તંત્રીની કલમે….
ગુજરાતમાં વિકાસની ગતિ, ઔદ્યોગિક પ્રગતિ અને વીજળીની પૂરતી ઉપલબ્ધતાના દાવા વચ્ચે સામાન્ય નાગરિકના ઘરમાં પહોંચતું વીજળીનું બિલ હવે ચિંતાનો વિષય બની રહ્યું છે. મોંઘવારીથી પહેલેથી જ પીડાતો મધ્યમ વર્ગ, મર્યાદિત આવક ધરાવતો પરિવાર અને રોજની કમાણીમાંથી ઘર ચલાવતો શ્રમિક હવે વીજળીના વધારાના ખર્ચનો બોજ પણ સહન કરે તો રાહત ક્યાંથી મેળવશે? વીજળી જીવનની અનિવાર્ય જરૂરિયાત છે; તેના ખર્ચમાં થતો વધારો માત્ર એક બિલની રકમ વધારતો નથી, પરંતુ સમગ્ર પરિવારના માસિક બજેટને ખોરવી નાખે છે.
તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, રાજ્યની સરકારી વીજ વિતરણ કંપનીઓના ગ્રાહકો માટે વીજળીના બળતણ અને વીજ ખરીદી ખર્ચ સાથે સંકળાયેલા સરચાર્જમાં વધારો લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલોમાં પ્રતિ યુનિટ આશરે ૩૦થી ૪૫ પૈસા સુધીના વધારાની અસરનો ઉલ્લેખ થયો છે. જુલાઈ ૨૦૨૬થી લાગુ ગણાતી સુધારેલી ગણતરીમાં પ્રતિ યુનિટ મૂળ સરચાર્જ રૂ. ૨.૩૦થી વધારી રૂ. ૨.૪૫ કરવામાં આવ્યો છે અને તેની સાથે ૩.૯૯ ટકાનો વધારાનો ચલ સરચાર્જ પણ જોડાયો છે. જોકે, દરેક ગ્રાહકના બિલમાં થતી વાસ્તવિક અસર તેના વપરાશ અને લાગુ પડતી ગણતરી પર આધારિત રહેશે. ખેતીવાડીના વીજ જોડાણોને આ વધારામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યાં હોવાના અહેવાલો છે.
અહીં સવાલ માત્ર સરચાર્જ વધારાનો નથી, પરંતુ તેની ગણતરી, સમય અને પારદર્શિતાનો પણ છે. માર્ચ ૨૦૨૬માં ગુજરાત વીજ નિયમન પંચે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રાજ્યની સરકારી વીજ કંપનીઓ તથા ટોરેન્ટ પાવરના સંબંધિત વિસ્તારોમાં નિયત વીજદર યથાવત્ રાખ્યા હતા. હવે નિયત દર અને બળતણ તથા વીજ ખરીદી ખર્ચના સમાયોજન હેઠળ વસૂલાતા સરચાર્જ વચ્ચેનો તફાવત સામાન્ય ગ્રાહકને સરળ ભાષામાં સમજાવવો જરૂરી છે. નિયત દર યથાવત્ હોવા છતાં બિલ કેમ વધે છે, કયા ખર્ચના આધારે સરચાર્જ નક્કી થાય છે અને ગ્રાહક પાસેથી કેટલી રકમ વસૂલાય છે—તેનો સ્પષ્ટ જવાબ મળવો જોઈએ.
વીજળીના ખર્ચમાં વધારો સૌથી પહેલાં સામાન્ય પરિવારને અસર કરે છે. પંખા, ફ્રિજ, પાણીની મોટર અને અન્ય આવશ્યક ઉપકરણોનો ઉપયોગ ઘટાડવાની પણ એક મર્યાદા છે. નાના વેપારીઓ, દુકાનદારો, હોટેલચાલકો, લઘુ ઉદ્યોગો અને કાર્યશાળાઓ માટે વીજળી ઉત્પાદન તથા કામગીરીનો સીધો ખર્ચ છે. વીજળી મોંઘી થાય તો ઉત્પાદન ખર્ચ વધે, નફાનું પ્રમાણ ઘટે અને અંતે તેની અસર વસ્તુઓ તથા સેવાઓના ભાવ પર પણ પડી શકે છે. આમ, વીજળીના બિલનો બોજ એક પરિવાર પૂરતો સીમિત રહેતો નથી; તે સમગ્ર અર્થતંત્રમાં ખર્ચ વધારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
સરકાર અને વીજ કંપનીઓએ એ પણ સમજવું જોઈએ કે બળતણ તથા વીજ ખરીદીના ખર્ચમાં થતો ફેરફાર ગ્રાહકો પર આપમેળે અને અસ્પષ્ટ રીતે નાખી દેવાનો વિષય નથી. વીજળીના ઉત્પાદન અને ખરીદીમાં ખરેખર કેટલો ખર્ચ થયો, અગાઉના સમયગાળાની સરખામણીમાં કેટલો વધારો થયો, કયા નિયમ હેઠળ સરચાર્જ નક્કી થયો અને તેની વસૂલાત કયા સમયગાળાથી કરવામાં આવી—આ બધી વિગતો જાહેર થવી જોઈએ. ગ્રાહકને બિલમાં દરેક ચાર્જની સ્પષ્ટ સમજ મળે અને ભૂલ જણાય તો ફરિયાદનો ઝડપી નિકાલ થાય તેવી વ્યવસ્થા પણ અનિવાર્ય છે.
રાહત માટેના ઉપાયો પણ વ્યવહારુ હોવા જોઈએ. સરકાર જરૂરિયાતમંદ અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો માટે લક્ષિત રાહતની શક્યતા તપાસે. વીજ કંપનીઓએ વીજચોરી, તકનીકી નુકસાન અને બિનકાર્યક્ષમ કામગીરી ઘટાડીને ખર્ચ પર અંકુશ મૂકવો જોઈએ. સૌરઊર્જા, ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઉપકરણો અને સમય પ્રમાણે વીજ વપરાશને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. સ્માર્ટ મીટર કે નવી ટેક્નોલોજીનો હેતુ માત્ર વસૂલાત વધારવાનો નહીં, પરંતુ ગ્રાહકને બચત અને પારદર્શિતાનો લાભ આપવાનો હોવો જોઈએ.
વીજળીનો ખર્ચ વધારવો સરળ છે, પરંતુ ગ્રાહકની આવક વધારવી એટલી સરળ નથી. તેથી સરકારની કસોટી માત્ર વીજળીનો પુરવઠો જાળવવામાં નહીં, પરંતુ તે સામાન્ય માણસને કેટલા વાજબી ખર્ચે મળે છે તેમાં થવી જોઈએ. ગુજરાતના વિકાસનો પ્રકાશ દરેક ઘરમાં પહોંચવો જોઈએ—પરંતુ એવો નહીં કે ઘરની આવકનો મોટો હિસ્સો બિલ ભરવામાં જ સમાઈ જાય. વીજળી જરૂરી છે, પારદર્શિતા અનિવાર્ય છે અને સામાન્ય ગ્રાહકને રાહત આપવી સરકારની જવાબદારી છે.
નરેન્દ્ર જોષી
