તંત્રીની કલમે….
ભારતીય શેરબજાર છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાંથી એવી સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે જ્યાં સારા સમાચાર હોવા છતાં રોકાણકારોમાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ જોવા મળતો નથી. સામાન્ય રીતે અર્થતંત્રમાં સ્થિરતા, ફુગાવા પર નિયંત્રણ અને રિઝર્વ બેંકની સંતુલિત નીતિને બજાર માટે હકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવે છે. તેમ છતાં તાજેતરના દિવસોમાં બજારની ચાલ એ દર્શાવે છે કે રોકાણકારો હજુ પણ અનેક આંતરિક અને વૈશ્વિક જોખમોને લઈને સતર્ક છે. આ સ્થિતિ માત્ર શેરબજારની નહીં, પરંતુ સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થાની દિશા સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપે છે.
તાજેતરમાં રિઝર્વ બેંકે વ્યાજદરને યથાવત્ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ ફુગાવા અને આર્થિક વૃદ્ધિ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે. ગયા કેટલાક વર્ષોમાં વ્યાજદરના ફેરફારો દ્વારા અર્થતંત્રને ગતિ આપવાના પ્રયાસો થયા હતા, પરંતુ હવે કેન્દ્રીય બેંક વધુ સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહી છે. આ નીતિ બજાર માટે નકારાત્મક નથી, છતાં રોકાણકારો તેને નવી તેજીનો આધાર માનવા તૈયાર દેખાતા નથી.
તેનું એક મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા છે. વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થા હજુ પણ અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. મધ્યપૂર્વમાં ચાલતા તણાવો, ઊર્જા સુરક્ષા અંગેની ચિંતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના બદલાતા સમીકરણો રોકાણકારોને સાવચેત બનાવી રહ્યા છે. ભારત માટે ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ મહત્વ ધરાવે છે. ભારત તેની ઊર્જાની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. જો વૈશ્વિક સંજોગોને કારણે તેલના ભાવ વધે તો મોંઘવારી પર ફરી દબાણ વધી શકે છે, જેનો સીધો પ્રભાવ સામાન્ય નાગરિક અને ઉદ્યોગો પર પડશે.
બીજું મહત્વનું કારણ બજારનું ઊંચું મૂલ્યાંકન છે. છેલ્લા બે વર્ષ દરમિયાન ભારતીય શેરબજારે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. અનેક કંપનીઓના શેરના ભાવ તેમના નફા અને વૃદ્ધિના દર કરતાં વધુ ઝડપથી વધ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારો સ્વાભાવિક રીતે નફાવસૂલી તરફ વળે છે. જ્યારે મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારો વેચવાલી શરૂ કરે છે ત્યારે બજારમાં અસ્થિરતા વધે છે અને નાના રોકાણકારોમાં પણ ગભરાટ ફેલાય છે.
વિદેશી રોકાણકારોનું વર્તન પણ ભારતીય બજાર માટે મહત્વનું પરિબળ છે. વિશ્વભરમાં મૂડી ક્યાં વધુ સુરક્ષિત અને વધુ નફાકારક રહેશે તે આધારે મોટા ફંડો પોતાના નિર્ણયો લે છે. જો અમેરિકા અથવા અન્ય વિકસિત બજારોમાં વધુ આકર્ષક તકો દેખાય તો વિદેશી રોકાણકારો ભારતમાંથી નાણાં બહાર કાઢી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારતીય બજાર પર દબાણ સર્જાય છે, ભલે દેશની આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત કેમ ન હોય.
જોકે ચિંતાના કેટલાક કારણો છે, તેમ છતાં ભારતની આર્થિક સ્થિતિને લઈને આશાવાદ માટે પણ પૂરતા આધાર છે. દેશ વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ થઈ રહ્યું છે. ઉત્પાદન ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ યોજનાઓ અમલમાં છે. ડિજિટલ અર્થતંત્ર સતત વિસ્તરી રહ્યું છે અને સ્થાનિક વપરાશની શક્તિ પણ મજબૂત બની રહી છે. આ તમામ પરિબળો લાંબા ગાળે ભારતીય અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત આધાર પૂરો પાડે છે.
આજની પરિસ્થિતિ સામાન્ય રોકાણકારો માટે પણ એક મહત્વનો પાઠ સમાન છે. શેરબજાર હંમેશાં સીધી રેખામાં આગળ વધતું નથી. ઘણી વખત ટૂંકા ગાળામાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળે છે, પરંતુ લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે મૂળભૂત પરિબળો વધુ મહત્વના રહે છે. માત્ર દૈનિક હેડલાઇન્સ અથવા બજારના એક દિવસના ઘટાડા પરથી નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી. સંશોધન, ધીરજ અને લાંબા ગાળાની દૃષ્ટિ એ સફળ રોકાણના ત્રણ મુખ્ય આધારસ્તંભ છે.
સરકાર અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે પણ આ સમય સંદેશ લઈને આવ્યો છે. માત્ર નાણાકીય નીતિ પૂરતી નથી. રોજગારીનું સર્જન, ખાનગી રોકાણમાં વધારો, ઉત્પાદન ક્ષમતાનું વિસ્તરણ અને નિકાસ વૃદ્ધિ જેવા ક્ષેત્રોમાં સતત પ્રયાસો જરૂરી છે. જો આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ મજબૂત રહેશે તો શેરબજારને પણ સ્થિર અને ટકાઉ આધાર મળશે.
અંતે કહી શકાય કે આજના બજારની સાવચેતી કોઈ નબળાઈનું નહીં પરંતુ પરિપક્વતાનું પ્રતિબિંબ છે. રોકાણકારો હવે માત્ર સારા સમાચાર સાંભળીને ઉત્સાહિત થતા નથી, પરંતુ ભવિષ્યના જોખમો અને તકો બંનેનું મૂલ્યાંકન કરે છે. વ્યાજદર સ્થિર હોવા છતાં બજારનું સતર્ક વલણ એ દર્શાવે છે કે ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશી રહી છે, જ્યાં ટકાઉ વૃદ્ધિ અને સમજદારીપૂર્વકના રોકાણને વધુ મહત્ત્વ મળશે.
નરેન્દ્ર જોષી
