તંત્રીની કલમે….
આજે વિશ્વની નજર વેસ્ટ એશિયા પર ટકેલી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ અને ઊર્જા સુવિધાઓ પર હુમલા ૫ દિવસ માટે સ્થગિત કર્યા છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન સાથે “ખૂબ સારી અને ઉત્પાદક વાતચીત” થઈ છે અને આ વાતચીત આખા અઠવાડિયા સુધી ચાલશે. ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યુંઃ “આ વાતચીતના સ્વર અને સ્વરૂપને આધારે મેં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ વોરને આદેશ આપ્યો છે કે ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ અને ઊર્જા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કોઈ પણ હુમલો ૫ દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવે.”
પરંતુ ઈરાને આ દાવાને તરત જ નકારી કાઢ્યો છે. ઈરાની વિદેશ મંત્રાલય અને સરકારી મીડિયા (ફાર્સ, તસ્નીમ, પ્રેસ ટીવી) કહે છે કે અમેરિકા સાથે કોઈ સીધી કે અસીધી વાતચીત નથી થઈ. તેઓ કહે છે કે ટ્રમ્પે “પાછળ હઠ્યા” છે કારણ કે ઈરાને ચેતવણી આપી હતી કે જો અમેરિકા હુમલો કરશે તો સમગ્ર પ્રદેશના ઊર્જા સ્થળો પર પ્રતિકાર થશે. કેટલાક ઈરાની મીડિયાએ તો ટ્રમ્પ પર હસીને તેમના જ શબ્દોમાં “You’re fired!” કહીને મજાક ઉડાવી છે.
આ ઘટના ચાર અઠવાડિયાના યુદ્ધના સંદર્ભમાં આવી છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ થવાથી વિશ્વના તેલ પુરવઠામાં અવરોધ છે, તેલના ભાવ વધ્યા છે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ધક્કો પહોંચ્યો છે. ભારત જેવા તેલ આયાતકાર દેશો માટે આ ગંભીર છે – અમદાવાદમાં પેટ્રોલ પંપ પર લાંબી લાઈનો જોવા મળી રહી છે.
જર્મન ચાન્સલર ફ્રીડરિખ મર્ઝે કહ્યુંઃ “હું ટ્રમ્પનો આભાર માનું છું કે તેઓએ ૫ દિવસ માટે સ્થગિત કર્યું. મેં તેમને ફોન પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.” આ ટિપ્પણી સાચી છે. કારણ કે વધુ હુમલાઓથી યુદ્ધ વધુ વ્યાપક બની શકે છે અને યુરોપીય અર્થતંત્રને નુકસાન થાય. ડી-એસ્કેલેશનની જરૂર છે.
બ્રિટનના પ્રધાનમંત્રી કીર સ્ટાર્મરે કહ્યુંઃ “યુએસ-ઈરાન વાતચીતના અહેવાલોનું સ્વાગત છે. અમે ડી-એસ્કેલેશન અને ન્યુક્લિયર હથિયારો પર કડક શરતો સાથે સમજૂતી ઇચ્છીએ છીએ.” આ પણ સાચું છે. વૈશ્વિક શાંતિ માટે વાતચીત જ એકમાત્ર રસ્તો છે, યુદ્ધ નહીં.
ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અગાઉ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે વાત કરીને “ડાયલોગ અને ડિપ્લોમસી”ની અપીલ કરી છે અને કહ્યું છે કે વેસ્ટ એશિયાની સ્થિતિ “ગંભીર ચિંતાનો વિષય” છે. આ ટિપ્પણી પણ સંપૂર્ણ સાચી છે. ભારતને તેલની સુરક્ષા અને ૯૦ લાખથી વધુ ભારતીયોની સલામતી માટે શાંતિ જરૂરી છે.
ટ્રમ્પની આ કાર્યવાહી વ્યૂહાત્મક છે અને મોટે ભાગે સાચી છે. તેમણે ૪૮ કલાકનું અલ્ટિમેટમ આપ્યું હતું, પરંતુ વાસ્તવિકતા જોઈને ૫ દિવસનો સમય આપ્યો. આ બ્રિંકમેનશિપ છે – તે યુદ્ધ અટકાવી શકે છે અને તેલના ભાવ ઘટાડી શકે છે. જો વાતચીત સાચી હોય તો શાંતિની તક છે. પરંતુ જો ટ્રમ્પ માત્ર બ્લફ કરી રહ્યા હોય તો તે ખોટું છે, કારણ કે તે વિશ્વાસ ઘટાડે છે.
ઈરાનનો ઇન્કાર અને મજાક ખોટી છે. તેઓ હાર્ડલાઈન અપનાવીને પોતાની મર્યાદા છુપાવવા માંગે છે, પરંતુ આનાથી પોતાના લોકો અને વિશ્વને નુકસાન થાય છે. યુદ્ધના ૪ અઠવાડિયામાં હજારો મોત થયા છે, અર્થતંત્ર તબાહ થઈ રહ્યું છે. ઈરાને પણ વાતચીત સ્વીકારીને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે પગલું ભરવું જોઈએ.
આ ૫ દિવસની મુદત એક તક છે. જો વાતચીત સફળ થાય તો હોર્મુઝ ખુલી જશે, તેલ સસ્તું થશે અને વિશ્વને રાહત મળશે. પરંતુ જો નિષ્ફળ થાય તો યુદ્ધ વધુ ભયાનક બની શકે છે. ભારતે ડિપ્લોમસીને સમર્થન આપવું જોઈએ અને પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા માટે વૈકલ્પિક પુરવઠો તૈયાર રાખવો જોઈએ. ટ્રમ્પની આ પહેલ અને વિશ્વ નેતાઓના સ્વાગતને આધારે આપણે આશા રાખીએ કે આ યુદ્ધનો અંત થાય અને શાંતિ પ્રવર્તે. વાતચીત જ વિજય છે – હુમલો નહીં.
નરેન્દ્ર જોષી
