તંત્રીની કલમે….
ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુ ગણાતા સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (એમએસએમઈ) દેશના ઔદ્યોગિક વિકાસ, રોજગારી અને નિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે. દેશના કુલ ઉત્પાદન અને રોજગારીમાં આ ક્ષેત્રનો નોંધપાત્ર હિસ્સો હોવા છતાં વર્ષોથી તેની સૌથી મોટી સમસ્યા રહી છે – સમયસર કાર્યકારી મૂડીનો અભાવ. મોટા ઉદ્યોગોને માલ કે સેવા પૂરી પાડ્યા પછી પણ મહિનાઓ સુધી ચૂકવણી ન મળવાને કારણે હજારો નાના ઉદ્યોગો આર્થિક મુશ્કેલીમાં ફસાઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) દ્વારા ટ્રેડ્સ (ટ્રેડ રિસીવેબલ્સ ડિસ્કાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ) સંબંધિત નિયમોમાં કરાયેલા તાજેતરના સુધારાઓને એમએસએમઈ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને સમયોચિત પગલું ગણાવી શકાય. ટ્રેડ્સ એક એવી ડિજિટલ વ્યવસ્થા છે, જેના માધ્યમથી એમએસએમઈ તેમના ગ્રાહકો પાસેથી મળવાપાત્ર બિલો બેંકો અથવા અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓને ડિસ્કાઉન્ટ કરીને તરત જ નાણાં મેળવી શકે છે. અત્યાર સુધી આ વ્યવસ્થાનો લાભ મર્યાદિત સંખ્યામાં ઉદ્યોગોને મળતો હતો. નવા નિયમો દ્વારા તેની પહોંચ વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવી છે, જેના પરિણામે વધુ સંખ્યામાં નાના ઉદ્યોગોને સરળ અને ઝડપી ધિરાણ ઉપલબ્ધ થવાની આશા છે.
આરબીઆઈના નવા નિયમોની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે ટ્રેડ્સ પ્લેટફોર્મને વધુ પારદર્શક, સરળ અને વ્યાપક બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. હવે વધુ ખરીદદારો અને વિક્રેતાઓ આ વ્યવસ્થામાં જોડાઈ શકશે. પરિણામે એમએસએમઈને પોતાના નાણાં માટે લાંબી રાહ જોવી નહીં પડે અને કાર્યકારી મૂડીની સમસ્યા ઘણી હદ સુધી હળવી બની શકે છે.
ભારતમાં લાખો નાના ઉદ્યોગો આજે પણ ઊંચા વ્યાજે ખાનગી ધિરાણદાતાઓ પાસેથી નાણાં ઉછીના લેવા મજબૂર બને છે. સમયસર બેંકિંગ સુવિધા ન મળવાને કારણે તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા, સ્પર્ધાત્મકતા અને વિકાસ પર સીધી અસર પડે છે. જો ટ્રેડ્સ વ્યવસ્થા વધુ અસરકારક રીતે અમલમાં આવશે તો આવા ઉદ્યોગો ઓછી કિંમતના ધિરાણ સાથે પોતાના વ્યવસાયને વધુ ઝડપથી આગળ વધારી શકશે.
જોકે, માત્ર નિયમોમાં ફેરફાર પૂરતો નથી. હજુ પણ અનેક નાના ઉદ્યોગો ટ્રેડ્સ વિશે પૂરતી માહિતી ધરાવતા નથી. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને અર્ધશહેરી વિસ્તારોમાં ડિજિટલ જાગૃતિનો અભાવ, ટેકનિકલ કુશળતાની મર્યાદા અને નાણાકીય સાક્ષરતાના અભાવે આ યોજનાનો સંપૂર્ણ લાભ મળવામાં અવરોધ ઊભા થઈ શકે છે. તેથી સરકાર, બેંકો અને ઉદ્યોગ સંગઠનો દ્વારા વ્યાપક જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાની જરૂર છે.
બીજી તરફ મોટા કોર્પોરેટ ખરીદદારોની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો તેઓ સમયસર ઇન્વૉઇસ સ્વીકારશે અને ટ્રેડ્સ પ્લેટફોર્મનો સક્રિય ઉપયોગ કરશે, તો સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનમાં નાણાંનો પ્રવાહ વધુ ઝડપી બનશે. પરિણામે માત્ર એમએસએમઈ જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ભારતીય ઔદ્યોગિક અર્થવ્યવસ્થાને તેનો લાભ મળશે. ભારત આગામી વર્ષોમાં પાંચ ટ્રિલિયન ડોલરની અર્થવ્યવસ્થા બનવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. આ લક્ષ્ય ત્યારે જ સિદ્ધ થઈ શકે જ્યારે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો
મજબૂત બનશે. રોજગારી સર્જવામાં, નવીનતા લાવવામાં અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવામાં એમએસએમઈની ભૂમિકા અતિ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી આ ક્ષેત્રને સરળ ધિરાણ ઉપલબ્ધ કરાવવું એ માત્ર બેંકિંગ સુધારો નથી, પરંતુ દેશના સર્વાંગી વિકાસ માટેનું વ્યૂહાત્મક રોકાણ છે. નિઃંદેહ, આરબીઆઈના નવા ટ્રેડ્સ નિયમો એમએસએમઈ ક્ષેત્ર માટે એક સકારાત્મક શરૂઆત છે. પરંતુ તેની વાસ્તવિક સફળતા ત્યારે જ સાબિત થશે જ્યારે દેશના દરેક નાના ઉદ્યોગ સુધી આ સુવિધા સરળતાથી પહોંચશે અને તેઓ તેનો અસરકારક ઉપયોગ કરી શકશે. જો નીતિનો અમલ પારદર્શક, ઝડપી અને વ્યાપક બનશે, તો એમએસએમઈ ક્ષેત્રમાં નવી ક્રાંતિ સર્જાશે અને ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત પાયો મળશે. નાના ઉદ્યોગોને સમયસર મૂડી, ઝડપી ચુકવણી અને વિશ્વસનીય નાણાકીય વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો આ પ્રયાસ માત્ર એક સુધારો નથી, પરંતુ આત્મનિર્ભર અને વિકસિત ભારત તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
નરેન્દ્ર જોષી
