કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
દેશની આર્થિક દિશા નક્કી કરનારું કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬, ૧ ફેબ્રુઆરીએ સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવશે. આ વખતે, બધાની નજર મધ્યમ વર્ગના ખેડૂતો, વૃદ્ધો અને માળખાગત સુવિધાઓ સંબંધિત મોટી જાહેરાતો પર કેન્દ્રિત છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણનું બજેટ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે સરકાર પર ફુગાવો, રોજગાર અને વપરાશ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું દબાણ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે બજેટ ૨૦૨૬ માં ઘણા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો શામેલ હશે જે સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને મજબૂત બનાવશે અને લાંબા ગાળાના વિકાસને વેગ આપશે. આ નિર્ણયો દેશની અર્થવ્યવસ્થા, સામાજિક સુરક્ષા અને માળખાગત સુવિધાઓ પર સીધી અસર કરશે.
સૌથી મોટી આશા આવકવેરાને લગતી છે. સૂત્રો અને ઉદ્યોગ સંગઠનોના સૂચનોના આધારે, એવો અંદાજ છે કે નવા કર શાસન હેઠળ રૂ.૧૩ લાખ સુધીની વાર્ષિક આવકને કરમુક્ત કરી શકાય છે. હાલમાં, રૂ.૧૨.૭૫ લાખ સુધીની આવક કરમુક્ત છે, પરંતુ પ્રમાણભૂત કપાત વધારીને રૂ.૧ લાખ કરવાની શક્યતા છે. આ કરપાત્ર આવકની ગણતરીમાં રાહત આપશે અને દર મહિને પગારદાર વર્ગને થોડા હજાર રૂપિયા વધારાના આપશે. ઉદ્યોગ સંગઠન CII માને છે કે જ્યારે લોકો પાસે ખર્ચ કરવા માટે વધુ પૈસા હશે, ત્યારે વપરાશ વધશે અને અર્થતંત્રને ગતિ મળશે. સરકાર ધીમે ધીમે જૂની કર વ્યવસ્થાને નાબૂદ કરવા અને નવી કર વ્યવસ્થાને વધુ આકર્ષક બનાવવા, કર વ્યવસ્થાને સરળ બનાવવા અને પાલન વધારવા માંગે છે. જો આ દરખાસ્ત લાગુ કરવામાં આવે છે, તો આ બજેટ મધ્યમ વર્ગને નોંધપાત્ર રાહત આપશે, કારણ કે લોકો બાકીના ભંડોળનો ઉપયોગ બચત અથવા રોકાણ માટે કરી શકશે.
ખેડૂતોને બજેટ ૨૦૨૬ થી પણ ઘણી અપેક્ષાઓ છે. પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના હેઠળ મળતી વાર્ષિક રકમ ૬,૦૦૦ રૂપિયાથી વધારીને ૯,૦૦૦ રૂપિયા કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. ખેડૂત સંગઠનો દ્વારા આ માંગ લાંબા સમયથી કરવામાં આવી રહી છે. ૨૦૧૯ માં શરૂ કરાયેલી આ યોજનામાં નોંધપાત્ર ફુગાવો હોવા છતાં, અત્યાર સુધી કોઈ વધારો જોવા મળ્યો નથી. સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ પણ આ રકમ વધારવાની ભલામણ કરી છે. જો સરકાર આ ૫૦ ટકાનો વધારો લાગુ કરે છે, તો કેન્દ્રમાં વાર્ષિક ખર્ચ આશરે ૯૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, સરકાર આને ખેડૂતો માટે આવક સહાય નીતિ તરીકે જોઈ રહી છે. આ વધારાનું ભંડોળ, જેનો લાભ આશરે ૧૧૦ મિલિયન ખેડૂત પરિવારોને થશે, તે બિયારણ, ખાતર અને સિંચાઈ ખર્ચ જેવી મૂળભૂત કૃષિ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરશે. તેનાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્રને પણ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.
બજેટ ૨૦૨૬ માં રેલ્વે માળખાગત સુવિધાઓ પર પણ મહત્વપૂર્ણ જાહેરાતો થવાની સંભાવના છે. સરકાર ૩૦૦ થી વધુ નવી અમૃત ભારત અને વંદે ભારત ટ્રેનોની જાહેરાત કરે તેવી અપેક્ષા છે. આનો ઉદ્દેશ્ય ૨૦૩૦ સુધીમાં ટ્રેન રિઝર્વેશન માટે વેઇટિંગ લિસ્ટની સમસ્યાને દૂર કરવાનો છે. હાલમાં, પીક સીઝન દરમિયાન, મુસાફરોની માંગ અને ઉપલબ્ધ બેઠકો વચ્ચે ૨૦ થી ૨૫ ટકાનો તફાવત રહે છે. આને સંબોધવા માટે, ફક્ત નવી ટ્રેનો જ નહીં પરંતુ ટ્રેક વિસ્તરણ અને આધુનિક સિગ્નલિંગ સિસ્ટમની પણ જરૂર છે. ગયા બજેટમાં, રેલ્વેને રેકોર્ડ રૂ.૨.૬૫ લાખ કરોડ મળ્યા હતા, અને આ વખતે પણ ફાળવણીમાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે. અમૃત ભારત ટ્રેનો નોન-એસી બજેટ પ્રવાસીઓ માટે હશે, જ્યારે વંદે ભારત ટ્રેનો પ્રીમિયમ સેગમેન્ટ પર લક્ષ્યાંકિત કરવામાં આવશે. આનાથી સુધારેલી સુવિધાઓ અને સમય બચત પૂરી પાડીને લગભગ ૨૦ મિલિયન દૈનિક મુસાફરોને ફાયદો થશે.
“સરકારનું ઉર્જા ક્ષેત્રમાં ધ્યાન સૌર ઉર્જા પર રહે છે. પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય ઘર મુફ્ત બિજલી યોજના હેઠળ, ૨ કિલોવોટ સુધીની સૌર સિસ્ટમ પર સબસિડી વધારી શકાય છે. હાલમાં, ૨-ાઉ સિસ્ટમને પ્રતિ કિલોવોટ રૂ.૩૦,૦૦૦ ના દરરૂ.૬૦,૦૦૦ ની સબસિડી મળે છે, પરંતુ બજેટમાં આ સબસિડી પ્રતિ કિલોવોટ રૂ.૪૦,૦૦૦ સુધી વધારી શકાય છે. આના પરિણામે પ્રતિ ૨ કિલોવોટ સિસ્ટમ માટે કુલ રૂ.૮૦,૦૦૦ ની સબસિડી મળશે. સરકાર ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૦ મિલિયન ઘરોને સૌર ગ્રીડ સાથે જોડવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. વધેલી સબસિડી લોકોને આ યોજનામાં ઝડપથી જોડાવા માટે પ્રોત્સાહિત કરશે, જેનાથી સરકાર સમય પહેલા તેના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરી શકશે. આનાથી માત્ર વીજળીના બિલમાં રાહત મળશે નહીં પરંતુ ગ્રીડને વધારાની વીજળી વેચીને આવક પણ થશે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં, આશરે ૧.૯ મિલિયન ઘરોમાં સૌર પેનલ લગાવવામાં આવી છે, જે યોજનાની લોકપ્રિયતા દર્શાવે છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં, આયુષ્માન ભારત પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (છએજરદ્બટ્ઠહ મ્રટ્ઠટ્ઠિં ઁટ્ઠિઙ્ઘરટ્ઠહ સ્ટ્ઠહિંૈ ત્નટ્ઠહ છર્િખ્તઅટ્ઠ ર્રૂદ્ઘટ્ઠહટ્ઠ)નો વિસ્તાર થવાની અપેક્ષા છે. હાલમાં, ૭૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકો આ યોજનાનો લાભ લઈ રહ્યા છે, પરંતુ તેને ૬૦ વર્ષ સુધી લંબાવી શકાય છે. વધુમાં, કેન્સર અને હૃદય સર્જરી જેવી મોંઘી બીમારીઓના ખર્ચને આવરી લેવા માટે ?૫ લાખની વાર્ષિક સારવાર મર્યાદાનો વિચાર કરી શકાય છે. એક અહેવાલ મુજબ, ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના ૮૨ ટકા વરિષ્ઠ નાગરિકો પાસે કોઈ આરોગ્ય વીમો નથી. તેથી, આ વય જૂથને આયુષ્માનના દાયરામાં લાવવાથી સામાજિક સુરક્ષા તરફ એક મોટું પગલું ભરાશે. આનાથી લાખો પરિવારોને લોન લેવાની અથવા સારવાર માટે તેમની જીવન બચત ખર્ચવાની મજબૂરીમાંથી મુક્તિ મળશે.
એકંદરે, બજેટ ૨૦૨૬ મધ્યમ વર્ગ, ખેડૂતો, વૃદ્ધો અને સામાન્ય મુસાફરોને રાહત આપવાની અપેક્ષા છે. સરકાર કર મુક્તિથી લઈને સામાજિક સુરક્ષા અને માળખાગત સુવિધાઓ સુધી સંતુલિત અભિગમ અપનાવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આ જાહેરાતોના અંતિમ પરિણામ બજેટ ભાષણના દિવસે જ સ્પષ્ટ થશે, પરંતુ એવા સંકેતો છે કે સરકાર વપરાશ વધારવા અને વિકાસને વેગ આપવા માટે સામાન્ય માણસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને પગલાં લઈ શકે છે. જો આ દરખાસ્તો અમલમાં મૂકવામાં આવે તો, બજેટ ૨૦૨૬ ને લોકોલક્ષી અને વિકાસલક્ષી બજેટ તરીકે યાદ કરવામાં આવશે.
