ્રિકી દેશો અને ભૂમધ્ય સમુદ્રના દેશોને એકસાથે લાવીને કટ્ટરપંથી તાકાતોનો સામનો કરવા માટે એક નવું આંતરરાષ્ટ્રીય માળખું ઊભું કરવાની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે, જે પશ્ચિમ એશિયાના ભૂરાજકીય સમીકરણોને મૂળભૂત રીતે બદલી નાખશે.
એક તરફ આ મુલાકાતને ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના ઐતિહાસિક પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે, તો બીજી તરફ ભારતના આંતરિક રાજકારણમાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર તેનો ભારે વિરોધ પણ થઈ રહ્યો છે. ગાઝામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ઇઝરાયેલ સામે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતોમાં ચાલી રહેલી કાર્યવાહીની વચ્ચે વડાપ્રધાનની આ મુલાકાતનો વિપક્ષી દળો દ્વારા અત્યંત આકરો વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. કોંગ્રેસ અને અન્ય ડાબેરી પક્ષોએ આ મુલાકાતને પેલેસ્ટાઇનના મુદ્દા સાથે વિશ્વાસઘાત ગણાવી છે અને કેન્દ્ર સરકાર પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. કોંગ્રેસના નેતાઓએ આ મુલાકાતને નૈતિક કાયરતા ગણાવીને વડાપ્રધાન પાસે એવી સ્પષ્ટ માંગ કરી છે કે તેઓ ઇઝરાયેલની સંસદમાં પોતાના ઐતિહાસિક સંબોધન દરમિયાન ગાઝાના નિર્દોષ નાગરિકોનો મુદ્દો ઉઠાવે અને તેમના માટે ન્યાયની માંગ કરે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ એવી ચર્ચાઓ છે કે જ્યારે ઇઝરાયેલના નેતૃત્વ સામે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતોમાં યુદ્ધ ગુનાઓના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે, ત્યારે ગ્લોબલ સાઉથના નેતા તરીકેની ભારતની છબી અને નિયમો આધારિત વિશ્વ વ્યવસ્થા પ્રત્યેની તેની પ્રતિબદ્ધતાની આકરી કસોટી થઈ રહી છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે અગાઉની સરકારોએ હંમેશા પેલેસ્ટાઇનના મુદ્દાને પ્રાધાન્ય આપ્યું હતું, જ્યારે વર્તમાન સરકાર ઇઝરાયેલ સાથેના સંબંધોને વધુ પડતું મહત્વ આપી રહી છે, જે ભારતના પરંપરાગત વિદેશ નીતિના વલણથી વિપરીત છે.
ભારતે હંમેશા ઇઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઇનના મુદ્દે સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો છે અને શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ માટે બે રાષ્ટ્રોના સિદ્ધાંતને સતત ટેકો આપ્યો છે. પરંતુ આજના ઝડપથી બદલાતા વૈશ્વિક માહોલમાં નરેન્દ્ર મોદીની આ મુલાકાત સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો, સીમા સુરક્ષા અને આર્થિક વિકાસને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપે છે. જેરુસલેમમાં આયોજિત ઇનોવેશન કાર્યક્રમ, યદ વાશેમ હોલોકોસ્ટ સ્મારકની મુલાકાત અને ઇઝરાયેલમાં વસતા હજારો ભારતીય સમુદાયના લોકો સાથેનો સંવાદ બંને દેશો વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવશે. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશોના નેતાઓ આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં એકબીજાને પૂરો સહયોગ આપવાની પ્રતિબદ્ધતા પણ દોહરાવશે. ભવિષ્યમાં ભારત મધ્ય પૂર્વ યુરોપ આર્થિક કોરિડોરના માધ્યમથી પણ ભારત અને ઇઝરાયેલ એકબીજાના અત્યંત મહત્વના ભાગીદાર બનવા જઈ રહ્યા ે, જે વૈશ્વિક વેપારની દિશા બદલી નાખશે. આમ, સત્તાધારી પક્ષનો આ કૂટનીતિક નિર્ણય અને વિપક્ષનો સિદ્ધાંતવાદી વિરોધ બંને એક સક્રિય અને જીવંતલોકશાહીના લક્ષણો છે. આ તમામ બાબતો સુનિશ્ચિત કરે છે કે વડાપ્રધાનની આ ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાત માત્ર બે રાષ્ટ્રો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેના આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક રાજકીય પ્રત્યાઘાતો આવનારા સમયમાં અત્યંત વ્યાપક, નિર્ણાયક અને લાંબા ગાળાની અસરો ઊભી કરનારા સાબિત થશે.
(નરેન્દ્ર જોષી)
