તંત્રીની કલમે….
ભારતની જાહેર આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલી અત્યારે એક ઐતિહાસિક પરિવર્તનના ઉંબરે ઊભી છે. વર્ષોથી એવી માન્યતા રહી છે કે અત્યાધુનિક તબીબી ટેકનોલોજી અને આધુનિક સારવાર માત્ર ખાનગી હોસ્પિટલો અથવા તો સંપન્ન વર્ગ સુધી જ સીમિત હોય છે. પરંતુ તાજેતરમાં આસામના ગૌહાટી મેડિકલ કોલેજ અને હોસ્પિટલ ખાતે જે રીતે વિશ્વની પ્રથમ એઆઈ-આધારિત, સંપર્ક રહિત રિમોટ દર્દી મોનિટરિંગ સિસ્ટમનું સ્થાપન કરવામાં આવ્યું છે, તેણે આ માન્યતાને જડમૂળથી હચમચાવી દીધી છે. મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્વા શર્મા દ્વારા ઉદ્ઘાટન કરાયેલ આ સિસ્ટમ માત્ર એક રાજ્યની સિદ્ધિ નથી, પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે ગૌરવની ક્ષણ છે. આ ઘટના એ વાતની સાબિતી છે કે હવે ભારતની સરકારી હોસ્પિટલો પણ હાઈટેક બની રહી છે અને ટેકનોલોજીનો ખરો લાભ સામાન્ય માણસ સુધી પહોંચી રહ્યો છે. આધુનિક વિજ્ઞાન જ્યારે માનવતાની સેવા માટે સરકારી માળખામાં ભળે છે ત્યારે તે એક મોટી આર્થિક અને સામાજિક ક્રાંતિનું નિમિત્ત બને છે.
આસામમાં લોડ્ર્સ માર્ક ઇન્ડસ્ટ્રીઝના સહયોગથી શરૂ થયેલું આ એઆઈ- સંચાલિત હોસ્પિટલ મોડેલ ભારતની હેલ્થકેર ઇકોસિસ્ટમમાં એક નવો બેન્ચમાર્ક સ્થાપિત કરે છે. આ ટેકનોલોજીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે દર્દી સાથે શારીરિક સંપર્ક કર્યા વિના તેના સ્વાસ્થ્યના મહત્વપૂર્ણ પરિમાણો પર સતત નજર રાખે છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં જ્યાં દર્દીઓનો ભારે ધસારો હોય છે અને નર્સિંગ સ્ટાફ પર કામનું દબાણ વધુ હોય છે, ત્યાં આવી એઆઈ સિસ્ટમ એક રક્ષક તરીકે કામ કરે છે. તે વાસ્તવિક સમયમાં ડેટા એકત્રિત કરીને તબીબોને કોઈ પણ કટોકટી પૂર્વે ચેતવણી આપી શકે છે. આનાથી માત્ર સારવારની ગુણવત્તા જ નથી સુધરતી, પરંતુ હોસ્પિટલોમાં થતા ઇન્ફેક્શનના જોખમને પણ ઘટાડી શકાય છે. જ્યારે સામાન્ય નાગરિક સરકારી હોસ્પિટલમાં આવી સુવિધા મેળવે છે ત્યારે તેનો સિસ્ટમ પરનો વિશ્વાસ વધે છે અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગને મોંઘી સારવારના બોજમાંથી મુક્તિ મળે છે.
સમગ્ર ભારતના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોઈએ તો ડિજિટલ હેલ્થ મિશન અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓએ પહેલેથી જ પાયો નાખ્યો છે. દિલ્હીની એઈમ્સ હોય કે ગુજરાતની સિવિલ હોસ્પિટલો, દરેક જગ્યાએ હવે ડિજિટલ રેકોડ્ર્સ અને ટેલી- મેડિસિનનો વ્યાપ વધી રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જે રીતે નેશનલ ડિજિટલ હેલ્થ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી રહી છે, તેનાથી દેશના અંતરિયાળ ગામડામાં બેઠેલો દર્દી પણ મેટ્રો શહેરના નિષ્ણાત તબીબનું માર્ગદર્શન મેળવી શકે છે. આસામનું આ ઉદાહરણ હવે અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક બ્લુપ્રિન્ટ સમાન છે. ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં પણ આરોગ્ય ક્ષેત્રે બજેટ ફાળવણીમાં ટેકનોલોજી પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતીય કંપનીઓ પણ હવે ’મેડ-ઈન-ઈન્ડિયા’ અંતર્ગત એવા ઉપકરણો બનાવી રહી છે જે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે અને કિંમતમાં પરવડે તેવા હોય.
જોકે, ટેકનોલોજીની સાથે માનવીય સ્પર્શ પણ એટલો જ જરૂરી છે. એઆઈ સિસ્ટમ ડેટા આપી શકે છે, પરંતુ તે ડેટાના આધારે કરુણાપૂર્વક નિર્ણય લેવાની જવાબદારી તો તબીબોની જ રહેશે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં ટેકનોલોજી આવવાથી વહીવટી પારદર્શિતા પણ વધશે. અગાઉ જે રિપોટ્ર્સ ખોવાઈ જવાની કે વિલંબ થવાની ફરિયાદો રહેતી હતી, તેનું નિવારણ હવે ડિજિટલ માધ્યમથી લાવી શકાય છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૬ના આ તબક્કે જ્યારે ભારત પાંચ ટ્રિલિયન ડોલરના અર્થતંત્ર તરફ ગતિ કરી રહ્યું છે, ત્યારે સ્વસ્થ નાગરિક જ મજબૂત રાષ્ટ્રનું નિર્માણ કરી શકે છે. જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રે થયેલો આ ટેકનોલોજીકલ ઉદય એ દર્શાવે છે કે સરકાર હવે માત્ર સુવિધાઓ વધારવા પર જ નહીં, પણ ગુણવત્તાયુક્ત અને આગાહીયુક્ત (િઁીઙ્ઘૈષ્ઠૈંદૃી) સારવાર આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.
અંતે, ગૌહાટીથી શરૂ થયેલી આ એઆઈ ક્રાંતિ આગામી સમયમાં દેશના ખૂણે ખૂણે પહોંચશે તેવી આશા રાખી શકાય. આ માત્ર હોસ્પિટલના બિલ્ડિંગોનું આધુનિકીકરણ નથી, પરંતુ સામાન્ય જનતાના જીવનના મૂલ્યને સ્વીકારવાની દિશામાં લેવાયેલું મોટું ડગલું છે. જ્યારે છેવાડાનો માણસ પણ એમ કહી શકશે કે મને સરકારી હોસ્પિટલમાં વિશ્વકક્ષાની આધુનિક સારવાર મળી છે, ત્યારે જ સાચા અર્થમાં ભારતની આર્થિક અને સામાજિક ઉન્નતિ સાર્થક થશે. લોડ્ર્સ માર્ક જેવી ખાનગી સંસ્થાઓ અને સરકારની આ ભાગીદારી આગામી સમયમાં જાહેર આરોગ્ય ક્ષેત્રે પીપીપી મોડેલની સફળતાના નવા દ્વાર ખોલશે. આસામના આ સફળ પ્રયોગને રાષ્ટ્રીય સ્તરે અપનાવીને આપણે ભારતના હેલ્થકેર ભવિષ્યને સુરક્ષિત અને વધુ સ્માર્ટ બનાવી શકીએ છીએ.
નરેન્દ્ર જોષી
