ડો. શ્રીરામ વૈદ્ય – Mob: 9825009241
Email: sksvaid@outlook.com
શરીર ઉપર મનની અને મન ઉપર શરીરની તંદુરસ્તીનો આધાર રહેલો હોય છે. આપણા સ્મૃતિગ્રંથોમાં કહ્યું છે કે જેટલો આહાર શુદ્ધ હોય તેટલું મન શુદ્ધ હોય અને મન જેટલું શુદ્ધ હોય તે પ્રમાણે બુદ્ધિ સાર-અસારનો વિવેક કરે છે. આની અસર શરીર ઉપર થાય છે.. આહારનું પાચન અન્નનળીમાંથી જ શરૂ થાય છે.. આવા શરીરમાં વ્યસનોની વધુ પડતી અસર થાય છે. ચા, કૉફી, તમાકુ, મદ્યપાન વધુ પડતા તીખાં તમતમતાં ખોરાક, ઉતાવળે ભોજન, જમ્યા બાદ તરત જ ભાગદોડ, જમતી વખતે માનસિક શાંતિનો અભાવ, રોજિંદા જીવનમાં પેદા થતા કુદરતી વેગો જેવા કે ઝાડો, પેશાબ, ઊલટી, મૈથુનેચ્છા, ભૂખ, તરસ, બગાસાં, છીંક, આંસુ, ખાંસી, ઓડકાર વગેરેને દબાવી દેવાથી તથા ક્રોધ, લોભ, મોહ, ઈર્ષ્યા આદિ માનસિક વેગોને શમન કરવાને બદલે ઉત્તેજન આપવાથી, જમ્યા બાદ તરત જમવાથી, અપથ્ય ખોરાક લેવાથી, બેઠાડું જીવન જીવવાથી, ભારે ઠંડા, મીઠા ભોજન આરોગવાથી, ઉપરાંત વધુ પડતા તળેલા અન્ન, અડદ, દહીં, મેંદો બધાના અતિરેકથી હોજરી પોતાની કાર્યક્ષમતા ગુમાવે છે.
પેટની ચૂંક, ઝાડાં થવા જેવી સમસ્યાઓ વરસાદની સીઝનમાં સામાન્ય છે. આનું કારણ ખોટી ખોરાક લેવાની પધ્ધતિ, ફાસ્ટ ફૂડ અને દૂષિત પાણી છે. જો કે, તે અતિસાર, ગેસ્ટ્રિક, અપચો, એસિડિટી, કબજિયાત, ઇન્ફાર્ક્શન, ફૂડપોઇઝનિંગને કારણે હોઈ શકે છે. કેટલાક લોકો આ માટે દવા ખાતા હોય છે પરંતુ કેટલાક સરળ ઘરેલું ઉપાયોથી તમે આ સમસ્યાથીછૂટકારો મેળવી શકો છો.
મરડો થાય છે કેવી રીતે અને કયા કારણે ?કારણની શોધ કરીએ તો મોટેભાગેપાચનતંત્રની નબળાઈ અને અહિતાશન મુખ્ય હોય છે. પોતાની પ્રકૃતિને અનુકૂળ ન હોય એવો, ભૂખ કરતાં વધારે અને સ્વાદવશ થઇને લેવાતો મિથ્યા આહાર મરડા માટે નિમંત્રક બને છે. ખૂબ ભારે, અતિસ્નિગ્ધ અને વધુ પ્રમાણમાં લેવાયેલો આહાર જલદીથીપચતો નથી અને આંતરડાને ખરાબ કરે છે. વારંવાર આ રીતનો આહાર લેવાયા કરે તો આમ તથા કફની ઉત્પત્તિ વધે છે અને આ કફ આંતરડાની અંદરની દિવાલ પર ચોંટતો જાય છે. ધીમે ધીમે તે વાયુના માર્ગને અવરોધે છે. આ રીતે પ્રકુપિત થયેલો વાયુ આંતરડાનીદિવાલમાંચોંટેલાકફનેમળની સાથે બળપૂર્વક બહાર કાઢે છે અને તેથી ચુંકાઈનેમળપ્રવૃત્તિ થાય છે. પહેલા કારણ જાણો …ફૂડપોઈઝનીંગ, ખોરાક અથવા દવા માટે એલર્જી, નબળું પાચન, વધુ કેફીન અથવા આલ્કોહોલ પીવો,ઓવર ઇટિંગ, પૂરતું પાણી પીવું નહીં, જ્યારે તમને પેટમાં ચૂંક આવે છે અથવા ઝાડા થાય છે ત્યારે આ લક્ષણો જોવા મળે છે. ઉલટી, વારંવાર એસીડીટી, પેટની ચૂંક અને અસહ્ય પીડા, તાવ વજન ગુમાવવું, અહીં અમે તમને કેટલાક ઘરેલું ઉપાય જણાવીશું, જેના દ્વારા તમે મિનિટમાં પેટની ચૂંક અને ઝાડાને દૂર કરી શકો છો.
વધુ પડતું અને વારંવાર પાણી પીવાથી, ગંદુ કે પ્રદૂષિત પાણી પીવાથી અને આગળનો આહાર હજુ તો પચ્યો પણ ન હોય ત્યાં ઉપરા ઉપરી ખા…ખા… કરવાથી પણ મરડો થવાનીશક્યતાને બળ મળે છે. વિરુધ્ધ આહાર, કાચેકાચો અપકવ આહાર, વિષમ ભોજન અને દૂષિત મધ્યપાન પણ મરડાના કારણ તરીકે ગણાવેલ છે. ભય, ઉદ્વેગ, ચિંતા, શોક જેવા માનસિક કારણોથી પણ આ વ્યાધિ થાય અથવા તો વધે છે.
તદ્વિદોએઅતિસારઝાડા તથા મરડાના જે કારણો ગણાવ્યા છે તેમાં એક ધ્યાન આપવા જેવું કારણ છે – સુકલકડી શરીર ધરાવતા પશુનું માંસ અથવા તો સૂકાયેલું – વાસી માંસ. માંસાહાર કરતા લોકો ભાગ્યે જ એ જાણતા હોય છે કે પોતાને જે પશુનું માંસ વેચવા કે પીરસવામાં આવે છે તેને કોઈ રોગ હતો કે કેમ ? જેમ માણસોને તેમ પશુઓને પણ ક્ષય, આંતરડાનાદરદો કે કેન્સર જેવા રોગો પણ થઇ શકે છે. બગડેલું વાસી માંસ, પાચનતંત્રને બગાડી ખાનાર વ્યક્તિના શરીરમાં મરડાના બીજ જીવાણુ ને રોપી શકે છે.
ગરમ પ્રદેશમાં કે વધુ પડતી ગરમી પડતી હોય તેવા રાજ્યોમાં આ રોગ વિશેષ થાય છે. ગામડાઓમાં અને ગરીબ વિસ્તારોમાં કે જ્યાં જાજરૂની વ્યવસ્થા નથી, ત્યાં લોકો ખુલ્લામાં મળ પ્રવૃત્તિ કરે છે. જેને મરડો થયો છે તેવા લોકો પણ ખૂલ્લામાં જાજરૂ જાય છે અને થોડી વારમાં જ તેના પર માખીઓબણબણે છે. આમ ત્યાંથી ઉડેલી માખી ઘરમાં ખુલ્લી પડેલી રસોઈ પર કે બજારમાં વેચાતા ખુલ્લા ખાદ્ય પદાર્થો પર બેસે છે અને એમ મરડાનો ચેપ ફેલાતો રહે છે. એક અભ્યાસ અનુસાર આરોગવીસથી ચાલીસ વર્ષની વયના લોકોમાં વધુ જોવા મળે છે. સ્ત્રીઓ તથા બાળકોમાં આનું પ્રમાણ ઓછું જોવા મળે
કુટજાદીવટી કડાછાલ ૮૦ ગ્રામ, સુંઠ, મરી, પીપર, જાયફળ, માયફળ, જાવંત્રી, વાવડીંગ, બીલાનો ગર્ભ, બહેડાં, મરડાશીંગ, લવીંગ અને નાગકેસર ૧૦-૧૦ ગ્રામ. પ્રથમ કડાછાલનું અધકચરું ચુર્ણ કરી આઠ ગણા પાણીમાં ઉકાળીચોથાભાગનું પાણી બાકી રહે ત્યારે ગાળીને ધીમી આંચે પકવવું. ઘટ્ટ થાય ત્યારે બાકીનાંઔષધો મેળવી વાટીનેચણાજેવડી ગોળીઓ બનાવવી. એકથી બે ગોળી દીવસમાં ત્રણ વાર પાણી અથવા મધ સાથે લેવાથી સંગ્રહણી, કાચાઆમયુક્તઝાડા, મરડો અને તાવ સાથેના ઝાડામટે છે. બાળકો માટે પણ કુટજાદીવટી ઘણી જ હીતકારી છે. ઉપયોગી ચુર્ણ અજમો, કાંચકાનાં મીંજ અને સંચળનું સરખા વજને બનાવેલું પા ચમચી અથવા વાલના દાણા જેટલું ચુર્ણ રોજ સવાર-સાંજ આઠ-દસ દીવસલેવાથીપેટના તમામ પ્રકારના કૃમીઓનો નાશ થાય છે. જેથી પેટ હલકું થશે. ભુખ સારી લાગશે. ગૅસ, આફરો, ગડગડાટ મટશે, મળ સાફ ઉતરશે તથા અચાનક જ થઈ જતા ઝાડા મટી જશે. પેટની આંકડી-ચુંક મટી જશે. શરીરમાં રહેતો ધીમો તાવ દુર થશે.
છાશ, આયુર્વેદિક દવા છાશ પેટની ચૂંક દૂર કરે છે અને પાચનની પ્રવૃત્તિને સ્વસ્થ રાખે છે. છાશમાં મીઠું, જીરું પાવડર, કાળા મરી તમને ઝડપી રાહત મળશે. મૂળો, કાળા અથવા આખું મીઠું, મૂળામાં કાળા મરી છાંટી અને ખાઓ. તેનાથી ટૂંકા સમયમાં રાહત પણ મળશે. મેથીના દાણા મેથીની દાળ, કાળો મીઠું નાખીને 1 બાઉલ દહીં ખાઓ. તેમાં ફાઈબર હોય છે, જે પેટની ચૂંકથી રાહત આપે છે. સરસવ, સરસવના દાણા અથવા સરસવના દાણા 1 ચમચી પાણીમાં 1 કલાક માટે પલાળો. હવે તેને પાણી સાથે દિવસમાં 2-3 વખત લો. આથી અતિસાર અને ઝાડાથવાનીસમસ્યાથી પણ રાહત મળશે.હીંગ 2 ગ્રામ હીંગપીસી લો અને તેને 1/3 ગ્લાસ પાણી સાથે લો. તે જ સમયે, નાના બાળકની નાભિ પર હીંગનીપેસ્ટલગાવવાથીપેટના ખેંચ અને અતિસારથી રાહત મળે છે. લીંબુ, લીંબુમાંસાઇટ્રિક એસિડ હોય છે, જે પેટની બધી ગંદકી દૂર કરે છે અને તેને સારી રીતે સાફ કરે છે. આ માટે 1 ગ્લાસ પાણીમાં 1 ચમચી લીંબુનો રસ, 1 ટીસ્પૂન મીઠું અને 1 ચમચી ખાંડ મિક્સ કરો. દર કલાકે સેવન કરવાથી તમને આરામ મળશે. જ્યારે સમસ્યા નિશ્ચિત થઈ જાય, ત્યારે તેને દિવસમાં 2 વખત લો. મધ, 1 ગ્લાસ નવશેકા પાણીમાં 1 ચમચી મધ અને 1 ચમચી તજ પાવડરમિક્સ કરો. તેને સવારે ખાલી પેટ પર પીવો. આ એક દિવસની અંદર તમારી સમસ્યાનું સમાધાન લાવશે. ઇસાબગોલ, 1 બાઉલ દહીંમાં 2 ચમચી ઇસાબગોલ નાખીને પણ આ સમસ્યા દૂર થાય છે. ઉપરાંત, તે પાચનનીપ્રક્રિયાને યોગ્ય રાખે છે. દાડમ, દિવસમાં બે વખત 1 દાડમ અથવા 1 ગ્લાસ જ્યુસપીવાથી પેટ સાફ થાય છે. આ સિવાય દાડમના પાનને પાણીમાં ઉકાળો અને પીવો. તેનાથી રાહત પણ મળશે.
આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો … આ સમય દરમિયાન દૂધથી બનેલી ચીજો, ચીઝ, માખણ, કોફી વગેરેનું સેવન ન કરો. કેળામાં થોડું મીઠું નાખીને દિવસમાં 2-3 વખત ખાવાથી રાહત મળે છે. વધુને વધુ આરામ કરો. વધુ પ્રવાહી આહાર લો અને હળવા ખોરાક લો. બટાટા અથવા વધુ મસાલાવાળા ખોરાકથી પણ દૂર રહો.
