તંત્રીની કલમે….
આજે સમગ્ર વિશ્વમાં આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ ઉત્સાહભેર ઉજવાયો. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં દેશના વિવિધ શહેરોમાં વિશાળ યોગ કાર્યક્રમો યોજાયા, જ્યારે અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં પણ લાખો લોકોએ યોગાભ્યાસ કરીને ભારતીય સંસ્કૃતિને માન આપ્યું. યોગ હવે માત્ર કસરત કે આરોગ્ય સુધી સીમિત રહ્યો નથી, પરંતુ તે વિશ્વને શાંતિ, સંતુલન અને માનવતાનો સંદેશ આપતું ભારતીય જીવનદર્શન બની ગયું છે. ભારત હજારો વર્ષોથી ઋષિ-મુનિઓની તપોભૂમિ રહ્યું છે. આપણા પ્રાચીન ગ્રંથો, ઉપનિષદો અને પતંજલિના યોગસૂત્રોમાં યોગનું વિશેષ મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. યોગનો સાચો અર્થ છે – શરીર, મન અને આત્માનું મિલન. આજના આધુનિક અને વ્યસ્ત જીવનમાં માનસિક તણાવ, ડિપ્રેશન, હૃદયરોગ અને અનેક બીમારીઓ વધતી જાય છે ત્યારે યોગ સમગ્ર માનવજાત માટે આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ રહ્યો છે. ૨૦૧૪માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘમાં આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ ઉજવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. વિશ્વના ૧૭૭ દેશોએ આ પ્રસ્તાવને સમર્થન આપ્યું અને ૨૧ જૂનને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી. આ ઘટના માત્ર ભારત માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર ભારતીય સંસ્કૃતિ માટે ગૌરવની ક્ષણ હતી. વિશ્વે પ્રથમ વખત ભારતીય પરંપરા અને જીવનશૈલીને આટલી વિશાળ સ્વીકૃતિ આપી હતી.
આજે વિશ્વના મોટા શહેરોમાં જાહેર સ્થળો, પાર્કો અને સ્ટેડિયમોમાં યોગ કાર્યક્રમો યોજાઈ રહ્યા છે. અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં યોગ અભ્યાસનો વિષય બન્યો છે, યુરોપમાં યોગ કેન્દ્રો વધી રહ્યા છે અને અનેક વિદેશી લોકો ભારતીય ગુરુઓ પાસેથી યોગ શીખવા ભારત આવી રહ્યા છે. આ સમગ્ર પરિવર્તન ભારતની સાંસ્કૃતિક શક્તિ અને આધ્યાત્મિક વારસાની જીત છે.
યોગ માત્ર શરીરને તંદુરસ્ત રાખવાની પદ્ધતિ નથી. તે મનને શાંતિ આપે છે, વિચારોને શુદ્ધ બનાવે છે અને જીવનમાં સકારાત્મકતા લાવે છે. કોરોનાકાળ દરમિયાન સમગ્ર વિશ્વે અનુભવ્યું કે સ્વાસ્થ્ય જ સૌથી મોટું ધન છે. તે સમયમાં યોગ અને પ્રાણાયામે લાખો લોકોને માનસિક અને શારીરિક રીતે મજબૂત રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેથી જ આજે વિશ્વમાં યોગ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ સતત વધી રહ્યો છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ હંમેશા “વસુધૈવ કુટુંબકમ્” એટલે કે “સમગ્ર વિશ્વ એક પરિવાર”ના સિદ્ધાંતમાં માનતી આવી છે. યોગ એ જ ભાવનાનો જીવંત પ્રતીક છે. વિશ્વમાં જ્યાં યુદ્ધ, હિંસા અને અસહિષ્ણુતા વધી રહી છે ત્યાં યોગ માનવજાતને શાંતિ અને સહઅસ્તિત્વનો માર્ગ બતાવે છે. યોગ આપણને માત્ર પોતાના શરીર સાથે નહીં પરંતુ પ્રકૃતિ અને સમગ્ર બ્રહ્માંડ સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસની વધતી લોકપ્રિયતા ભારત માટે સોફ્ટ પાવર તરીકે પણ મહત્વપૂર્ણ બની છે. આજે વિશ્વ ભારતીય આયુર્વેદ, ધ્યાન, પ્રાણાયામ અને યોગ તરફ આકર્ષાઈ રહ્યું છે. આ ભારતની એવી સાંસ્કૃતિક જીત છે જે કોઈ હથિયાર કે આર્થિક શક્તિથી નહીં પરંતુ જ્ઞાન અને જીવનમૂલ્યોથી પ્રાપ્ત થઈ છે. આજની યુવા પેઢી માટે પણ યોગ અત્યંત જરૂરી બની ગયો છે. મોબાઈલ, સોશિયલ મીડિયા અને સ્પર્ધાત્મક જીવનશૈલી વચ્ચે વધતા તણાવમાં યોગ તેમને એકાગ્રતા, આત્મવિશ્વાસ અને શાંતિ આપે છે. શાળાઓ અને કોલેજોમાં નિયમિત યોગ શિક્ષણ ફરજિયાત બનવું જોઈએ જેથી નવી પેઢી શારીરિક અને માનસિક રીતે મજબૂત બની શકે. વિશ્વ આજે ભારત તરફ માત્ર આર્થિક કે રાજકીય શક્તિ તરીકે નહીં પરંતુ આધ્યાત્મિક માર્ગદર્શક તરીકે પણ જોઈ રહ્યું છે. યોગ એ ભારતની એવી અમૂલ્ય ભેટ છે જે સમગ્ર માનવજાતને સ્વસ્થ, શાંત અને સુખી જીવન જીવવાનો માર્ગ બતાવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ માત્ર એક ઉજવણી નથી, પરંતુ તે ભારતની સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને માનવકલ્યાણની વિચારધારાનો વૈશ્વિક ઉત્સવ છે.
નરેન્દ્ર જોષી
