તંત્રીની કલમે….
વિજ્ઞાનની અસીમ અને રોમાંચક દુનિયામાં એક એવી ક્ષણ આવી છે જેણે સમગ્ર માનવજાતને એક નવી આશા અને ઉત્સાહથી ભરી દીધી છે. દાયકાઓ સુધી આપણે ચંદ્રને માત્ર પૃથ્વી પરથી જોતા રહ્યા, તેના પ્રકાશમાં રાત વિતાવતા રહ્યા, પણ હવે સમય આવી ગયો છે કે ફરી એકવાર માનવનાં ડગલાં તે ચાંદની ધરતીને સ્પર્શે. નાસાનું આર્ટેમિસ-૨ મિશન માત્ર એક અવકાશ યાત્રા નથી, પરંતુ આ એક એવું મહાઅભિયાન છે જે પૃથ્વીની સુરક્ષિત સરહદોને ઓળંગીને બ્રહ્માંડમાં માનવ વસવાટનું સ્વપ્ન સાકાર કરવાની દિશામાં એક મજબૂત કદમ છે. જ્યારે આપણે અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનના આ નવા સૂર્યોદયને જોઈએ છીએ, ત્યારે અનુભવાય છે કે માનવ બુદ્ધિ અને સાહસની કોઈ સીમા નથી.
વર્ષો પહેલા જ્યારે એપોલો મિશન હેઠળ માનવીએ ચંદ્ર પર પહેલીવાર પગ મૂક્યો હતો, ત્યારે દુનિયા એક નવી વિચારધારા સાથે બદલાઈ ગઈ હતી. આજે, અડધી સદી બાદ, આર્ટેમિસ-૨ મિશન આપણને ફરી તે જ ચંદ્ર તરફ લઈ જઈ રહ્યું છે, પણ આ વખતે આપણો મકસદ સાવ અલગ અને ક્યાંક વધુ વિશાળ છે. આ વખતે આપણે ત્યાં માત્ર જઈને પાછા નથી ફરવાના, પણ ત્યાં ટકી રહેવાની, ત્યાં સંશોધન કરવાની અને ભવિષ્ય માટે એક સુરક્ષિત આધાર બનાવવાની પૂર્વતૈયારી કરી રહ્યા છીએ. વિજ્ઞાનની આ નવી ક્ષિતિજો પર જ્યારે આપણે નજર કરીએ છીએ, ત્યારે જણાય છે કે આપણે એક એવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છીએ જ્યાં પૃથ્વી ઉપરાંત બીજા ગ્રહો પર પણ માનવ અસ્તિત્વની શક્યતાઓ તપાસવામાં આવશે.
ચંદ્ર હવે માત્ર આકાશમાં ચમકતો એક પદાર્થ નથી રહ્યો, પરંતુ તે આવતીકાલની માનવ સભ્યતા માટેનું પ્રવેશદ્વાર બની રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોની ગણતરી મુજબ, જો આપણે ચંદ્ર પર લાંબા ગાળા માટે વસવાટ કરી શકીએ, તો તે પૃથ્વી પરના વધતા જતા સંસાધનોના દબાણને ઓછું કરવામાં મદદ કરશે. ચંદ્રનો દક્ષિણ ધ્રુવ, જ્યાં બરફના સ્વરૂપમાં પાણી હોવાની પુષ્ટિ થઈ છે, તે માનવ વસાહત માટે સૌથી વધુ આશાસ્પદ સ્થળ છે અને આર્ટેમિસ મિશન આ જ દિશામાં પ્રથમ સફળ અને નિર્ણાયક ડગલું સાબિત થશે. ચંદ્ર પર બનનારા બેઝ કેમ્પ ભવિષ્યમાં મંગળ અને અન્ય દૂરના ગ્રહો પર જવા માટેના એક લોન્ચિંગ પેડ તરીકે કામ કરશે.
આ આખા અભિયાનમાં વપરાતું ઓરિઅન યાન અને અત્યાધુનિક રોકેટ સિસ્ટમ્સ એ માનવ ઈજનેરીનો એક શ્રેષ્ઠ નમૂનો છે. અવકાશના કપરા વાતાવરણમાં, જ્યાં રેડિયેશન અને અતિશય તાપમાનનો મોટો ખતરો છે, ત્યાં આપણા અવકાશયાત્રીઓની સુરક્ષા કરવી એ સૌથી મોટો પડકાર છે. છતાં, આ પડકારોને વટાવીને આગળ વધવાની જે ક્ષમતા વૈજ્ઞાનિકોએ દાખવી છે, તે અદભૂત છે. આ મિશન દરમિયાન એકત્રિત કરવામાં આવેલી માહિતી આવનારા દાયકાઓમાં અંતરિક્ષ સંશોધનનો માર્ગ મોકળો કરશે. આ ટેકનોલોજી માત્ર અવકાશ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેનાથી પૃથ્વી પર પણ અનેક નવતર પ્રયોગો અને નવી શોધોના દ્વાર ખુલશે.
આ મિશનની સૌથી સુંદર વાત એ છે કે તે સમગ્ર વિશ્વને એક મંચ પર લાવી રહ્યું છે. આ કોઈ એક દેશની સીમિત સિદ્ધિ નથી, પરંતુ સમગ્ર માનવજાતની સાહસગાથા છે. આ મહાયાત્રા યુવા પેઢીમાં વિજ્ઞાન અને સંશોધન પ્રત્યે એક નવો ઉત્સાહ જગાડશે. જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થી આકાશમાં તારા જોશે અને તેને ખબર પડશે કે મનુષ્ય ત્યાં સુધી પહોંચી રહ્યો છે, ત્યારે તેની આંખોમાં નવા સપના જન્મશે. વિજ્ઞાનના આ વિકાસ સાથે જોડાયેલા તમામ ક્ષેત્રોમાં નવી કારકિર્દીના દ્વાર ખુલશે.
અંતે તો વિજ્ઞાન એ માત્ર આંકડાઓ કે મશીનોનો ખેલ નથી, પરંતુ તે માનવીની અદમ્ય જિજ્ઞાસાનું પરિણામ છે. જ્યારે ૧૯૬૯માં મનુષ્ય ચંદ્ર પર ઉતર્યો ત્યારે તેણે આપણને શીખવ્યું હતું કે આપણે ધારીએ તો આકાશને પણ આંબી શકીએ છીએ. હવે આર્ટેમિસ-૨ આપણને શીખવી રહ્યું છે કે આપણે ત્યાં કાયમી વસવાટ પણ કરી શકીએ છીએ. પૃથ્વી આપણું ઘર છે, પણ બ્રહ્માંડ આપણું ભવિષ્ય છે. આર્ટેમિસ-૨ મિશન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે માનવજાત હવે પૃથ્વીના સીમાડા ઓળંગીને અનંતની યાત્રાએ નીકળી ચૂકી છે. આ યાત્રા કદાચ કઠિન છે, પણ તે અત્યંત રોમાંચક છે. આપણે સૌ આ ઐતિહાસિક ક્ષણના સાક્ષી બનવા માટે તૈયાર છીએ, કારણ કે આર્ટેમિસ-૨ એ માત્ર એક મિશન નથી, પણ માનવજાતની એક નવી અને ભવ્ય સફરનો પ્રારંભ છે.
નરેન્દ્ર જોષી
