તંત્રીની કલમે….
ભારતીય અર્થતંત્ર અત્યારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર ઉભું છે અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ની પૂર્ણાહુતિ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે દેશના આર્થિક ફલક પર તેજી અને સાવચેતી બંનેના મિશ્ર સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. માર્ચ મહિનો જ્યારે પૂરો થવાને આરે છે ત્યારે ચારેબાજુ નાણાકીય ગતિવિધિઓ તેજ બની છે અને ખાસ કરીને ટેક્સ પ્લાનિંગ તથા સરકારી ખર્ચના આંકડાઓ બજારની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રતિકૂળ સંજોગો છતાં પોતાની મજબૂત આર્થિક સ્થિતિ જાળવી રાખી છે જેની પાછળ સ્થાનિક વપરાશમાં થયેલો વધારો અને સરકારની માળખાગત સુવિધાઓ પરના મોટા રોકાણો જવાબદાર છે. બીએસઈ અને એનએસઈ જેવા મૂડી બજારોમાં જોવા મળતી તેજી રોકાણકારોના અતૂટ વિશ્વાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને આ વર્ષના અંતિમ દિવસોમાં બજારમાં પ્રવાહિતા વધવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા મૂડી ખર્ચના પ્રોજેક્ટ્સ અત્યારે અર્થતંત્ર માટે ગ્રોથ એન્જિન સાબિત થઈ રહ્યા છે જેની સીધી અસર ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્ર પર જોવા મળી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન જીએસટી કલેક્શનના જે આંકડાઓ સામે આવ્યા છે તે સાબિત કરે છે કે વ્યાપારિક ગતિવિધિઓમાં પારદર્શિતા સાથે વૃદ્ધિ થઈ છે. કરદાતાઓ અત્યારે માર્ચના અંતિમ સપ્તાહમાં ટેક્સ પ્લાનિંગની કવાયતમાં વ્યસ્ત છે જે બેંકિંગ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણનો પ્રવાહ વધારી રહ્યા છે. સરકાર માટે પડકાર એ છે કે નાણાકીય ખાધને અંકુશમાં રાખવાની સાથે વિકાસની ગતિ જાળવી રાખવી. ખાસ કરીને નાણાકીય વર્ષના અંતે જે સરકારી ખર્ચના આંકડાઓ જાહેર થાય છે તે આગામી બજેટ અને આર્થિક નીતિઓ માટે પાયો પૂરો પાડે છે. આ સંજોગોમાં રાજકોષીય ખાધનું વ્યવસ્થાપન ભારતીય અર્થતંત્રની વિશ્વસનીયતા માટે વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત મહત્વનું છે.
આર્થિક તેજીની સાથે કેટલાક ગંભીર પડકારો પણ સપાટી પર જોવા મળી રહ્યા છે જેમાં મોંઘવારીનો દર સૌથી મુખ્ય છે. ખાદ્ય ચીજો અને ઈંધણના ભાવમાં થતી વધઘટ સામાન્ય માનવીના બજેટ પર અસર કરી રહી છે જેની સીધી અસર બજારમાં માંગ પર પડી શકે છે. વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના ભાવ અને ડોલરની સામે રૂપિયાની વધઘટ પણ ભારતીય આયાત-નિકાસ પર દબાણ ઉભું કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ડોલર મજબૂત થવાથી ભારતીય રૂપિયો દબાણ હેઠળ રહે છે જેના કારણે આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી બને છે અને તેનાથી ફુગાવામાં વધારો થાય છે. આ વર્ષે ડોલરની ચાલ રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય રહી છે પરંતુ રિઝર્વ બેંકના સચોટ હસ્તક્ષેપથી રૂપિયાની ગરિમા જળવાઈ રહી છે. ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધો પણ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે બાહ્ય પડકારો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
ગામડાઓમાં માંગમાં વધારો અને કૃષિ ક્ષેત્રનું પ્રદર્શન પણ આ નાણાકીય વર્ષના અંતે આર્થિક ગતિ નક્કી કરશે. ચોમાસાની સ્થિતિ અને પાકના અંદાજો ગ્રામીણ અર્થતંત્રને ગતિશીલ રાખે છે અને જો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખરીદશક્તિ વધશે તો તેની અસર એફએમસીજી અને ઓટોમોબાઈલ જેવા ક્ષેત્રો પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળશે. વળી ડિજિટલ ઈકોનોમીમાં ભારતે જે રીતે પ્રગતિ કરી છે તેનાથી વ્યવહારોમાં સરળતા આવી છે અને ફિનટેક ક્ષેત્રમાં પણ મોટી માત્રામાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષાયું છે. સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્રે ફંડિંગના જે પ્રશ્નો હતા તે હવે ધીમે ધીમે ઉકેલાતા જણાય છે અને નવા યુગની કંપનીઓ બીએસઈ પર લિસ્ટિંગ કરીને મૂડી બજારમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરી રહી છે જે અર્થતંત્રના આધુનિકીકરણ તરફનો સંકેત છે.
નિષ્કર્ષમાં કહી શકાય કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ની પૂર્ણાહુતિ વખતે ભારત પાસે વિકાસના અનેક અવસરો છે પરંતુ સાવચેતી પૂર્વકનું આયોજન અનિવાર્ય છે. ટેક્સ પ્લાનિંગના માધ્યમથી ઘરગથ્થુ બચતોને યોગ્ય રીતે ચેનલાઈઝ કરીને લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે ઉપયોગમાં લેવી જોઈએ. સરકારે જે રીતે માળખાગત સુવિધાઓમાં રૂ અબજોનું રોકાણ કર્યું છે તેનો ફાયદો આગામી વર્ષોમાં રોજગારીના સર્જન દ્વારા જોવા મળશે. પડકારો તો રહેશે જ પરંતુ મજબૂત બેંકિંગ વ્યવસ્થા અને સ્થિર નીતિઓને કારણે ભારત વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા મોટા અર્થતંત્રોમાં પોતાનું સ્થાન જાળવી રાખવા સક્ષમ છે. આગામી નાણાકીય વર્ષમાં પ્રવેશતા પહેલા આ વર્ષના અનુભવો અને આંકડાકીય વિશ્લેષણ આપણને ભવિષ્યની આર્થિક રણનીતિ ઘડવામાં મદદરૂપ થશે.
નરેન્દ્ર જોષી
