તંત્રીની કલમે….
નવી દિલ્હી, ૦૫ માર્ચ ૨૦૨૬. પશ્ચિમ એશિયામાં અત્યારે જે યુદ્ધની જ્વાળાઓ ભભૂકી રહી છે, તે માત્ર સીમા વિવાદ કે રાજકીય વર્ચસ્વની લડાઈ નથી, પરંતુ તે સમગ્ર માનવજાત માટે પરમાણુ પ્રલયનું ગંભીર એંધાણ આપી રહી છે. ઇરાન પર ઇઝરાયેલ અને અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી સતત બોમ્બમારો અને મિસાઇલ હુમલાઓએ હવે એક એવા વૈશ્વિક ભયને જન્મ આપ્યો છે, જેની કલ્પના માત્રથી આધુનિક સભ્યતા ધ્રુજી ઉઠે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી એટલે કે આઈઈએઈએ આ બાબતે અત્યંત ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જોકે અત્યાર સુધી કોઈ સીધા કિરણોત્સર્ગની પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ યુદ્ધના મેદાનમાં જ્યારે પરમાણુ મથકો નિશાન પર હોય, ત્યારે જોખમની ટકાવારી ક્યારેય શૂન્ય હોઈ શકતી નથી. ઇરાની રાજદ્વારીઓના દાવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીની તાકીદની બેઠકો એ વાતનો મજબૂત પુરાવો છે કે પરિસ્થિતિ ગમે ત્યારે કાબૂ બહાર જઈ શકે તેમ છે.
યુદ્ધના આ માહોલમાં પરમાણુ મથકો પરના હુમલા માત્ર ઇરાન પૂરતા જ મર્યાદિત નહીં રહે. જો આ સંઘર્ષ દરમિયાન કોઈ એક પણ પરમાણુ રિએક્ટરમાં ’મેલ્ટડાઉન’ જેવી સ્થિતિ સર્જાય, તો તેની જીવલેણ અસરો પડોશના ૧૦ થી વધુ દેશોને પોતાના ભરડામાં લેશે. ફારસની ખાડીનું પાણી એટલી હદે ઝેરીલું અને કિરણોત્સર્ગી બની શકે છે કે જે માત્ર દરિયાઈ જીવોનો જ નાશ નહીં કરે, પરંતુ કરોડો લોકો માટે કેન્સર અને જિનેટિક બીમારીઓ જેવી આફતો નોતરશે. આઈઈએઈએના નિષ્ણાતોના મતે, જો ઇસ્ફહાન, નતાન્ઝ અથવા બુશેહર જેવા મુખ્ય મથકોમાંથી કિરણોત્સર્ગ શરૂ થાય, તો અંદાજે ૨૦ દેશોના ૫૧ કરોડથી વધુ લોકોના જીવન પર સીધી અસર પડશે. આ આંકડો કોઈ પણ મહામારી કરતાં વધુ ભયાનક વિનાશનું સૂચન કરે છે, છતાં સત્તાના ભૂખ્યા દેશો આ ચેતવણીને નજરઅંદાજ કરી રહ્યા છે.
વિશ્વના મોટા ગણાતા દેશોની બેવડી નીતિ આ સમયે સૌથી વધુ જોખમી સાબિત થઈ રહી છે. એક તરફ ઇરાન પર પરમાણુ હથિયાર બનાવવાના આરોપ હેઠળ હુમલા કરવામાં આવે છે, તો બીજી તરફ ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને જર્મની જેવા દેશો પોતાના શસ્ત્રાગારો વધારવાની અથવા યુક્રેન જેવા દેશોને પરમાણુ હથિયાર પૂરા પાડવાની વાતો કરી રહ્યા છે. શું પરમાણુ શક્તિનો અધિકાર માત્ર અમુક પસંદગીના દેશોની જ જાગીર છે? ઓમાનની મધ્યસ્થતા અને જીનીવા વાર્તામાં જ્યારે ઇરાને યુરેનિયમ સંવર્ધનમાં ઘટાડો કરવાની તૈયારી બતાવી હતી, ત્યારે પણ અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના ગુપ્તચર વિભાગો હુમલાની યોજનાઓ ઘડવામાં વ્યસ્ત હતા. આ બાબત સ્પષ્ટ કરે છે કે સમસ્યા પરમાણુ હથિયારની નથી, પરંતુ વૈશ્વિક પ્રભુત્વ જાળવી રાખવાની છે.
ઇતિહાસના પાના ઉથલાવીએ તો જાપાનના હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર અમેરિકા દ્વારા કરવામાં આવેલા પરમાણુ હુમલાના ઘા આજે પણ તાજા છે. ૧,૪૦,૦૦૦ અને ૭૪,૦૦૦ નિર્દોષ લોકોના નરસંહારની તે ઘટના માનવ ઇતિહાસનું સૌથી મોટું કલંક છે, જેમાં ૩૮,૦૦૦ થી વધુ માસૂમ બાળકો જીવતા ભૂંજાઈ ગયા હતા. આજે જ્યારે રશિયા, ચીન, ભારત અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો પરમાણુ સંપન્ન છે, ત્યારે અમેરિકા દ્વારા ‘પરમાણુ પોલીસ’ બનવાનો ડોળ કરવો તે હાસ્યાસ્પદ છે. દરેક દેશની સાર્વભૌમત્વ તેના આત્મનિર્ણયના અધિકાર સાથે જોડાયેલી હોય છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ પક્ષપાત વગર કામ કરવું જોઈએ.
પરમાણુ અપ્રસારની જવાબદારી માત્ર એક પક્ષની નથી, તે સામૂહિક વૈશ્વિક જવાબદારી છે. પાકિસ્તાન જેવા અસ્થિર દેશો પાસે પરમાણુ શક્તિ હોવા છતાં જો વિશ્વ તેને સહન કરી શકતું હોય, તો ઇરાનને નિશાન બનાવીને પર્યાવરણીય અને માનવીય સંકટ ઊભું કરવું તે કેટલે અંશે યોગ્ય છે? યુદ્ધ ક્યારેય શાંતિ લાવી શકતું નથી, તે માત્ર આગામી પેઢીઓ માટે વિનાશનો વારસો છોડી જાય છે. પશ્ચિમ એશિયામાં અત્યારે જે ખતરનાક રમત રમાઈ રહી છે તેને રોકવી અનિવાર્ય છે. જો આજે વિશ્વના નેતાઓ સંયમ અને સમજદારી નહીં દાખવે, તો ભવિષ્યમાં આ ધરતી પર માનવ સંસ્કૃતિના કોઈ નિશાન બાકી નહીં રહે. પરમાણુ શક્તિનો ઉપયોગ માનવ કલ્યાણ માટે થવો જોઈએ, નહીં કે તેને સ્મશાનમાં બદલવા માટે.
નરેન્દ્ર જોષી
