સુનીલ રાજેન્દ્ર બર્મન(સંત સુરા)
ગોપીપુરા, હનુમાન ચાર રસ્તા, સુરત
મો ૯૪૨૭૮ ૩૧૨૧૩
લક્ષ્મી બેઠી જ પૂજાય, ઊભી તો નાસી જાય. આ લોક માન્યતા ખરી, કારણ કે આપણી લક્ષ્મીને બેસવાનો જ સમય નથી. એ આવે છે અને ઊભી ઊભી જ ભાગી જાય છે.
આ એક જ વાક્યમાં આખું અર્થશાસ્ત્ર છે. આ એક જ વાક્યમાં આખું જીવન છે. આ એક જ વાક્યમાં આખી દિવાળી છે. આપણે લક્ષ્મીને બેસાડવા માટે આખી જિંદગી ઊભા રહીએ છીએ, અને લક્ષ્મી બેસવા માટે બે મિનિટ પણ ઊભી રહેતી નથી.
લક્ષ્મીને આપણે દેવી કહીએ છીએ. પણ દેવી પણ માણસ જેવી જ થઈ ગઈ છે. એને પણ હવે એક જગ્યાએ બેસવું ગમતું નથી. એને પણ ફરવું ગમે છે. એ એક ઘરમાંથી બીજા ઘરમાં જાય છે. એક ખિસ્સામાંથી બીજા ખિસ્સામાં જાય છે. એક બેંકમાંથી બીજી બેંકમાં જાય છે. એને પકડવા જઈએ તો એ છટકી જાય છે. એને છોડી દઈએ તો એ પાછી આવે છે. આ જ તો લક્ષ્મીની લીલા છે.
હવે મૂળે અને મુદ્દે વાત કરીએ.
સૌને જોઈએ છે કુબેરનો ભંડાર, લક્ષ્મીની કૃપા, ધનની વર્ષા. વર્ષા એવી કે ભૂતડા મધ્યરાતે ઘરની બારીમાંથી રૂપિયા નાંખી જાય. અને વિશ્વ બેન્ક સામેથી કહે કે ભાઈ, થોડું ધિરાણ લઈ લો ને!
આ ઈચ્છા ખોટી નથી. આ ઈચ્છા દરેક માણસની છે. ગરીબને પણ એ જ ઈચ્છા છે, પૈસાવાળાને પણ એ જ ઈચ્છા છે. ફરક માત્ર એટલો છે કે ગરીબ રોટલી માટે લક્ષ્મી માંગે છે, પૈસાવાળો રોટલી બતાવવા માટે લક્ષ્મી માંગે છે. ગરીબ કહે છે – મને બે ટંકનું ખાવાનું મળી જાય એટલે બસ. પૈસાવાળો કહે છે – મને એટલું મળે કે લોકોને બતાવી શકું કે મારી પાસે કેટલું છે.
દિવાળી આવે એટલે આ ઈચ્છા વધારે તીવ્ર થઈ જાય છે. દિવાળી એટલે લક્ષ્મીનો તહેવાર. દિવાળી એટલે ધનનો તહેવાર. દિવાળી એટલે વર્ષનો હિસાબ. વેપારી નવું ચોપડું લાવે છે. ખેડૂત નવી આશા લાવે છે. નોકરિયાત નવા બોનસની આશા રાખે છે. બધાને એમ છે કે આ વખતે લક્ષ્મી મારા ઘરે બેસશે. આ વખતે લક્ષ્મી મારા ઘરે રોકાશે. આ વખતે લક્ષ્મી મારા ઘરે જ રહેશે.
પણ રમૂજ અહીંથી શરૂ થાય છે. ભૂતડા હજુ રૂપિયા નાંખી ગયા નથી, ત્યાં સવારે સૌથી પહેલા કોણ આવે? પાડોશી નહીં, સગો નહીં. નૂતન વર્ષના સપરમાં દહાડે, બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં આયકર વિભાગ મોંઘેરા મહેમાન બનીને આવે. હાથમાં નોટિસ, મોં પર સ્મિત, અને કહે – બેસતા વર્ષની બરકત તો બહુ સારી આવી!
આ દ્રશ્ય કલ્પના કરો. તમે હજુ દિવાળીની મીઠાઈ ખાધી નથી. તમે હજુ નવા કપડાં પહેર્યા નથી. તમે હજુ લક્ષ્મીને જોઈ પણ નથી. અને ત્યાં દરવાજે ટકોરા પડે છે. તમે વિચારો છો કે લક્ષ્મી આવી. દરવાજો ખોલો છો તો સામે લક્ષ્મી નથી, સામે નોટિસ છે. લક્ષ્મી આવી નથી, હિસાબ આવી ગયો છે. લક્ષ્મી આવી નથી, લક્ષ્મીનો હિસાબ માંગવાવાળા આવી ગયા છે.
આને જ કહેવાય વ્યંગ. આને જ કહેવાય જીવનનો વ્યંગ. માણસ હજુ કમાયો નથી, ત્યાં ખર્ચો આવી ગયો. માણસ હજુ જીવ્યો નથી, ત્યાં મોત આવી ગયું. માણસ હજુ ઘર બનાવ્યું નથી, ત્યાં મહેમાન આવી ગયા.
અને ત્યાં તો બીજી લાઈન તૈયાર જ હોય.
ભ્રષ્ટ રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી ફંડ માટે ઘર આંગણે લાઈન લગાડે. એક કહે અમને આપો, બીજો કહે અમને આપો. લક્ષ્મી આવી નથી, ત્યાં વહેંચવાવાળા આવી ગયા!
આ લાઈન કેવી છે? સવારે આયકરવાળા ગયા, બપોરે પક્ષવાળા આવ્યા. સાંજે બિલ્ડર આવ્યો. રાતે બેંકવાળો આવ્યો. બધાને એક જ વાત – આપો. આપો. આપો. કોઈ એમ નથી પૂછતું કે તારી પાસે છે કે નહીં. બધાને એમ છે કે તારી પાસે છે જ. કારણ કે તું હસે છે એટલે તારી પાસે છે. તું નવા કપડાં પહેરે છે એટલે તારી પાસે છે. તું દિવાળી કરે છે એટલે તારી પાસે છે.
માણસ વિચારે છે – મેં તો હજુ લક્ષ્મી જોઈ જ નથી. મેં તો હજુ લક્ષ્મીને હાથ પણ નથી અડાડ્યો. અને લોકોને એમ છે કે મારી પાસે લક્ષ્મીનો ભંડાર છે. આ જ તો દુનિયાની રમૂજ છે. જેની પાસે નથી, એની પાસે માંગવા બધા આવે છે. જેની પાસે છે, એની પાસે માંગવા કોઈ જતું નથી. કારણ કે જેની પાસે છે, એ આપતો નથી. જેની પાસે નથી, એ શરમમાં આપી દે છે.
ચૂંટણી આવે એટલે લક્ષ્મીની કિંમત વધી જાય છે. ચૂંટણી આવે એટલે લક્ષ્મીની માંગ વધી જાય છે. પક્ષને લક્ષ્મી જોઈએ છે, ઉમેદવારને લક્ષ્મી જોઈએ છે, કાર્યકરને લક્ષ્મી જોઈએ છે. બધાને લક્ષ્મી જોઈએ છે. પણ લક્ષ્મી કોઈને આપવા માટે નથી. લક્ષ્મી તો બધા પાસેથી લેવા માટે છે. આ જ તો રાજકારણ છે.
આને જ કહેવાય – ગાંવ બસા નહીં ઔર ચોર ડકેત આ ગયે….
ગામ હજુ વસ્યું નથી, ત્યાં ચોર ડકેત આવી ગયા! ધન હજુ આવ્યું નથી, ત્યાં હિસાબ માંગવા વાળા આવી ગયા!
આ કહેવત કેટલી જૂની છે, પણ કેટલી સાચી છે. ગામ વસાવવા માટે વર્ષો લાગે છે. ગામ વસાવવા માટે મહેનત લાગે છે. ગામ વસાવવા માટે લોહી-પસીનો લાગે છે. અને ગામ લૂંટવા માટે એક રાત પૂરતી છે. ગામ લૂંટવા માટે એક ચોર પૂરતો છે. ગામ લૂંટવા માટે એક ડકેત પૂરતો છે.
એમ જ જીવન છે. ધન કમાવવા માટે આખી જિંદગી લાગે છે. ધન કમાવવા માટે સવારથી સાંજ સુધી મહેનત કરવી પડે છે. ધન કમાવવા માટે ઘર-પરિવાર છોડવો પડે છે. અને ધન લૂંટવા માટે એક સહી પૂરતી છે. ધન લૂંટવા માટે એક નોટિસ પૂરતી છે. ધન લૂંટવા માટે એક ચૂંટણી પૂરતી છે.
ગામ હજુ વસ્યું નથી. ઘર હજુ બન્યું નથી. દુકાન હજુ ખૂલી નથી. ખાતું હજુ ભરાયું નથી. અને ત્યાં લૂંટારા આવી ગયા. લૂંટારા કોણ? લૂંટારા એટલે માત્ર ચોર નહીં. લૂંટારા એટલે માત્ર ડકેત નહીં. લૂંટારા એટલે એ બધા, જે તમારા મહેનતના ધન પર નજર રાખીને બેઠા છે. લૂંટારા એટલે એ બધા, જે તમારા ઘરે લક્ષ્મી આવે એ પહેલા જ લાઈનમાં ઊભા રહી ગયા છે.
ક્યારેક લૂંટારો આયકરની નોટિસ બનીને આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો ચૂંટણી ફંડ બનીને આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો લોનના હપ્તા બનીને આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો સગા-સંબંધી બનીને આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો મિત્ર બનીને આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો પોતાના જ ઘરમાંથી આવે છે. ક્યારેક લૂંટારો પોતાના જ મનમાંથી આવે છે.
માણસ વિચારે છે – લક્ષ્મી આવશે તો હું સુખી થઈશ. પણ લક્ષ્મી આવે એટલે દુઃખ વધી જાય છે. લક્ષ્મી ન હોય તો એક જ ચિંતા – લક્ષ્મી ક્યારે આવશે. લક્ષ્મી હોય તો હજાર ચિંતા – લક્ષ્મી ક્યારે જશે, લક્ષ્મી કોણ લઈ જશે, લક્ષ્મીને કેમ સાચવવી, લક્ષ્મીને કેમ વધારવી. લક્ષ્મી વગર માણસ ભૂખ્યો છે. લક્ષ્મી સાથે માણસ ભયભીત છે.
એટલે લક્ષ્મી પ્રાપ્તિ આશીર્વાદ છે કે અભિશાપ, એ નક્કી કરવું અઘરું છે.
લક્ષ્મી વગર જીવવું અઘરું, લક્ષ્મી સાથે જીવવું વધારે અઘરું. બેઠી લક્ષ્મી પૂજાય છે, પણ બેઠી લક્ષ્મીને બેસાડવા માટે આખી જિંદગી ઊભા રહેવું પડે છે!
આ વાક્યમાં આખું તત્વજ્ઞાન છે. લક્ષ્મી બેઠી હોય તો જ પૂજાય. લક્ષ્મી ઊભી હોય તો ભાગી જાય. પણ લક્ષ્મીને બેસાડવા માટે શું કરવું? લક્ષ્મીને બેસાડવા માટે માણસે પોતે ઊભા રહેવું પડે છે. માણસ સવારે ઊભો થાય છે, રાતે ઊભો રહે છે. માણસ દુકાને ઊભો રહે છે, ઓફિસે ઊભો રહે છે. માણસ બસમાં ઊભો રહે છે, લાઈનમાં ઊભો રહે છે. માણસ આખી જિંદગી ઊભો રહે છે, જેથી લક્ષ્મી બેસી શકે.
પણ લક્ષ્મી બેસે છે ખરી? લક્ષ્મી બેસતી નથી. લક્ષ્મી આવે છે, જાય છે, આવે છે, જાય છે. એને બેસાડવાનો પ્રયત્ન કરો તો એ વધારે ભાગે છે. એને છોડી દો તો એ પાછી આવે છે. લક્ષ્મીને બેસાડવાનો એક જ રસ્તો છે – લક્ષ્મીનો મોહ છોડી દો. જે માણસ લક્ષ્મીનો મોહ છોડી દે છે, એની પાસે લક્ષ્મી બેસી જાય છે. જે માણસ લક્ષ્મીની પાછળ દોડે છે, એની પાસેથી લક્ષ્મી ભાગી જાય છે.
લક્ષ્મી આશીર્વાદ ક્યારે બને છે? જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ બીજાના ભલા માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ દાન માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ ભૂખ્યાને ખવડાવવા માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ ગરીબની દીકરીના લગ્ન માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ મંદિર-મસ્જિદ બનાવવા માટે નહીં, માણસ બનાવવા માટે થાય છે, ત્યારે લક્ષ્મી આશીર્વાદ બને છે.
લક્ષ્મી અભિશાપ ક્યારે બને છે? જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ અહંકાર માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ દેખાડા માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ બીજાને નીચા બતાવવા માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ ચૂંટણી જીતવા માટે થાય છે. જ્યારે લક્ષ્મીનો ઉપયોગ લૂંટારા બનાવવા માટે થાય છે, ત્યારે લક્ષ્મી અભિશાપ બને છે.
આજના સમયમાં લક્ષ્મી અભિશાપ વધારે બની ગઈ છે. કારણ કે આજના સમયમાં માણસ લક્ષ્મીને પૂજતો નથી, લક્ષ્મીને બતાવે છે. આજના સમયમાં માણસ લક્ષ્મીને ઘરમાં રાખતો નથી, લક્ષ્મીને રસ્તા પર ફેરવે છે. આજના સમયમાં માણસ લક્ષ્મીથી સુખી થતો નથી, લક્ષ્મીથી બીજાને દુઃખી કરે છે.
દિવાળીએ લોકો લક્ષ્મી પૂજે છે. પણ પૂજા પછી શું કરે છે? પૂજા પછી લોકો લક્ષ્મીને ઉડાડે છે. ફટાકડામાં ઉડાડે છે. દારૂમાં ઉડાડે છે. જુગારમાં ઉડાડે છે. દેખાડામાં ઉડાડે છે. લક્ષ્મીની પૂજા એક કલાકની છે, લક્ષ્મીનો બગાડ આખા વર્ષનો છે. લક્ષ્મીને પૂજીએ છીએ, પણ લક્ષ્મીને સમજતા નથી.
લક્ષ્મી એટલે માત્ર રૂપિયા નહીં. લક્ષ્મી એટલે માત્ર ધન નહીં. લક્ષ્મી એટલે શાંતિ. લક્ષ્મી એટલે પ્રેમ. લક્ષ્મી એટલે સંતોષ. જે ઘરમાં શાંતિ છે, એ ઘરમાં લક્ષ્મી છે. જે ઘરમાં પ્રેમ છે, એ ઘરમાં લક્ષ્મી છે. જે ઘરમાં સંતોષ છે, એ ઘરમાં લક્ષ્મી છે. જે ઘરમાં રોજ ઝઘડા થાય છે, એ ઘરમાં કેટલાય રૂપિયા હોય તો પણ લક્ષ્મી નથી.
ગરીબનું ઘર નાનું હોય છે, પણ એ ઘરમાં લક્ષ્મી બેસે છે. કારણ કે ગરીબના ઘરમાં પ્રેમ હોય છે. ગરીબના ઘરમાં સંતોષ હોય છે. પૈસાવાળાનું ઘર મોટું હોય છે, પણ એ ઘરમાં લક્ષ્મી બેસતી નથી. કારણ કે પૈસાવાળાના ઘરમાં અહંકાર હોય છે. પૈસાવાળાના ઘરમાં અસંતોષ હોય છે. પૈસાવાળાના ઘરમાં લૂંટારાઓની લાઈન હોય છે.
લૂંટારા કોણ છે? આ પ્રશ્ન ફરી પૂછવો પડશે.
લૂંટારા એટલે એ લોકો, જે તમારા ઘરે લક્ષ્મી આવે એ પહેલા જ આવી જાય છે. લૂંટારા એટલે એ લોકો, જે તમારી મહેનત પર નજર રાખે છે. લૂંટારા એટલે એ લોકો, જે તમારી સફળતાથી બળે છે.
ક્યારેક લૂંટારો બહારનો હોય છે. ક્યારેક લૂંટારો અંદરનો હોય છે. બહારનો લૂંટારો તમારા રૂપિયા લૂંટે છે. અંદરનો લૂંટારો તમારી શાંતિ લૂંટે છે. બહારનો લૂંટારો તમારું ધન લૂંટે છે. અંદરનો લૂંટારો તમારો પ્રેમ લૂંટે છે. બહારના લૂંટારાથી બચવું સહેલું છે, અંદરના લૂંટારાથી બચવું અઘરું છે.
અંદરનો લૂંટારો કોણ? અંદરનો લૂંટારો એટલે લોભ. અંદરનો લૂંટારો એટલે અહંકાર. અંદરનો લૂંટારો એટલે ઈર્ષા. આ ત્રણેય લૂંટારા ઘરમાં જ બેઠા છે. આ ત્રણેય લૂંટારા મનમાં જ બેઠા છે. આ ત્રણેય લૂંટારા લક્ષ્મી આવતા પહેલા જ આવી ગયા છે. લક્ષ્મી આવી નથી, લોભ આવી ગયો છે. લક્ષ્મી આવી નથી, અહંકાર આવી ગયો છે. લક્ષ્મી આવી નથી, ઈર્ષા આવી ગઈ છે.
માણસ કહે છે – મારી પાસે લક્ષ્મી આવશે તો હું દાન કરીશ. પણ લક્ષ્મી આવતા પહેલા જ લોભ આવી જાય છે. માણસ કહે છે – મારી પાસે લક્ષ્મી આવશે તો હું નમ્ર રહીશ. પણ લક્ષ્મી આવતા પહેલા જ અહંકાર આવી જાય છે. માણસ કહે છે – મારી પાસે લક્ષ્મી આવશે તો હું બધાને મદદ કરીશ. પણ લક્ષ્મી આવતા પહેલા જ ઈર્ષા આવી જાય છે. આ જ તો ગાવ બસા નહીં ઔર ચોર ડકેતે આ ગયે છે.
ગામ હજુ વસ્યું નથી. ગામ હજુ બન્યું નથી. ગામ હજુ સજ્યું નથી. અને ચોર આવી ગયા. ડકેત આવી ગયા. લૂંટારા આવી ગયા. આ જ તો જીવન છે. આ જ તો દિવાળી છે. આ જ તો લક્ષ્મી છે.
તો શું કરવું? લક્ષ્મીને બોલાવવી કે નહીં?
લક્ષ્મીને બોલાવવી જ પડે. કારણ કે લક્ષ્મી વગર ઘર ચાલતું નથી. લક્ષ્મી વગર રોટલી મળતી નથી. લક્ષ્મી વગર દવા મળતી નથી. લક્ષ્મી વગર દીકરીના લગ્ન થતા નથી. લક્ષ્મી વગર જીવન અધૂરું છે.
પણ લક્ષ્મીને બોલાવતી વખતે એક વાત યાદ રાખવી – લક્ષ્મીને બેસાડવા માટે પોતાને ઊભા રહેવું પડે છે, પણ લક્ષ્મીને સાચવવા માટે પોતાને નમ્ર રહેવું પડે છે. લક્ષ્મીને લાવવા માટે મહેનત કરવી પડે છે, પણ લક્ષ્મીને ટકાવવા માટે સંતોષ રાખવો પડે છે. લક્ષ્મીને કમાવવા માટે બુદ્ધિ જોઈએ છે, પણ લક્ષ્મીને વાપરવા માટે હૃદય જોઈએ છે.
લક્ષ્મીને ઘરમાં લાવો, પણ લક્ષ્મીને ઘરની માલિક ન બનાવો. લક્ષ્મીને ઘરમાં રાખો, પણ લક્ષ્મીને ઘરની રાણી ન બનાવો. લક્ષ્મી તમારી દાસી બનીને રહે, તો આશીર્વાદ છે. લક્ષ્મી તમારી માલિક બનીને રહે, તો અભિશાપ છે. દાસી બનીને રહેનારી લક્ષ્મી સુખ આપે છે. માલિક બનીને રહેનારી લક્ષ્મી દુઃખ આપે છે.
દિવાળીએ આપણે શું કરીએ છીએ? દિવાળીએ આપણે લક્ષ્મીની પૂજા કરીએ છીએ. પણ પૂજા પછી આપણે લક્ષ્મીને ભૂલી જઈએ છીએ. પૂજા પછી આપણે લક્ષ્મીને બજારમાં લઈ જઈએ છીએ. પૂજા પછી આપણે લક્ષ્મીને ફટાકડામાં ઉડાડીએ છીએ. પૂજા પછી આપણે લક્ષ્મીને દેખાડામાં વાપરીએ છીએ. સાચી પૂજા એ નથી કે તમે લક્ષ્મીને કેટલા દીવા કર્યા. સાચી પૂજા એ છે કે તમે લક્ષ્મીને કેટલા સારા કામમાં વાપરી.
આ વખતે દિવાળીએ ઉલટું કરીએ. આ વખતે લક્ષ્મીને પૂજીએ નહીં, લક્ષ્મીને સમજીએ. આ વખતે લક્ષ્મીને બેસાડીએ નહીં, લક્ષ્મીને વહેંચીએ. કારણ કે વહેંચેલી લક્ષ્મી જ બેસે છે. સાચવેલી લક્ષ્મી તો ભાગી જાય છે. જે લક્ષ્મી વહેંચાય છે, એ લક્ષ્મી વધે છે. જે લક્ષ્મી સાચવાય છે, એ લક્ષ્મી ઘટે છે.
ભૂતડા બારીમાંથી રૂપિયા નાંખી જાય, એવી આશા રાખીએ. પણ ભૂતડા રૂપિયા નાંખી જાય એ પહેલા, આપણે આપણા ઘરની બારીમાંથી કોઈ ગરીબને રૂપિયા આપીએ. વિશ્વ બેન્ક ધિરાણ આપે, એવી આશા રાખીએ. પણ વિશ્વ બેન્ક ધિરાણ આપે એ પહેલા, આપણે કોઈ ગરીબને ધિરાણ વગર મદદ કરીએ. આયકર વિભાગ મહેમાન બને, એવી ઈચ્છા રાખીએ. પણ આયકર વિભાગ મહેમાન બને એ પહેલા, આપણે આપણા ઘરે કોઈ ભૂખ્યાને મહેમાન બનાવીએ.
તો શુભેચ્છા એવી કે તમારે ત્યાં કુબેરનો ભંડાર હોય, લક્ષ્મીની કૃપા હોય, ધનની વર્ષા હોય. ભૂતડા બારીમાંથી રૂપિયા નાંખી જાય, વિશ્વ બેન્ક ધિરાણ લે, આયકર વિભાગ મહેમાન બને, અને પક્ષો લાઈન લગાડે. બસ, ગામ વસે તે પહેલા ચોર ડકેત ન આવે!
આ શુભેચ્છામાં જ આખી વાત છે. આ શુભેચ્છામાં જ આખો વ્યંગ છે. આ શુભેચ્છામાં જ આખી પ્રાર્થના છે. આપણે બધાને કહીએ છીએ કે તમારે ત્યાં લક્ષ્મી આવે. પણ લક્ષ્મી આવે એટલે લૂંટારા પણ આવે. લક્ષ્મી આવે એટલે હિસાબ પણ આવે. લક્ષ્મી આવે એટલે લાઈન પણ આવે. એટલે શુભેચ્છા એવી કે લક્ષ્મી આવે, પણ લૂંટારા ન આવે. ગામ વસે, પણ ચોર ન આવે. ઘર બને, પણ ડકેત ન આવે.
ગામ વસે તે પહેલા ચોર ન આવે, એટલે શું? એટલે કે ધન આવે તે પહેલા લોભ ન આવે. ધન આવે તે પહેલા અહંકાર ન આવે. ધન આવે તે પહેલા ઈર્ષા ન આવે. ધન આવે તે પહેલા લૂંટારા ન આવે. ધન આવે તે પહેલા તમારું મન લૂંટાઈ ન જાય.
લક્ષ્મી આવી નહીં, અને લૂંટારા આવી ગયા – આ વાક્ય આજે દરેક માણસનું વાક્ય છે. દરેક વેપારીનું વાક્ય છે. દરેક ખેડૂતનું વાક્ય છે. દરેક નોકરિયાતનું વાક્ય છે. દરેક ઘરનું વાક્ય છે. લક્ષ્મી હજુ આવી નથી, ત્યાં ખર્ચો આવી ગયો છે. લક્ષ્મી હજુ આવી નથી, ત્યાં બિલ આવી ગયું છે. લક્ષ્મી હજુ આવી નથી, ત્યાં હપ્તો આવી ગયો છે. લક્ષ્મી હજુ આવી નથી, ત્યાં નોટિસ આવી ગઈ છે.
પણ આમાંથી જ શીખવાનું છે. લક્ષ્મી ન આવે તો પણ જીવવું છે. લક્ષ્મી આવે તો પણ જીવવું છે. લક્ષ્મી હોય તો પણ હસવું છે. લક્ષ્મી ન હોય તો પણ હસવું છે. કારણ કે લક્ષ્મી તો આવશે અને જશે. લક્ષ્મી તો બેસશે અને ઊભી થશે. બાકી રહેશે તો માત્ર એક જ વસ્તુ – તમે કેવા માણસ હતા. તમે લક્ષ્મીને આશીર્વાદ બનાવી કે અભિશાપ બનાવી.
એટલે આ દિવાળીએ, આ નૂતન વર્ષે, એક જ પ્રાર્થના કરીએ – હે લક્ષ્મી, તું આવજે, પણ એકલી આવજે. તારા સાથે લૂંટારાને ન લાવતી. તારા સાથે લોભને ન લાવતી. તારા સાથે અહંકારને ન લાવતી. તું આવજે, બેસજે, પણ બેસીને જ રહેજે. ઊભી ઊભી ભાગી ન જતી. અને અમે પણ તને બેસાડવા માટે આખી જિંદગી ઊભા રહીશું, પણ તને માલિક નહીં બનાવીએ. તને દાસી બનાવીને રાખીશું. તને પ્રેમથી રાખીશું.
કારણ કે લક્ષ્મી આવી નહીં, અને લૂંટારા આવી ગયા, એ દુઃખની વાત નથી. લક્ષ્મી આવી ગઈ, અને માણસ લૂંટારો થઈ ગયો, એ દુઃખની વાત છે. ગામ વસ્યું નહીં, અને ચોર આવી ગયા, એ દુઃખની વાત નથી. ગામ વસી ગયું, અને માણસ પોતે જ ચોર થઈ ગયો, એ દુઃખની વાત છે
