તંત્રીની કલમે….
વર્તમાન સમયમાં જ્યારે સમગ્ર વિશ્વનું અર્થતંત્ર અસ્થિરતાના એક એવા વમળમાં ફસાયેલું છે જ્યાં મોંઘવારી, યુદ્ધ અને સપ્લાય ચેઈનની તૂટતી કડીઓ મોટા વિકસિત રાષ્ટ્રોની ઊંઘ હરામ કરી રહી છે, ત્યારે ભારત એક સ્થિર અને મજબૂત ટાપુ સમાન ઉભરી આવ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ એટલે કે આઈએમએફના તાજેતરના અહેવાલે વૈશ્વિક ફલક પર ભારતની આર્થિક ક્ષમતા પર મંજૂરીની મહોર મારી દીધી છે. આ અહેવાલ માત્ર આંકડાઓની માયાજાળ નથી, પરંતુ તે ભારતની આંતરિક શક્તિ અને સરકારની દીર્ઘદ્રષ્ટિનું પ્રતિબિંબ છે. દુનિયાના અનેક દેશો જ્યારે મંદીના ભય હેઠળ જીવી રહ્યા છે અને યુરોપના સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોમાં પણ આર્થિક વિકાસ દર શૂન્યની આસપાસ ભટકી રહ્યો છે, ત્યારે ભારતનો સાત ટકાની આસપાસનો વિકાસ દર કોઈ આશ્ચર્યથી ઓછો નથી. આ મક્કમતા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારતની મજબૂત સ્થાનિક માંગ અને માળખાકીય સુધારાઓ પ્રત્યેની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતા છે. ભારત હવે માત્ર બીજા દેશો પર નિર્ભર રહેનારો દેશ નથી રહ્યો, પરંતુ તે પોતે જ એક મોટું બજાર અને ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનીને ઉભર્યું છે.
ભારતની આ આર્થિક સફળતામાં ડિજિટલ ક્રાંતિએ જે ભાગ ભજવ્યો છે તે ખરેખર વંદનીય છે. યુપીઆઈ અને અન્ય ડિજિટલ માધ્યમોએ દેશના અર્થતંત્રને પારદર્શક બનાવવાની સાથે સાથે છેવાડાના માનવી સુધી નાણાકીય સેવાઓ પહોંચાડી છે, જેના કારણે બજારમાં લિક્વિડિટી જળવાઈ રહી છે. આઈએમએફના અહેવાલમાં ખાસ નોંધ લેવામાં આવી છે કે ભારત જે રીતે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને પોતાના આર્થિક વહીવટને સુધારી રહ્યું છે તે મોડેલ વિશ્વના અન્ય દેશો માટે પણ અનુકરણીય છે. તેની સાથે જ ’મેક ઈન ઈન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભરતાના મંત્રએ ભારતને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં ચીનના વિકલ્પ તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યું છે. સેમિકન્ડક્ટરથી લઈને મોબાઈલ અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત જે રીતે હરણફાળ ભરી રહ્યું છે, તેનાથી વિદેશી હૂંડિયામણની બચત તો થાય જ છે પણ સાથે સાથે દેશમાં રોજગારીની લાખો નવી તકો પણ સર્જાઈ રહી છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવતી અસ્થિરતા અને વૈશ્વિક તણાવ છતાં ભારત જે રીતે મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખી શક્યું છે, તે રિઝર્વ બેંક અને સરકાર વચ્ચેના ઉત્તમ તાલમેલનું પરિણામ છે.
જોકે, આ ઉજળી તસવીરની સાથે કેટલાક પડકારો પણ આપણી નજર સામે ઉભા છે જેની અવગણના કરી શકાય તેમ નથી. વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવોમાં થતો વધારો અને વિકસિત દેશોની આર્થિક નીતિઓમાં આવતા બદલાવની અસર ભારત પર પણ પડી શકે છે. આ સંજોગોમાં દેશના ગ્રામીણ અર્થતંત્રને વધુ મજબૂત બનાવવું અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધારવો એ સમયની માંગ છે. માત્ર શહેરી વિકાસથી દેશ મહાસત્તા ન બની શકે, તેના માટે ગામડાઓની ખરીદશક્તિ વધારવી પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે. આઈએમએફનો અહેવાલ ભારતને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડે છે, પરંતુ તે જવાબદારીનો અહેસાસ પણ કરાવે છે કે આપણે હજુ લાંબી મજલ કાપવાની છે. આવનારા દાયકાઓમાં જો ભારત આ જ રીતે પોતાની આર્થિક શિસ્ત અને નવીનતા જાળવી રાખશે, તો ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવાનું સપનું હકીકત બનતા કોઈ રોકી શકશે નહીં. વિશ્વ આજે ભારત તરફ આશાની નજરે જોઈ રહ્યું છે કારણ કે ભારત હવે વિશ્વના આર્થિક વિકાસનું નવું એન્જિન બની ચૂક્યું છે. આ મક્કમતા જ ભારતને આવતીકાલની નવી આર્થિક મહાસત્તા તરીકે પ્રસ્થાપિત કરશે.
નરેન્દ્ર જોષી
