તંત્રીની કલમે….
અમદાવાદ, ૧૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬: ભારતીય સંસ્કૃતિ હંમેશા પરિવર્તનશીલ રહી છે, પરંતુ તેની મૂળ ધાર આસ્થા અને આધ્યાત્મિકતામાં જ રહેલી છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે વિશ્વ ભૌતિકવાદની આંધળી દોટમાં છે અને માનવીય સંબંધોમાં કૃત્રિમતા વધી રહી છે, ત્યારે હરિદ્વારના પવિત્ર ગંગા તટ પર આકાર પામેલું ’શતાબ્દી નગર’ સમાજ માટે એક નવી સંજીવની સમાન સાબિત થઈ રહ્યું છે. અખિલ વિશ્વ ગાયત્રી પરિવાર દ્વારા આયોજિત આ શતાબ્દી મહોત્સવ માત્ર ધાર્મિક વિધિઓ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે એક વ્યાપક સામાજિક ક્રાંતિનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે, જેની સીધી અસર લોકોના આચાર, વિચાર અને વર્તન પર જોવા મળી રહી છે. ૩૦ લાખ ચોરસ મીટરના વિશાળ ફલક પર વસેલા આ નગરે સાબિત કર્યું છે કે જ્યારે લાખો લોકો એક ઉમદા ઉદ્દેશ્ય માટે એકઠા થાય છે, ત્યારે કેવા પ્રકારના શિસ્તબદ્ધ સમાજનું નિર્માણ થઈ શકે છે.
આ આયોજનની સૌથી મોટી સામાજિક અસર લોકોના ’સેવાભાવ’ અને ’શિસ્ત’ પર પડી છે. અહીં અમલમાં મુકાયેલી ‘ડિજિટલ શિસ્ત’ અને ‘નો કાર્ડ, નો એન્ટ્રી’ જેવી વ્યવસ્થાઓએ લોકોમાં નિયમપાલન પ્રત્યેની જાગૃતિ વધારી છે. આજના સમયમાં જ્યાં ભીડમાં અવ્યવસ્થા અને ધાંધલ-ધમાલ સામાન્ય બની ગઈ છે, ત્યાં આટલા મોટા પાયે ટેકનોલોજી અને આધ્યાત્મિકતાનો સમન્વય એ વાતની પ્રતીતિ કરાવે છે કે આધુનિકતા આસ્થાને નબળી નથી પાડતી, પણ તેને વધુ પારદર્શક અને સુવ્યવસ્થિત બનાવે છે. જ્યારે હજારો સ્વયંસેવકો કોઈ પણ અપેક્ષા વગર, માત્ર લોકકલ્યાણની ભાવનાથી ૨૪ કલાક કાર્યરત હોય છે, ત્યારે તે સમાજમાં ‘નિઃસ્વાર્થ સેવા’ના મૂલ્યોને પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
આ મહોત્સવની ફળશ્રુતિ રૂપે જે મહત્વનું પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે તે છે—વ્યસન મુક્તિ અને નૈતિક ઉત્થાન. યુગઋષિ પંડિત શ્રીરામ શર્મા આચાર્યએ હંમેશા ‘વિચાર ક્રાંતિ’ પર ભાર મૂક્યો હતો. શતાબ્દી નગરમાં આયોજિત વિવિધ શિબિરો અને પ્રવચનો દ્વારા હજારો યુવાનોને નશાના માર્ગેથી પાછા વાળીને રચનાત્મક કાર્યો તરફ વાળવામાં આવ્યા છે. લોકો અહીંથી માત્ર આશીર્વાદ લઈને નથી જઈ રહ્યા, પણ ગંગાના પવિત્ર તટ પર ઊભા રહીને કાયમી વ્યસન ત્યાગના સંકલ્પો પણ લઈ રહ્યા છે. આ સામાજિક શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા છે જે આવનારા સમયમાં તંદુરસ્ત રાષ્ટ્રના નિર્માણમાં પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે.
બીજી તરફ, મહિલા સશક્તિકરણનું જે ઉદાહરણ અહીં જોવા મળે છે તે અદ્ભુત છે. શતાબ્દી નગરના વ્યવસ્થાપનમાં મહિલા મંડળોની સક્રિય ભાગીદારી એ વાતનું પ્રમાણ છે કે આધ્યાત્મિક ક્ષેત્રે પણ સ્ત્રી શક્તિનું નેતૃત્વ કેટલું પ્રભાવશાળી હોઈ શકે છે. ‘માતા ભગવતી દેવી શર્મા’ના આદર્શોને અનુસરીને, આ મહોત્સવ સ્ત્રીઓને માત્ર ગૃહિણી તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક કુશળ પ્રબંધક અને વૈચારિક માર્ગદર્શક તરીકે પણ સ્થાપિત કરી રહ્યો છે. આ આયોજન જ્ઞાતિ-જાતિના ભેદભાવો દૂર કરીને એક ‘વૈશ્વિક પરિવાર’ની ભાવના દ્રઢ કરી રહ્યું છે. અમેરિકાથી યુગાન્ડા સુધીના શ્રદ્ધાળુઓ જ્યારે એક જ પંગતમાં બેસીને ભોજન લે છે, ત્યારે સામાજિક સમરસતાનો સાચો અર્થ પ્રગટ થાય છે.
પર્યાવરણ પ્રત્યેની સભાનતા એ આ મહોત્સવનું બીજું મહત્વનું સામાજિક પાસું છે. આખા શતાબ્દી નગરને ‘પ્લાસ્ટિક મુક્ત’ અને સ્વચ્છ રાખવાનો સંકલ્પ લોકોમાં જળ અને જમીનની પવિત્રતા જાળવવાની પ્રેરણા આપે છે. જ્યારે લાખોની મેદની શિસ્તબદ્ધ રીતે સ્વચ્છતા જાળવે, ત્યારે તે મુલાકાતીઓના માનસમાં કાયમી પરિવર્તન લાવે છે. આ આયોજન આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા આધ્યાત્મિક સંદેશને છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડવામાં સફળ રહ્યું છે, જેનાથી અંધશ્રદ્ધા દૂર થઈ રહી છે અને વૈજ્ઞાનિક આધ્યાત્મિકતાનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે.
જ્યારે વિશ્વ અત્યારે યુદ્ધના વાદળો, વિસ્તારવાદી નીતિઓ અને અરાજકતાથી ઘેરાયેલું છે, ત્યારે હરિદ્વારના ગંગા તટ પરથી નીકળતો આ શાંતિ, સદ્ભાવના અને માનવતાનો સંદેશ અત્યંત પ્રસ્તુત છે. શતાબ્દી નગર એ સાબિત કરે છે કે જો આયોજનમાં શુદ્ધતા અને આધુનિકતાનો સાચો સમન્વય હોય, તો તે સમાજની દશા અને દિશા બંને બદલી શકે છે. આ મહોત્સવ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે ભારતની આધ્યાત્મિક શક્તિમાં જ વિશ્વની તમામ સમસ્યાઓનું સમાધાન રહેલું છે. ખરેખર, આ આધ્યાત્મિક મહાકુંભ આવનારી પેઢીઓ માટે સામાજિક સમરસતા, નૈતિક મૂલ્યો અને રાષ્ટ્રપ્રેમના પાઠ ભણાવતી એક જીવંત પાઠશાળા સમાન બની રહેશે.
નરેન્દ્ર જોષી.
