તંત્રીની કલમે….
ભારત અને કેનેડાના રાજદ્વારી સંબંધોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી જોવા મળેલી ખટાશ બાદ હવે એક નવી અને આશાસ્પદ સવારનો પ્રારંભ થયો હોય તેમ જણાય છે. તાજેતરમાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલી ઐતિહાસિક સમજૂતી, જેમાં ખાસ કરીને યુરેનિયમ સોદો અને આગામી સમય માટે નિર્ધારિત કરવામાં આવેલું ૫૦ અબજ ડોલરના દ્વિપક્ષીય વેપારનું લક્ષ્યાંક, માત્ર બે દેશો માટે જ નહીં પણ વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્ર માટે પણ અત્યંત મહત્વના સંકેતો આપે છે. આ સમજૂતી સાબિત કરે છે કે જ્યારે રાષ્ટ્રીય હિતો અને આર્થિક વિકાસની વાત આવે ત્યારે મુત્સદ્દીગીરી અને લાંબા ગાળાનું વિઝન કોઈપણ અવરોધને પાર કરી શકે છે.
ભારત માટે આ સમજૂતીનું સૌથી મહત્વનું પાસું ‘યુરેનિયમ સોદો’ છે. ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક છે અને આ વિકાસને ગતિ આપવા માટે અવિરત અને સ્વચ્છ ઉર્જાની જરૂરિયાત અનિવાર્ય છે. ભારતનું લક્ષ્ય ૨૦૭૦ સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ કાર્બન ઉત્સર્જન પ્રાપ્ત કરવાનું છે, અને આ માટે પરમાણુ ઉર્જા એક શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. કેનેડા વિશ્વમાં યુરેનિયમનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે. ભારત સાથે લાંબા ગાળાના યુરેનિયમ સપ્લાયની સમજૂતી કરીને કેનેડાએ ભારતના પરમાણુ ઉર્જા મથકો માટે ઈંધણની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી છે.
આ સોદો માત્ર વેપાર નથી, પણ વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. ભૂતકાળમાં પરમાણુ પરીક્ષણોને કારણે કેનેડાએ ભારત પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણોમાં કેનેડા હવે ભારતને એક જવાબદાર પરમાણુ શક્તિ તરીકે સ્વીકારે છે. ભારતના રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં કાર્યરત પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ માટે આ યુરેનિયમ સંજીવની સમાન સાબિત થશે, જે દેશના ઔદ્યોગિક એકમોને સસ્તી અને સ્વચ્છ વીજળી પૂરી પાડવામાં મદદરૂપ થશે.
બીજી તરફ, બંને દેશોએ પરસ્પર વેપારને ૫૦ અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનું જે લક્ષ્ય રાખ્યું છે, તે ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક આર્થિક શક્તિનો સ્વીકાર છે. હાલમાં ભારત અને કેનેડા વચ્ચેનો વેપાર ઘણો મર્યાદિત છે, પરંતુ આ નવી સમજૂતીથી આંકડાઓમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. કેનેડા પાસે અદ્યતન ટેકનોલોજી, કુદરતી સંસાધનો અને કૃષિ ઉત્પાદનો (ખાસ કરીને દાળ અને કઠોળ) છે, જ્યારે ભારત પાસે વિશાળ બજાર, કુશળ માનવબળ અને આઈટી ક્ષેત્રમાં મહારત છે. આ સમજૂતીથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રોફેશનલ્સ માટે પણ નવી તકો ખુલશે. કેનેડામાં વસતા લાખો ભારતીય મૂળના લોકો પહેલેથી જ ત્યાંના અર્થતંત્રમાં મોટું યોગદાન આપી રહ્યા છે. હવે જ્યારે બંને દેશોની સરકારો વેપાર માટે સાનુકૂળ વાતાવરણ બનાવી રહી છે, ત્યારે ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર, એજ્યુકેશન અને સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્રે પણ નવા જોડાણો જોવા મળશે. ખાસ કરીને સેમીકન્ડક્ટર અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે કેનેડાનું રોકાણ ભારતના ’મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને વધુ વેગ આપી શકે છે.
આ ઐતિહાસિક સમજૂતીના પડઘા ચીન સહિતના પડોશી દેશોમાં પણ પડશે. ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતની ભૂમિકા નિર્ણાયક છે અને કેનેડા પણ આ ક્ષેત્રમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવા માંગે છે. ભારત અને કેનેડાનું નજીક આવવું એ લોકશાહી મૂલ્યો ધરાવતા બે મોટા દેશોનું એકીકરણ છે, જે પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે જરૂરી છે. જોકે, આ સફર બિલકુલ નિષ્કંટક નથી. ભૂતકાળમાં ખાલિસ્તાન મુદ્દે સર્જાયેલા વિવાદો અને રાજદ્વારી તણાવ હજુ પણ ક્યાંક ને ક્યાંક પડછાયાની જેમ ઉભા છે. કેનેડાની સરકારે પોતાની ધરતી પર ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ રોકવા માટે કડક પગલાં લેવા પડશે જેથી આ આર્થિક સંબંધોમાં કોઈ રાજકીય અંતરાય ન આવે. આ સમજૂતી ત્યારે જ સફળ ગણાશે જ્યારે બંને પક્ષો એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને આંતરિક સુરક્ષાનો આદર કરશે.
ભારત અને કેનેડા વચ્ચેનો આ યુરેનિયમ સોદો અને ૫૦ અબજ ડોલરના વેપારના દ્વાર ખોલવાનો નિર્ણય એક સાચી દિશામાં ભરેલું કદમ છે. તે દર્શાવે છે કે આર્થિક હિતો હંમેશા રાજકીય મતભેદો પર હાવી હોવા જોઈએ. જો બંને દેશો આ સમજૂતીના અમલીકરણમાં પ્રામાણિકતા દાખવશે, તો તે માત્ર બે દેશોના અર્થતંત્રને જ નહીં, પરંતુ લાખો લોકોના જીવનધોરણને સુધારવામાં પણ મદદરૂપ થશે. ભારત હવે વિશ્વમંચ પર એક એવી શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે જેની સાથે જોડાણ કરવું એ કોઈપણ
વિકસિત રાષ્ટ્ર માટે ગૌરવ અને જરૂરિયાત બંને છે. કેનેડા સાથેનો આ નવો અધ્યાય ભારતની ’વસુધૈવ કુટુંબકમ’ની ભાવના અને આર્થિક સર્વોપરિતાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
નરેન્દ્ર જોષી
