તંત્રીની કલમે….
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના બરફ આચ્છાદિત પહાડો વચ્ચે વસેલું દાવોસ શહેર અત્યારે માત્ર કુદરતી સૌંદર્યનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ તે સમગ્ર વિશ્વના ભવિષ્યની આર્થિક અને સામાજિક દિશા નક્કી કરતું વૈશ્વિક મંચ બની ગયું છે. ૧૯ જાન્યુઆરીથી શરૂ થયેલી વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમની વાર્ષિક બેઠકમાં જ્યારે દુનિયાભરના શક્તિશાળી નેતાઓ અને ઉદ્યોગપતિઓ એકઠા થયા છે, ત્યારે વાતાવરણમાં એક જ વાતનો પ્રબળ ગુંજારવ સંભળાઈ રહ્યો છે અને તે છે ભારતની અપ્રતિમ આર્થિક પ્રગતિ અને તેની વધતી જતી વૈશ્વિક વિશ્વસનીયતા. આજે ૨૧ જાન્યુઆરીના રોજ આ શિખર સંમેલન જ્યારે તેના નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચ્યું છે, ત્યારે એક વાત સ્ફટિક જેવી સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે ભારત હવે માત્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રનો એક હિસ્સો નથી, પરંતુ તે સમગ્ર વિશ્વ માટે આશાનું એકમાત્ર કિરણ અને સૌથી ભરોસાપાત્ર કેન્દ્ર બની ગયું છે. ભારતનું પ્રતિનિધિમંડળ આ વર્ષે દાવોસમાં અગાઉ કરતાં વધુ આત્મવિશ્વાસથી સભર દેખાઈ રહ્યું છે, જેનું મુખ્ય કારણ ભારતની સાત ટકાથી પણ વધુનો મજબૂત અને સ્થિર વિકાસ દર છે.
જ્યારે વિશ્વના મોટાભાગના વિકસિત દેશો અને ચીન જેવી આર્થિક સત્તાઓમંદી, ભૌગોલિક તણાવ અને મોંઘવારીના ગૂંચવાયેલા પ્રશ્નો સામે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતની આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા દાવોસમાં આશ્ચર્ય અને પ્રેરણાનું કેન્દ્ર બની છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓએ પણ સ્વીકાર્યું છે કે ભારત અત્યારે વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા મોટા અર્થતંત્રોમાં અગ્રેસર છે. આ માત્ર આંકડાકીય સિદ્ધિ નથી, પરંતુ ભારતની મજબૂત નીતિગત સ્પષ્ટતા અને બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો સાથે તાલ મિલાવવાની અદભૂત ક્ષમતાનું પરિણામ છે. દાવોસના આ મંચ પરથી ભારત જે રીતે પોતાના ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને રજૂ કરી રહ્યું છે, તેણે વિશ્વના દેશોને એક નવું મોડેલ પૂરું પાડ્યું છે. ભારતની આ ડિજિટલ ક્રાંતિએ સાબિત કર્યું છે કે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ લોકશાહી ઢબે કેવી રીતે સામાન્ય નાગરિકના કલ્યાણ માટે કરી શકાય છે.
આ વખતના દાવોસ સંમેલનમાં ભારતની સહભાગિતા માત્ર સૈદ્ધાંતિક ચર્ચાઓ પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તે નક્કર પરિણામો અને વ્યૂહાત્મક કરારોમાં પરિવર્તિત થઈ છે. ભારતીય રાજ્યો, ખાસ કરીને ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકે આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ સાથે જે રીતે અબજો ડોલરના સામ્ય પત્રો (ર્સ્ેં) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, તે ભારતની આંતરિક આર્થિક તાકાતનું પ્રદર્શન કરે છે. ગુજરાત દ્વારા ગ્રીન એનર્જી અને સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન ક્ષેત્રે કરવામાં આવેલા કરારો આગામી સમયમાં રાજ્યને વૈશ્વિક ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર બનાવશે. મહારાષ્ટ્રે ડેટા સેન્ટર્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ હબ સ્થાપવા માટે જે રીતે વિશ્વની ટેક જાયન્ટ્સ સાથે જોડાણ કર્યું છે, તે ભારતના ડિજિટલ ભવિષ્યને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જશે. આ કરારો માત્ર મૂડીરોકાણ નથી, પરંતુ તે ભારતના વિવિધ પ્રદેશોમાં આધુનિક માળખાગત સુવિધાઓ અને ટેકનોલોજીના આગમનની ખાતરી છે.
ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં થયેલા વિશિષ્ટ કરારો ભારતને ‘સેવા ક્ષેત્ર’ ના દેશમાંથી ‘ઉત્પાદન અને સંશોધન’ ના દેશ તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી રહ્યા છે. સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન માટે વૈશ્વિક કંપનીઓ સાથે થયેલા જોડાણોથી ભારત હવે ઇલેક્ટ્રોનિક્સની સપ્લાય ચેઇનમાં એક અનિવાર્ય ભાગ બની જશે. ૨૦૨૬માં જ્યારે સેમિકન્ડક્ટરની વૈશ્વિક અછત છે, ત્યારે ભારતનો આ હસ્તક્ષેપ ખૂબ જ મહત્વનો સાબિત થશે. સાથોસાથ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના નૈતિક ઉપયોગ અને સાયબર સુરક્ષા માટે જે વૈશ્વિક સમજૂતીઓ કરવામાં આવી છે, તેમાં ભારતનું નેતૃત્વ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. આ નવી ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિનો સૌથી મોટો લાભ ભારતના યુવાધનને થવાનો છે. ભારતીય યુવાઓને હવે માત્ર નોકરીઓ જ નહીં, પણ હાઇ-ટેક ક્ષેત્રોમાં સંશોધન અને નેતૃત્વ કરવાની અમર્યાદિત તકો મળશે. દાવોસમાં થયેલા આ કરારો આગામી દાયકાઓમાં લાખો નવી અને કુશળ રોજગારીનું સર્જન કરશે.
દાવોસના આ મંચ પર ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સે રજૂ કરેલા અવનવા ઇનોવેશન્સ એ સાબિત કર્યું છે કે ભારતની બુદ્ધિશક્તિ હવે વિશ્વને ઉકેલો આપવા સક્ષમ છે. ‘ડીપ-ટેક’ અને ‘ક્લાયમેટ-ટેક’ ક્ષેત્રે ભારતીય યુવા સાહસિકોએ જે શોધ કરી છે, તેની ચર્ચા સત્રોમાં મુખ્ય વિષય બની છે. ખેતીમાં પાણી અને ખાતરના ચોક્કસ વપરાશ માટે વિકસાવવામાં આવેલી એઆઈ ટેકનોલોજી હોય કે લિથિયમનો સસ્તો વિકલ્પ આપતી સોડિયમ-આયન બેટરી હોય, ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સે સાબિત કર્યું છે કે તેઓ માત્ર નકલ નથી કરતા પરંતુ મૌલિક સર્જન કરે છે. હેલ્થ-ટેક ક્ષેત્રે અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં જટિલ રોગોના નિદાન માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા પોર્ટેબલ અને સસ્તા સાધનોએ વિશ્વના સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ તમામ ઇનોવેશન્સ ભારતની ઉદ્યોગસાહસિકતા અને યુવા પેઢીના જોખમ લેવાની વૃત્તિને ઉજાગર કરે છે.
પર્યાવરણ અને ટકાઉ વિકાસ પ્રત્યેની ભારતની કટિબદ્ધતા પણ દાવોસમાં સ્પષ્ટપણે વર્તાઈ રહી છે. ગ્રીન હાઈડ્રોજન મિશન દ્વારા ભારત જે રીતે ઉર્જા સ્વાયત્તતા તરફ વધી રહ્યું છે, તેનાથી વિશ્વભરના ગ્રીન એનર્જી રોકાણકારો ભારતમાં રોકાણ કરવા આતુર છે. ૨૦૫૦ સુધીમાં કાર્બન તટસ્થતા મેળવવાના લક્ષ્ય સાથે ભારત જે રીતે સૌર અને પવન ઉર્જા ક્ષેત્રે આગળ વધી રહ્યું છે, તે દર્શાવે છે કે ભારત માત્ર પોતાના વિકાસનો વિચાર નથી કરતું પણ સમગ્ર પૃથ્વીના સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે પણ ચિંતિત છે. દાવોસમાં ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે થયેલા નવા એમઓયુ ભારતને ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં નિકાસકાર દેશ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદરૂપ થશે, જેનો સીધો લાભ દેશના અર્થતંત્રને અને પર્યાવરણને મળશે.
ભારતની આ વિકાસયાત્રામાં જે સૌથી મહત્વનું પાસું ઉભરી આવ્યું છે તે છે તેનું ‘ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ’ એટલે કે તેની વિશાળ યુવા વસ્તીની શક્તિ. દાવોસના મંચ પર જે રીતે ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સના યુવા સીઈઓ વૈશ્વિક નેતાઓ સાથે ખભેખભા મિલાવીને ભારતની ક્ષમતાઓ વિશે વાત કરી રહ્યા છે, તે દર્શાવે છે કે ભારતની નવી પેઢી હવે વૈશ્વિક સ્પર્ધા માટે સંપૂર્ણપણે સજ્જ છે. સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન, ગ્રીન એનર્જી અને એઆઈ ક્ષેત્રે થઈ રહેલા નવા કરારો આવનારા સમયમાં ભારતના એન્જિનિયરો, વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો માટે નવી ક્ષિતિજો ખોલશે. આ માત્ર આર્થિક પ્રગતિ નથી, પરંતુ તે ભારતના આત્મગૌરવ અને વિશ્વના કલ્યાણ માટેના સંકલ્પનો વિજય છે.
દાવોસ ૨૦૨૬ એ સાબિત કર્યું છે કે ભારત હવે માત્ર એક મોટું બજાર નથી, પરંતુ તે વિશ્વના વિકાસનું નવું એન્જિન છે. જ્યારે વિશ્વ વિભાજિત છે અને અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, ત્યારે ભારત ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ ની ભાવના સાથે ટેકનોલોજી, પર્યાવરણ અને અર્થતંત્રના ક્ષેત્રે એક મજબૂત સેતુ બનવાનું કામ કરી રહ્યું છે. ૨૦૪૭ સુધીમાં ‘વિકસિત ભારત’ બનવાના લક્ષ્ય તરફ આ એક ખૂબ જ મહત્વનું અને ઐતિહાસિક કદમ છે. ભારતનો આ આત્મવિશ્વાસ સાબિત કરે છે કે આગામી સમય ભારતનો છે અને વિશ્વના દેશોએ ભારતની આ પ્રગતિના રથમાં સહભાગી થવું જ પડશે.
નરેન્દ્ર જોષી
