તંત્રીની કલમે….
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશના ઔદ્યોગિક નકશાને પુનઃવ્યાખ્યાયિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે લેવાયેલો તાજેતરનો નિર્ણય ભારતની ભાવિ આર્થિક દિશા નક્કી કરનારો સાબિત થશે. વડાપ્રધાનના નેતૃત્વમાં કેબિનેટે ‘ભારત ઔદ્યોગિક વિકાસ યોજના’ એટલે કે ‘ભવ્ય’ હેઠળ દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં ૧૦૦ નવા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્ક વિકસાવવા માટે રૂ ૩૩,૬૬૦ કરોડના માતબર રોકાણને મંજૂરી આપી છે. આ માત્ર એક સરકારી આંકડો નથી, પરંતુ ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાની દિશામાં ભરેલું એક અત્યંત વ્યૂહાત્મક અને સાહસિક પગલું છે. વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં જ્યારે અનિશ્ચિતતાનો માહોલ છે અને સપ્લાય ચેઈન માટે વિશ્વના દેશો ચીન સિવાયના અન્ય વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત આ તકનો મહત્તમ લાભ ઉઠાવવા માટે સજ્જ થઈ રહ્યું હોય તેમ જણાય છે. આ યોજનાના કેન્દ્રમાં માત્ર ઉદ્યોગોની સ્થાપના જ નથી, પરંતુ એક એવું ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરવાની નેમ છે જે ભારતીય ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવી શકે.
આ યોજનાની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું પ્લગ-એન્ડ-પ્લે મોડેલ છે. સામાન્ય રીતે કોઈપણ નવા ઉદ્યોગ સાહસિક કે રોકાણકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર જમીન સંપાદન, વીજળી, પાણી અને પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ મેળવવાનો હોય છે. ’ભવ્ય’ યોજના હેઠળ તૈયાર થનારા આ ૧૦૦ પાર્ક્સમાં પાયાની તમામ સુવિધાઓ પહેલેથી જ તૈયાર હશે. રોકાણકારોએ માત્ર આવીને પોતાનું મશીનરી સેટઅપ કરવાનું રહેશે અને ઉત્પાદન શરૂ કરી શકશે. આનાથી ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ એટલે કે વ્યવસાય કરવાની સરળતામાં મોટો ઉછાળો આવશે. જ્યારે ઉદ્યોગોને લાલ ફીતાશાહીમાંથી મુક્તિ મળે છે અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર મળે છે, ત્યારે ઉત્પાદન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. રૂ ૩૩,૬૬૦ કરોડનું આ સરકારી રોકાણ ખાનગી ક્ષેત્રના લાખો કરોડના રોકાણને આકર્ષવા માટે ચુંબક સમાન સાબિત થશે, જે દેશના જીડીપીમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરના હિસ્સાને વધારવામાં પાયાની ભૂમિકા ભજવશે.
આર્થિક દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, આ યોજનાની સૌથી મોટી અસર રોજગારીના સર્જન પર જોવા મળશે. ૧૦૦ નવા ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્ક એટલે લાખો પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો. માત્ર ફેક્ટરીમાં કામ કરતા શ્રમિકો જ નહીં, પરંતુ એન્જિનિયરો, મેનેજરો, લોજિસ્ટિક્સ નિષ્ણાતો અને સર્વિસ સેક્ટર સાથે જોડાયેલા અસંખ્ય યુવાનો માટે કારકિર્દીના નવા દ્વાર ખુલશે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોની આસપાસ આ પાર્ક્સ સ્થાપવાથી સ્થાનિક સ્તરે જ રોજગારી મળશે, જેના કારણે મોટા શહેરો તરફનું સ્થળાંતર ઘટશે. આ યોજના પ્રાદેશિક અસંતુલનને દૂર કરવામાં પણ સહાયક થશે, કારણ કે તે દેશના પછાત ગણાતા વિસ્તારોને પણ મુખ્ય પ્રવાહના ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે જોડશે. જ્યારે સ્થાનિક સ્તરે રોજગારી વધશે, ત્યારે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત બનશે અને લોકોની ખરીદશક્તિમાં વધારો થશે, જે અંતે સમગ્ર દેશના આર્થિક ચક્રને વેગ આપશે.
વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની છબી એક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે ઊભરી રહી છે ત્યારે એફડીઆઈ એટલે કે વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણને આકર્ષવા માટે આ પાર્ક્સ અત્યંત મહત્વના સાબિત થશે. સેમિકન્ડક્ટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ટેક્સટાઇલ જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારત પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહ્યું છે. ’ભવ્ય’ યોજના આ ક્ષેત્રો માટે જરૂરી કલસ્ટર આધારિત સુવિધાઓ પૂરી પાડશે. પીએમ ગતિ શક્તિ નેશનલ માસ્ટર પ્લાન સાથે આ પાર્ક્સનું જોડાણ હોવાથી પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થશે. હાલમાં ભારતમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ અન્ય વિકસિત દેશોની સરખામણીએ વધુ છે, જે ઉત્પાદનોની કિંમત વધારે છે. આ નવા પાર્ક્સ રેલવે, હાઈવે અને પોર્ટ સાથે સીધા જોડાયેલા હોવાથી માલસામાનની હેરફેર ઝડપી અને સસ્તી બનશે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય નિકાસમાં તેજી આવશે.
ટૂંકમાં કહી શકાય કે, રૂ ૩૩,૬૬૦ કરોડની આ મંજૂરી માત્ર ઉદ્યોગો માટેની રાહત નથી, પરંતુ એક આત્મનિર્ભર ભારતનો મજબૂત પાયો છે. જોકે, આ યોજનાની સફળતાનો સંપૂર્ણ આધાર તેના સમયબદ્ધ અમલીકરણ પર રહેલો છે. જમીન સંપાદનના પ્રશ્નો અને પર્યાવરણીય સંતુલનને જાળવી રાખીને જો આ ૧૦૦ પાર્ક્સ નિર્ધારિત સમયમાં તૈયાર થઈ જાય, તો ભારત આવનારા નાણાકીય વર્ષોમાં વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાના પોતાના લક્ષ્યને વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે હાંસલ કરી શકશે. આ યોજનાથી માત્ર મોટા ઉદ્યોગગૃહોને જ નહીં, પરંતુ એમએસએમઈ ક્ષેત્રને પણ મોટું પ્રોત્સાહન મળશે, જે ભારતીય અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. સરકારની આ દૂરંદેશી નીતિ ખરેખર દેશના ઔદ્યોગિક ઈતિહાસમાં એક સુવર્ણ પ્રકરણ આલેખશે અને લાખો ભારતીયોના જીવનસ્તરમાં સકારાત્મક પરિવર્તન લાવશે.
નરેન્દ્ર જોષી
