તંત્રીની કલમે….
વિશ્વના નકશા પર જ્યારે પણ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વધે છે, ત્યારે તેની સૌથી પહેલી અને સૌથી ઊંડી નકારાત્મક અસર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને નાણાકીય બજારો પર જોવા મળે છે. હાલમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષે સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતાનું મોજું પ્રસરાવી દીધું છે અને તેની સીધી અસર શેરબજાર તેમજ કોમોડિટી બજાર પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહી છે. મધ્ય પૂર્વના આ બે શક્તિશાળી દેશો વચ્ચેના યુદ્ધની આશંકા માત્ર બે દેશો પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તેણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન, ક્રૂડ ઓઇલનો પુરવઠો અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટને પણ ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. યુદ્ધના ભણકારા વાગતાની સાથે જ બજારમાં હાહાકાર મચી ગયો છે અને રોકાણકારો પોતાના નાણાં સુરક્ષિત કરવા માટે દોડધામ કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિએ એક તરફ કિંમતી ધાતુઓમાં તેજી લાવી છે તો બીજી તરફ ઇક્વિટી બજારોને જમીનદોસ્ત કરી દીધા છે.
આવી કટોકટીની સ્થિતિમાં રોકાણકારો માટે સોનું અને ચાંદી હંમેશા સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન રહ્યા છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાતા જ વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતી ધાતુઓની માંગમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. રોકાણકારો શેરબજારમાંથી પોતાના નાણાં પાછા ખેંચીને સોના અને ચાંદીમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં આ ધાતુઓના ભાવ ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચી ગયા છે. સોના અને ચાંદીના ભાવમાં આવેલો આ મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે કે બજારમાં અત્યારે ભયનો માહોલ છે અને લોકો જોખમી અસ્કયામતોથી દૂર રહેવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. સામાન્ય દિવસોમાં સોનાની માંગ ધીમી હોય તો પણ, માત્ર આ ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતાએ જ કિંમતી ધાતુઓને આસમાને પહોંચાડી દીધી છે. સુરક્ષિત રોકાણ તરફની આ દોટ દર્શાવે છે કે બજારને પરિસ્થિતિ વહેલી તકે સામાન્ય થવાની કોઈ આશા દેખાતી નથી.
બીજી તરફ, શેરબજારની સ્થિતિ અત્યંત દયનીય બની ગઈ છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલના તણાવના સમાચારો આવતા જ બીએસઈ અને અન્ય મુખ્ય સૂચકાંકોમાં ભારે કડાકો બોલી ગયો છે. વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોએ મોટા પાયે વેચવાલી શરૂ કરી દીધી છે, જેના કારણે સ્થાનિક રોકાણકારોની સંપત્તિમાં રાતોરાત રૂ કરોડોનું ધોવાણ થઈ ગયું છે. બજારમાં અસ્થિરતા એટલી હદે વધી ગઈ છે કે નાના રોકાણકારો ગભરાટમાં આવીને પોતાના શેર નીચા ભાવે વેચી રહ્યા છે. ખાસ કરીને બેન્કિંગ, માહિતી ટેકનોલોજી અને ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રના શેરોમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી રહી છે. બીએસઈ સહિતના તમામ સૂચકાંકોએ રોકાણકારોને નિરાશ કર્યા છે અને આ ઘટાડાનો દોર ક્યાં જઈને અટકશે તેની કોઈ ખાતરી આપી શકતું નથી. આ પ્રકારના પેનિક સેલિંગના કારણે બજારનું સેન્ટિમેન્ટ સંપૂર્ણપણે ખરડાયું છે.
આ યુદ્ધની સૌથી મોટી અને સીધી આર્થિક અસર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર પડી રહી છે. મધ્ય પૂર્વ વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઇલનો સૌથી મોટો સપ્લાયર પ્રદેશ છે અને ત્યાં કોઈ પણ પ્રકારની અશાંતિ સીધી રીતે ક્રૂડના વૈશ્વિક પુરવઠાને બાધિત કરી શકે છે. આ આશંકાથી જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ભડકે બળી રહ્યા છે. ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાથી ભારત જેવા દેશો કે જેઓ પોતાની જરૂરિયાત માટે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડની આયાત કરે છે, તેમના પર આર્થિક બોજ વધે છે. ક્રૂડના ભાવ વધવાથી પરિવહન અને ઉત્પાદન મોંઘું બને છે, જે સરવાળે દેશમાં મોંઘવારીને આમંત્રણ આપે છે. વધુમાં, સલામત ચલણ તરીકે ડોલરની માંગ વધતા રૂપિયાનું મૂલ્ય સતત ઘટી રહ્યું છે. આ ચલણી ધોવાણ આયાતને વધુ મોંઘી બનાવે છે અને દેશની રાજકોષીય ખાધ પર દબાણ લાવે છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે આર્થિક વિકાસના જે લક્ષ્યાંકો નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા, તે હવે આ યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ફુગાવો નિયંત્રણમાં આવવાની અને રિઝર્વ બેંક દ્વારા વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો થવાની આશાઓ પર ફરી એકવાર પાણી ફરી વળ્યું છે. જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલશે તો વૈશ્વિક આર્થિક મંદીનો ખતરો વધુ ઘેરો બની શકે છે અને કોર્પોરેટ કમાણી પર પણ તેની સીધી અસર પડશે. આવા અનિશ્ચિત સમયે છૂટક રોકાણકારો માટે ધીરજ રાખવી એ જ સૌથી શ્રેષ્ઠ અને શાણપણભર્યો વિકલ્પ છે. બજારમાં જ્યારે આવો ગભરાટ હોય, ત્યારે ઊતાવળમાં કોઈ પણ આર્થિક નિર્ણય લેવાનું ટાળવું જોઈએ અને પોતાના લાંબા ગાળાના રોકાણના લક્ષ્યાંકને વળગી રહેવું જોઈએ. મજબૂત ફંડામેન્ટલ્સ ધરાવતા શેરો જ્યારે નીચા ભાવે ઉપલબ્ધ થાય, ત્યારે તેને ખરીદવાની તક તરીકે જોવું જોઈએ. અંતે, આપણે સૌ એવી જ આશા રાખીએ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના સઘન પ્રયાસોથી આ યુદ્ધનો જલ્દી અંત આવે અને વૈશ્વિક બજારો તેમજ માનવજાત ફરીથી એકવાર શાંતિ અને સમૃદ્ધિના માર્ગે આગળ વધે.
નરેન્દ્ર જોષી
