તંત્રીની કલમે….
ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં શિક્ષણ એ માત્ર ડિગ્રી મેળવવાનું સાધન નથી, પરંતુ લાખો પરિવારો માટે ગરીબી અને મધ્યમવર્ગીય સંઘર્ષોમાંથી બહાર આવવાનો એકમાત્ર માર્ગ છે. જ્યારે આ માર્ગ પર જ ભ્રષ્ટાચારના કાંટા પથરાય છે, ત્યારે માત્ર એક પરીક્ષા જ નથી લથડતી, પણ સમગ્ર રાષ્ટ્રનો શૈક્ષણિક પાયો હચમચી જાય છે. નેશનલ એલિજિબિલિટી કમ એન્ટ્રન્સ ટેસ્ટ એટલે કે નીટ-યુજી ૨૦૨૬ના પેપર લીક થવાની ઘટનાએ આજે દેશના લાખો તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને રસ્તા પર લાવી દીધા છે અને આપણી શિક્ષણ વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા પર એક મોટું પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મૂકી દીધું છે.
નીટ જેવી રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષામાં જ્યારે પેપર લીક થાય છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર તે દિવસ પૂરતી મર્યાદિત નથી રહેતી. એક વિદ્યાર્થી વર્ષો સુધી દિવસ-રાત એક કરીને, પોતાના શોખ અને ઊંઘનો ત્યાગ કરીને ડોક્ટર બનવાનું સપનું સેવે છે. વાલીઓ પોતાની જિંદગીની મરણમૂડી કોચિંગ ક્લાસ અને પુસ્તકો પાછળ ખર્ચી નાખે છે. પરંતુ જ્યારે પરીક્ષાના થોડા કલાકો પહેલાં જ પ્રશ્નપત્રો બજારમાં વેચાવા લાગે, ત્યારે તે પ્રમાણિક વિદ્યાર્થીની મહેનત અને આશાનો ક્રૂર વધ થાય છે. નાસિકથી પકડાયેલા મુખ્ય આરોપી અને દેશવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શનો એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે આ કોઈ નાની ભૂલ નથી, પણ શિક્ષણ માફિયાઓ દ્વારા આચરવામાં આવેલું સુનિયોજિત ષડયંત્ર છે.
સૌથી ગંભીર પ્રશ્ન એ છે કે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી અને ચુસ્ત સુરક્ષાના દાવાઓ વચ્ચે પણ આટલી મહત્વની પરીક્ષાના પેપર લીક કેવી રીતે થાય છે? શું સિસ્ટમમાં જ કોઈ છીંડા છે અથવા તો અંદરના જ લોકો આ કૌભાંડમાં સામેલ છે? જ્યારે પ્રશ્નપત્રો તિજોરીમાંથી બહાર નીકળીને સીધા વોટ્સએપ કે ટેલિગ્રામ પર પહોંચી જાય, ત્યારે નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (એનટીએ) ની કાર્યક્ષમતા પર આંગળી ચીંધાવી સ્વાભાવિક છે. આ ઘટનાએ તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ ઊંડી અસર કરી છે. નિષ્ફળતાનો ડર તો ઠીક, પણ અન્યાયનો ભોગ બન્યા હોવાની લાગણી યુવા પેઢીમાં વ્યવસ્થા પ્રત્યે નફરત જન્માવે છે, જે લોકશાહી માટે ખતરારૂપ છે.
શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા લાવવા માટે સરકારે હવે માત્ર ઠાલા આશ્વાસનો આપવાને બદલે કડક અને કાયમી ઉકેલો શોધવાની જરૂર છે. આ સમસ્યાના નિવારણ માટે કેટલાક વાજબી સૂચનો અમલમાં મૂકવા અનિવાર્ય જણાય છે. પ્રથમ તો, પેપર લીક કરનારા અને તેમાં સામેલ વચેટિયાઓ માટે ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટમાં કેસ ચલાવીને આજીવન કેદ જેવી કડક સજાની જોગવાઈ હોવી જોઈએ, જેથી અન્ય લોકો આવું કરતા પહેલા સો વાર વિચારે. બીજું, પ્રશ્નપત્રોના પરિવહન અને સંગ્રહ માટે ’બ્લોકચેન ટેકનોલોજી’ નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, જેમાં દરેક સ્તરે ડિજિટલ હસ્તાક્ષર અને ટ્રેકિંગની સુવિધા હોય, જેથી પેપર ક્યાંથી લીક થયું તે તુરંત જાણી શકાય.
વધુમાં, સરકારે પરીક્ષા કેન્દ્રો પર ખાનગી એજન્સીઓને બદલે સરકારી કર્મચારીઓ અને સુરક્ષા દળોની સીધી દેખરેખ હેઠળ જ કામગીરી કરાવવી જોઈએ. પરીક્ષાના થોડા સમય પહેલા જ ડિજિટલ માધ્યમથી ઇન્ક્રિપ્ટેડ પેપર મોકલવા અને તેને કેન્દ્ર પર જ પ્રિન્ટ કરવાની પદ્ધતિ વધુ સુરક્ષિત સાબિત થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, કોચિંગ માફિયાઓ પર લગામ કસવી અને પેપર લીક જેવી ઘટનાઓમાં જો કોઈ સંસ્થાની સંડોવણી જણાય તો તેનું લાયસન્સ કાયમ માટે રદ કરી દેવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષમાં, જો આપણે વિશ્વગુરુ બનવાનું સપનું જોતા હોઈએ, તો આપણી પરીક્ષા પદ્ધતિ લોખંડી અને અભેદ્ય હોવી જોઈએ. નીટ પેપર લીકની આ ઘટનાએ સાબિત કર્યું છે કે અત્યારની વ્યવસ્થામાં આમૂલ પરિવર્તનની જરૂર છે. વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે થતા આ ચેડાં હવે બંધ થવા જોઈએ. સરકારની જવાબદારી માત્ર પરીક્ષા લેવાની નથી, પણ દરેક વિદ્યાર્થીને સમાન તક અને ન્યાય મળે તેની ખાતરી કરવાની છે. જો આજે આ પ્રશ્નનો ઉકેલ નહીં આવે, તો આવતીકાલની પેઢીનો શિક્ષણ અને વ્યવસ્થા પરથી વિશ્વાસ ઉઠી જશે, જે કોઈપણ રાષ્ટ્ર માટે સૌથી મોટી હાર હશે. નિર્મલ મેટ્રો આ ગંભીર મુદ્દે વિદ્યાર્થીઓની સાથે છે અને પારદર્શક ન્યાયની અપેક્ષા રાખે છે.
નરેન્દ્ર જોષી
