તંત્રીની કલમે….
પશ્ચિમ એશિયામાં અત્યારે જે પ્રકારની ભૌગોલિક અને રાજકીય પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થયું છે તે માત્ર તે પ્રદેશ પૂરતું મર્યાદિત નથી પરંતુ તેની અસરો સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે. ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે વધતા જતા તણાવને પગલે વૈશ્વિક સ્તરે અસ્થિરતાનો માહોલ સર્જાયો છે ત્યારે ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા બોલાવવામાં આવેલી હાઈ-લેવલ મીટિંગ અત્યંત સૂચક અને સમયસરની ગણી શકાય. આ બેઠકમાં ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને ત્યાં વસતા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા પર જે રીતે ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે તે દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર આવનારા કોઈપણ સંકટને પહોંચી વળવા માટે સંપૂર્ણપણે
સજ્જ છે. પશ્ચિમ એશિયા એ ભારત માટે માત્ર એક રાજદ્વારી ભાગીદાર નથી પરંતુ તે ભારતની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે.
ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જે ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે તે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે અને જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલે તો પરિવહન માર્ગો ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અવરોધ ઊભો થઈ શકે છે. જો આવું થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલ પુરવઠામાં મોટી ખાધ સર્જાઈ શકે છે જેના પરિણામે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. વડાપ્રધાને આ બેઠકમાં ખાસ કરીને તેલની આયાતને અવિરત રાખવા અને વૈકલ્પિક માર્ગો તેમજ વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડારનો ઉપયોગ કરવા અંગે ઊંડી ચર્ચા કરી છે. મોંઘવારી પર અંકુશ રાખવા માટે સરકાર ઊર્જા સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ અગ્રતા આપી રહી છે કારણ કે તેલના ભાવમાં વધારો થવાથી પરિવહન ખર્ચ વધે છે અને અંતે તે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર બોજ વધારે છે.
બીજી તરફ પશ્ચિમ એશિયાના વિવિધ દેશોમાં લાખોની સંખ્યામાં ભારતીય નાગરિકો વસવાટ કરે છે અને રોજગારી મેળવે છે. ઈઝરાયલ અને ઈરાન બંને દેશોમાં ભારતીયોની મોટી સંખ્યા છે. યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં આ નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી એ સરકાર માટે સૌથી મોટો સવાલ છે. વડાપ્રધાને વિદેશ મંત્રાલય અને સુરક્ષા એજન્સીઓને આદેશ આપ્યા છે કે દરેક ભારતીય નાગરિકના સંપર્કમાં રહેવામાં આવે અને જરૂર પડ્યે તેમને સુરક્ષિત રીતે વતન પાછા લાવવા માટેની યોજના તૈયાર રાખવામાં આવે. અગાઉ પણ ભારતે યુક્રેન અને સુદાન જેવા સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી પોતાના નાગરિકોને સફળતાપૂર્વક બહાર કાઢ્યા છે તે જોતા સરકારની કાર્યક્ષમતા પર કોઈ શંકા નથી પરંતુ વર્તમાન પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ હોવાથી સતર્કતા અત્યંત અનિવાર્ય છે.
આ સંઘર્ષની અસર માત્ર ઊર્જા કે સુરક્ષા પૂરતી મર્યાદિત નથી પરંતુ તેની સીધી અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ જોવા મળી રહી છે. બીએસઈ અને એનએસઈમાં રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતાનો ભય છે જેને કારણે બજારમાં વોલેટિલિટી વધી છે. નાણાકીય બજાર હંમેશા સ્થિરતા શોધતું હોય છે અને જ્યારે પણ પશ્ચિમ એશિયામાં અશાંતિ ઊભી થાય છે ત્યારે સોનાના ભાવમાં તેજી આવે છે અને શેરબજારમાં ઘટાડો જોવા મળે છે. સરકાર આ બાબતે પણ નાણા મંત્રાલય સાથે પરામર્શ કરી રહી છે જેથી કરીને ભારતીય રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ કરી શકાય અને અર્થતંત્રમાં નાણાકીય પ્રવાહિતા જળવાઈ રહે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ બાદ ભારત હવે કોઈપણ વૈશ્વિક આંચકા સામે પોતાની આર્થિક નીતિઓને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
વર્તમાન સંજોગોમાં ભારતની ભૂમિકા એક શાંતિદૂત તરીકેની રહી છે. વડાપ્રધાન મોદીએ હંમેશા સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી દ્વારા વિવાદો ઉકેલવા પર ભાર મૂક્યો છે. ભારત માટે ઈરાન અને ઈઝરાયલ બંને સાથેના સંબંધો મહત્વના છે. એક તરફ ઈરાન સાથેના ચાબહાર પોર્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ્સ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના છે તો બીજી તરફ ઈઝરાયલ સાથે સંરક્ષણ અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં ગાઢ ભાગીદારી છે. આ બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવીને ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોનું રક્ષણ કેવી રીતે કરે છે તેના પર આખી દુનિયાની નજર છે. વડાપ્રધાનની આ હાઈ- લેવલ મીટિંગ માત્ર આંતરિક તૈયારીઓ માટે જ નહોતી પરંતુ તે વૈશ્વિક સમુદાયને એક સંદેશ પણ હતો કે ભારત પોતાની સુરક્ષા અને આર્થિક હિતો પ્રત્યે અત્યંત ગંભીર છે. પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ અત્યંત નાજુક વળાંક પર છે. યુદ્ધની જ્વાળાઓ જો વધુ પ્રસરે તો તેની અસરથી કોઈ અછૂત નહીં રહે. પરંતુ ભારત સરકાર દ્વારા જે રીતે અગમચેતીના પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે તે આશા જગાવે છે. ઊર્જા આયાત માટે નવા સ્ત્રોતોની શોધ અને નાગરિકો માટે સુરક્ષા કવચ તૈયાર રાખવાની આ કવાયત સાબિત કરે છે કે ભારત હવે માત્ર વૈશ્વિક ઘટનાઓનો સાક્ષી નથી પરંતુ તે ઘટનાઓની અસરોને ખાળવા માટે સક્ષમ એક મજબૂત રાષ્ટ્ર છે. આવનારા દિવસોમાં જો તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા આવશે તો સરકાર ટેક્સમાં રાહત આપીને કે અન્ય નાણાકીય પગલાં ભરીને સામાન્ય માણસને રાહત આપવાનો પ્રયાસ કરશે તેવી અપેક્ષા રાખી શકાય છે. અત્યારે તો સમગ્ર દેશની નજર આ સંઘર્ષના શમન પર છે જેથી કરીને વિશ્વ ફરી એકવાર શાંતિ અને વિકાસના માર્ગે આગળ વધી શકે.
નરેન્દ્ર જોષી
