નરેન્દ્ર જોષી
નવી દિલ્હીઃ ૨૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ની આ સવાર ભારતના આધુનિક ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત થઈ ગઈ છે કારણ કે આજે દેશે માત્ર નવી ટેકનોલોજી અપનાવી નથી પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ટેકનોલોજીકલ નેતૃત્વ કરવાની પોતાની પ્રચંડ ક્ષમતા સાબિત કરી દીધી છે. નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત એક ભવ્ય સમારોહમાં જ્યારે વડાપ્રધાને સત્તાવાર રીતે ૬જી ટેકનોલોજીના પાયલોટ પ્રોજેક્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું ત્યારે ભારત વિશ્વના તે ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની હરોળમાં આવી ગયું જેઓ ભવિષ્યની ઇન્ટરનેટ ક્રાંતિના પ્રણેતા છે. આ ઐતિહાસિક પળે નવી દિલ્હી, મુંબઈ અને બેંગલુરુ જેવા મહાનગરોમાં પાયલોટ નેટવર્ક કાર્યરત થતાની સાથે જ ડેટા ટ્રાન્સમિશનની દુનિયામાં એક નવો અધ્યાય શરૂ થયો છે જે માનવીય કલ્પનાની પેલે પાર છે. આ માત્ર ઇન્ટરનેટની ગતિ વધારવાની વાત નથી પરંતુ એક એવા નવા યુગમાં પ્રવેશવાની વાત છે જ્યાં ભૌતિક અને ડિજિટલ દુનિયા વચ્ચેની ભેદરેખા સંપૂર્ણપણે ભુંસાઈ જશે.
જો આપણે આ નવી ટેકનોલોજીની ક્ષમતા વિશે વાત કરીએ તો તે વર્તમાન ૫જી નેટવર્ક કરતા અંદાજે ૧૦૦ ગણી વધુ ઝડપ આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ૬જી નેટવર્કની પ્રચંડ ગતિ એવી છે કે તે પ્રતિ સેકન્ડ ૧ ટેરાબિટ સુધીનો ડેટા ટ્રાન્સફર કરી શકે છે જેનો સાદો અર્થ એ છે કે તમે હાઈ-ડેફિનેશન મૂવીઝની આખી લાઈબ્રેરી માત્ર એક સેકન્ડના સોમા ભાગમાં ડાઉનલોડ કરી શકશો. આ ગતિ માત્ર મનોરંજન માટે નથી પરંતુ તે ભૌતિક અને આભાસી દુનિયા વચ્ચેના અંતરને ભૂંસી નાખવા માટેનું એક સશક્ત માધ્યમ છે. ૫જીમાં જે મિલિસેકન્ડનો વિલંબ (લેટન્સી) જોવા મળતો હતો તે ૬જીમાં લગભગ શૂન્ય થઈ જશે જેના કારણે મશીન-ટુ-મશીન સંવાદ અત્યંત સચોટ અને વીજળીક વેગ જેવો બની જશે. આ ટેકનોલોજીના પાયામાં ટેરાહટ્ર્ઝ સ્પેક્ટ્રમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે જે ભારતની આઈઆઈટી સંસ્થાઓ અને સ્વદેશી સ્ટાર્ટઅપ્સે સાથે મળીને વિકસાવવા માટે છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી રાત-દિવસ એક કર્યા હતા.
૬જીનો સૌથી રોમાંચક પાસું હોલોગ્રાફિક કોમ્યુનિકેશન છે જે અત્યાર સુધી માત્ર વિજ્ઞાન કથાઓ કે હોલીવુડની ફિલ્મોમાં જ જોવા મળતું હતું. હવે ૬જીની મદદથી આ હકીકત બની રહ્યું છે કારણ કે આ હાઈ-બેન્ડવિડ્થ નેટવર્ક દ્વારા કોઈ પણ વ્યક્તિની આબેહૂબ ૩ડી આકૃતિ તમારી સામે હવામાં ઉભી રહીને સંવાદ કરી શકશે. કલ્પના કરો કે તમે મુંબઈની કોઈ ઓફિસમાં બેઠા હોવ અને દિલ્હી કે ન્યુયોર્કમાં રહેલા તમારા સાથીદાર કે ક્લાયન્ટનો હોલોગ્રામ તમારી સામે કોન્ફરન્સ ટેબલ પર એવી રીતે હાજર થાય કે તમને લાગે જ નહીં કે તે વ્યક્તિ હજારો કિલોમીટર દૂર છે. તમે તેની સાથે આંખ મિલાવીને વાત કરી શકો અને તેના હાવભાવ પણ સ્પષ્ટ જોઈ શકો. આ પ્રક્રિયા માટે જે અકલ્પનીય ડેટા પ્રોસેસિંગ પાવરની જરૂર પડે છે તે ૬જી પૂરો પાડે છે. આનાથી વ્યાપારિક જગતમાં મુસાફરીનો સમય અને ખર્ચ ઘટશે એટલું જ નહીં પરંતુ કોર્પોરેટ મીટિંગ્સનો આખો અનુભવ જ બદલાઈ જશે અને પર્યાવરણ પર કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટ પણ ઘટશે.
શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે ૬જી જે ક્રાંતિ લાવશે તેની કલ્પના કરવી પણ રોમાંચક છે. શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં ઇમર્સિવ લર્નિંગ એટલે કે તલ્લીન કરી દેતા શિક્ષણ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ ઈતિહાસના પાઠો ભણતી વખતે તે સમયના યુગને પોતાની નજર સામે હોલોગ્રામ તરીકે જોઈ શકશે. મોહેંજો દડોની સંસ્કૃતિ હોય કે સૌરમંડળની રચના, બધું જ ક્લાસરૂમમાં જીવંત થઈ જશે. બેંગલુરુની પ્રખ્યાત સંસ્થાઓના શ્રેષ્ઠ પ્રોફેસરો હવે હોલોગ્રાફિક ટેકનોલોજીના માધ્યમથી બિહાર કે ઓડિશાના અંતરિયાળ ગામડાના બાળકોને એવી રીતે ભણાવી શકશે જાણે તેઓ પોતે ત્યાં હાજર હોય. આ ટેકનોલોજી ડિજિટલ ડિવાઈડ એટલે કે શહેરી અને ગ્રામીણ શિક્ષણ વચ્ચેના અંતરને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં ૬જી આશીર્વાદરૂપ સાબિત થવાનું છે કારણ કે તે રિમોટ રોબોટિક સર્જરીને નવી ઊંચાઈ પર લઈ જશે. અત્યારે ૫જીમાં પણ સર્જરી દરમિયાન જે માઈક્રો સેકન્ડનો વિલંબ થતો હતો તે ૬જીમાં દૂર થતા ડોક્ટરો હજારો કિલોમીટર દૂર રહીને પણ અત્યંત સચોટ રીતે ઓપરેશન કરી શકશે. હોલોગ્રાફિક ડાયગ્નોસિસ દ્વારા ડોક્ટરો દર્દીના રિપોટ્ર્સ અને એમઆરઆઈ સ્કેનિંગના પરિણામોને ૩ડીમાં હવામાં વિશ્લેષણ કરી શકશે જેનાથી સચોટ નિદાનની શક્યતા અનેકગણી વધી જશે. સ્માર્ટ એમ્બ્યુલન્સ જે ૬જી નેટવર્કથી સજ્જ હશે તે દર્દીને હોસ્પિટલ પહોંચાડતા પહેલા જ તેની તમામ મહત્વની વિગતો અને લાઈવ વિડિયો સ્ટ્રીમ નિષ્ણાત ડોક્ટરો સુધી પહોંચાડી દેશે જેનાથી ઈમરજન્સી કેસમાં અમૂલ્ય જીવ બચાવવો વધુ સરળ બનશે.
જોકે આ તમામ અદભૂત સુવિધાઓની સાથે ૬જીની સેન્સિંગ ક્ષમતા એક ગંભીર વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય બની છે. ૬જી તરંગોમાં એક અનોખી વિશેષતા છે કે તે પોતાની આસપાસની વસ્તુઓ અને લોકોની હિલચાલને ઓળખી શકે છે, એટલે કે આ નેટવર્ક પોતે જ એક વિશાળ રડાર તરીકે કામ કરે છે. આ ક્ષમતા સ્માર્ટ સીટી મેનેજમેન્ટ, ટ્રાફિક કંટ્રોલ અને ભીડ વ્યવસ્થાપન અથવા પૂર જેવી કુદરતી આપત્તિઓના સંચાલનમાં અદભૂત પરિણામો આપી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ઇમારતમાં આગ લાગે તો કેમેરા વગર પણ ફાયર ફાઈટરો જાણી શકે કે અંદર કેટલા લોકો કયા રૂમમાં ફસાયેલા છે.
પરંતુ આ ક્ષમતાની બીજી, અંધારી બાજુ પ્રાઈવસી એટલે કે નાગરિકોની અંગતતાનો ભય છે. જો નેટવર્ક દ્વારા કોઈ પણ કેમેરા કે સેન્સર વગર પણ રૂમમાં રહેલી વ્યક્તિની હિલચાલ, તેના હૃદયના ધબકારા કે શ્વાસોચ્છવાસને પણ ટ્રેક કરી શકાય, તો તે બાબત વ્યક્તિગત સ્વાતંત્ર્ય પર મોટો તરાપ સમાન બની શકે છે. પ્રાઈવસી નિષ્ણાતો અને માનવાધિકાર કાર્યકર્તાઓ અત્યારથી જ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો આ ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ થાય તો તે ઇતિહાસનું સામૂહિક દેખરેખ (સ્ટ્ઠજજ જીેદૃિીૈઙ્મઙ્મટ્ઠહષ્ઠી) નું સૌથી મોટું અને ખતરનાક હથિયાર બની શકે છે. સાયબર સુરક્ષાના નિષ્ણાતો ભારપૂર્વક માને છે કે ૬જીના વ્યાપક અમલીકરણ પહેલા એક અત્યંત મજબૂત ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદો અને એન્ક્રિપ્શન માળખું હોવું અનિવાર્ય છે જે નાગરિકોની સુરક્ષાની ખાતરી આપી શકે.
આર્થિક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો ૬જી ટેકનોલોજી ભારતના અર્થતંત્રમાં આગામી પાંચ વર્ષમાં લાખો કરોડ રૂપિયાનો ઉમેરો કરશે. નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ, હોલોગ્રાફિક કોન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ, એઆઈ અને મશીન લર્નિંગ આધારિત સેવાઓ દ્વારા લાખોની સંખ્યામાં નવી અને ઉચ્ચ કૌશલ્ય ધરાવતી રોજગારીની તકો ઉભી થશે. દિલ્હી, મુંબઈ અને બેંગલુરુના પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી મળેલા ડેટા અને અનુભવોના આધારે આગામી વર્ષોમાં આ સેવા દેશના અન્ય ટિયર-૨ અને ટિયર-૩ શહેરોમાં વિસ્તારવામાં આવશે. ૨૦૩૦ સુધીમાં જ્યારે ૬જી સંપૂર્ણ રીતે વ્યવસાયિક ધોરણે ઉપલબ્ધ થશે ત્યારે ભારતની ડિજિટલ ઈકોનોમી એક નવા શિખર પર હશે. આજનો આ પ્રારંભ માત્ર ગીગાબાઇટ્સ કે ટેરાબાઇટ્સની સ્પીડ પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ તે ભારતના સામાન્ય માનવીના સપનાઓને હકીકતમાં બદલવાની અને દેશને ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના સંકલ્પને બળ પૂરું પાડવાની એક ક્રાંતિ છે.
