તંત્રીની કલમે….
ર્તમાન ૨૦૨૬ના વર્ષમાં ભારતની વિદેશ નીતિ એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં વૈશ્વિક મહાસત્તા બનવાની મહત્વાકાંક્ષા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના પડકારો આમને-સામને છે. કેનેડા અને અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં આવેલો ગતિરોધ હવે માત્ર ’રાજદ્વારી શિષ્ટાચાર’નો વિષય રહ્યો નથી, પરંતુ તે ભારતની આંતરિક સુરક્ષા અને સ્વાયત્તતા પરના પ્રહાર સમાન છે. એક તરફ ભારત વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવા તરફ મક્કમ ડગલાં માંડી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ પશ્ચિમી દેશો દ્વારા ખાલિસ્તાની અલગતાવાદના મુદ્દે કરવામાં આવતી ’પક્ષપાતી’ દખલગીરીએ નવી દિલ્હીને કડક વલણ અપનાવવા મજબૂર કર્યું છે. પંજાબ જેવા સરહદી રાજ્યમાં ફરી એકવાર વિદેશી ધરતી પરથી અશાંતિના બીજ રોપવાના જે પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, તે ભારત માટે લાલબત્તી સમાન છે.
કેન્દ્ર સરકારનું વલણ અત્યારે અત્યંત સ્પષ્ટ અને આક્રમક છે. ભારત સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ઠોક વગાડીને કહી દીધું છે કે ’અભિવ્યક્તિની આઝાદી’ નામે ભારત વિરોધી આતંકવાદને પનાહ આપવી એ મિત્ર રાષ્ટ્રના લક્ષણો નથી. કેનેડામાં જ્યારથી વોટબેંકની રાજનીતિએ હદ વટાવી છે, ત્યારથી ભારતે તેના રાજદ્વારી સંબંધોને ન્યૂનતમ સ્તરે લાવીને સાબિત કર્યું છે કે રાષ્ટ્રીય ગૌરવ સાથે કોઈ સમજૂતી થશે નહીં. અમેરિકાના કિસ્સામાં પણ, વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી હોવા છતાં, ગુપ્તચર એજન્સીઓના એકતરફી અહેવાલો સામે ભારતે જે રીતે પોતાની તપાસ પર ભાર મૂક્યો છે, તે દર્શાવે છે કે ભારત હવે કોઈના ’જુનિયર પાર્ટનર’ તરીકે રહેવા તૈયાર નથી. સરકારનો પક્ષ છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે લેવામાં આવેલા નિર્ણયોમાં વિદેશી દખલગીરી અસ્વીકાર્ય છે.
બીજી તરફ, દેશની આંતરિક રાજનીતિમાં આ મુદ્દે ભારે ધ્રુવીકરણ જોવા મળી રહ્યું છે. વિરોધ પક્ષો સરકારની વિદેશ નીતિ પર પ્રશ્નાર્થો ખડા કરી રહ્યા છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે સરકારના ’આક્રમક’ વલણને કારણે પશ્ચિમી દેશો સાથેના દાયકાઓ જૂના સંબંધો જોખમમાં મુકાયા છે, જેની અસર અંતે વેપાર અને વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો પર પડી રહી છે. વિપક્ષી નેતાઓનું માનવું છે કે સુરક્ષાના મુદ્દે કડકાઈ જરૂરી છે, પરંતુ રાજદ્વારી રસ્તો ખુલ્લો રાખવો જોઈએ જેથી ભારત વિશ્વમાં અલગ- થલગ ન પડી જાય. પંજાબના સંદર્ભમાં પણ, વિરોધ પક્ષો સરકાર પર એવો આક્ષેપ કરી રહ્યા છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના નામે સ્થાનિક રાજકીય અવાજોને દબાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. જોકે, નિષ્પક્ષ વિશ્લેષણ કરીએ તો સમજાય છે કે ભારત અત્યારે એક ‘સુરક્ષા દ્વિધા’ માં છે. પંજાબની સરહદે વધતી જતી ડ્રોન ગતિવિધિઓ, ડ્રગ્સનું નેટવર્ક અને વિદેશી ફન્ડિંગથી ચાલતા ઓનલાઇન પ્રોપગેન્ડાએ સાબિત કર્યું છે કે ખતરો વાસ્તવિક છે. પશ્ચિમી દેશો જ્યારે ભારતીય તપાસ એજન્સીઓના પુરાવાઓને નજરઅંદાજ કરે છે, ત્યારે ભારત પાસે પોતાની સુરક્ષા માટે કઠોર પગલાં ભરવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ રહેતો નથી. વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની છબી અત્યારે એક ’તાકતવર પણ જવાબદાર’ રાષ્ટ્રની છે, પરંતુ પશ્ચિમી મીડિયા જે રીતે ભારતની લોકશાહી અને સુરક્ષા પગલાંને નકારાત્મક રીતે ચીતરી રહ્યું છે, તે એક સુનિયોજિત એજન્ડા જેવું લાગે છે.
અંતે, આ લડાઈ માત્ર રાજદ્વારી પત્રો કે નિવેદનોની નથી, પરંતુ ભારતની અખંડિતતાની છે. પંજાબમાં શાંતિ જાળવી રાખવા માટે સરકારે રાજકીય મતભેદો બાજુ પર રાખીને તમામ પક્ષોને વિશ્વાસમાં લેવા પડશે. તે જ સમયે, કેનેડા અને અમેરિકા જેવા દેશોએ પણ સમજવું પડશે કે ભારત સાથેના સંબંધો તેમની પોતાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત છે. ભારત હવે ૧૯૯૦ના દાયકાનું અસહાય રાષ્ટ્ર નથી; તે ૨૦૨૬નું સક્ષમ ભારત છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ વચ્ચેનું સંતુલન જાળવવું એ જેટલું સરકારનું કામ છે, તેટલું જ સહકાર આપવાની જવાબદારી વિપક્ષની પણ છે. જ્યારે દુશ્મન સરહદ પારથી ઘા કરતો હોય, ત્યારે દેશે એક અવાજે બોલવું અનિવાર્ય છે.
નરેન્દ્ર જોષી
