તંત્રીની કલમે….
૨૦૨૬ના વર્ષનો આ એપ્રિલ મહિનો માનવ ઇતિહાસના સૌથી કાળા પ્રકરણ તરીકે નોંધાઈ શકે છે, કારણ કે પશ્ચિમ એશિયાના રણમેદાનમાં અત્યારે જે પ્રકારની હલચલ જોવા મળી રહી છે તે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના સ્પષ્ટ સંકેતો આપી રહી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને આપેલી ૪૮ કલાકની આખરી ચેતવણી એ માત્ર રાજદ્વારી ભાષાનો પ્રયોગ નથી, પરંતુ એક એવા વિસ્ફોટની પૂર્વતૈયારી છે જેની ધ્રુજારી સમગ્ર પૃથ્વી પર અનુભવાશે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની, જે વિશ્વના તેલ વેપારની મુખ્ય નસ ગણાય છે, તેને ઈરાને બંધ કરીને વૈશ્વિક અર્થતંત્રના ગળા પર તલવાર લટકાવી દીધી છે. ટ્રમ્પની આ ધમકી કે જો જળમાર્ગ નહીં ખૂલે તો ઈરાન પર “નરક જેવો પ્રહાર” કરવામાં આવશે, તે દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે કોઈ પણ ભોગે પાછળ હટવા તૈયાર નથી.
સામી બાજુએ ઈરાનનો મિજાજ પણ એટલો જ આક્રમક અને જિદ્દી જોવા મળી રહ્યો છે. તેહરાને ટ્રમ્પના અલ્ટીમેટમને અત્યંત મૂર્ખામીભર્યું ગણાવીને સામો પડકાર ફેંક્યો છે કે જો અમેરિકા તેની ધરતી પર પગ મૂકશે તો તે પશ્ચિમી તાકાતો માટે “નરકના દરવાજા” ખોલી નાખશે. આ માત્ર શાબ્દિક યુદ્ધ નથી, કારણ કે ઈરાને પહેલેથી જ ઈઝરાયેલ અને પડોશી આરબ દેશો પર મિસાઈલોનો વરસાદ કરીને પોતાની તાકાતનું પ્રદર્શન શરૂ કરી દીધું છે. જ્યારે બે પરમાણુ સંપન્ન વિચારધારાઓ અને વિશાળ સૈન્ય શક્તિઓ આ રીતે આમને-સામને આવી જાય, ત્યારે મુત્સદ્દીગીરીના તમામ રસ્તાઓ બંધ થતા જણાય છે. અત્યારે સમગ્ર વિશ્વ શ્વાસ રોકીને એ ઘડીની રાહ જોઈ રહ્યું છે જ્યારે આ ૪૮ કલાકની સમયમર્યાદા પૂરી થશે.
આ કટોકટીની સૌથી ભયાનક અસર વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર પડી રહી છે. દુનિયાના કુલ તેલ પરિવહનનો પાંચમો ભાગ જ્યાંથી પસાર થાય છે તે માર્ગ બંધ થવો એટલે આખા વિશ્વના વિકાસ એન્જિનને બ્રેક મારવા સમાન છે. કાચા તેલના ભાવમાં લાગેલી આગ હવે કાબૂ બહાર જઈ રહી છે અને તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના રસોડા સુધી પહોંચી ગઈ છે. જો આ સંઘર્ષ લાંબો ખેંચાશે અથવા તો પૂર્ણ કક્ષાના યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થશે, તો ભારત જેવા ઉર્જા પર નિર્ભર દેશો માટે આર્થિક સુનામી આવતાં વાર નહીં લાગે. મોંઘવારીનો રાક્ષસ જે રીતે બેકાબૂ બની રહ્યો છે તે જોતાં લાગે છે કે આવનારા દિવસોમાં માત્ર ઈંધણ જ નહીં, પણ અનાજ અને જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ પણ સોનાના ભાવે વેચાશે.
યુદ્ધના આ વાદળો વચ્ચે રશિયા અને ચીનની ભૂમિકા પણ અત્યંત રહસ્યમય અને ચિંતાજનક છે. બુશેહર પરમાણુ પ્લાન્ટ પર થયેલા હુમલા બાદ રશિયા જે રીતે પોતાના સ્ટાફને ત્યાંથી ખસેડી રહ્યું છે, તે સંકેત આપે છે કે પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. પરમાણુ પ્લાન્ટ પરનો કોઈપણ હુમલો માત્ર ઈરાન માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર માનવજાત માટે પર્યાવરણીય અને માનવીય આફત નોતરી શકે છે. બીજી તરફ ચીન આ તકનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકાના વર્ચસ્વને પડકારવા માટે પોતાની શાંતિ યોજનાઓ રજૂ કરી રહ્યું છે, જે ખરેખર તો સત્તાનાં નવાં સમીકરણો રચવાની પેરવી છે. આ ભૌગોલિક રાજનીતિની રમતમાં સામાન્ય નાગરિકો હંમેશા બલિનો બકરો બનતા આવ્યા છે અને આ વખતે પણ ચિત્ર કઈ અલગ નથી.
અમેરિકા દ્વારા ખોવાયેલા લશ્કરી વિમાનો અને પાયલોટોના બચાવ કાર્યની ઘટનાઓએ આ આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. ટ્રમ્પ માટે આ પ્રતિષ્ઠાનો પ્રશ્ન બની ગયો છે, જ્યારે ઈરાન માટે આ અસ્તિત્વની લડાઈ છે. જ્યારે અહંકાર અને રાષ્ટ્રીયતાના નામે યુદ્ધો લડાય છે, ત્યારે વિવેક બુદ્ધિ ઘણી પાછળ રહી જાય છે. આ ૪૮ કલાક માત્ર ઈરાન માટે જ નહીં, પણ સમગ્ર વિશ્વ માટે કસોટીની પળ છે. જો આ સમયગાળામાં કોઈ ચમત્કારિક શાંતિ સમજૂતી નહીં થાય, તો આવતીકાલનો સૂર્યોદય કદાચ ગનપાવડરના ધુમાડા વચ્ચે થશે. માનવતા અત્યારે જે વળાંક પર ઉભી છે ત્યાંથી પાછા ફરવાનો રસ્તો સાંકડો છે અને વિનાશનો માર્ગ અત્યંત પહોળો. અંતે, ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે યુદ્ધમાં કોઈ વિજેતા હોતું નથી, માત્ર જે બચી જાય છે તે જ પાયમાલીનો સાક્ષી બને છે. વિશ્વના નેતાઓએ હવે સમજવાની જરૂર છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં માત્ર તેલ જ નથી વહેતું, પણ લાખો લોકોની જિંદગીઓ અને ભવિષ્ય જોડાયેલા છે. જો આ જીવાદોરી કપાશે, તો તેની કિંમત આવનારી પેઢીઓએ વર્ષો સુધી ચૂકવવી પડશે.
નરેન્દ્ર જોષી
