તંત્રીની કલમે….
દેશભરમાં અમલમાં મુકાઈ રહેલી નવી ઔદ્યોગિક નીતિઓ અને વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ આગામી દાયકા માટે ભારતના સર્વાંગી વિકાસ અને રોજગારી નિર્માણનો મજબૂત પાયો નાખી રહ્યા છે. કોઈપણ રાષ્ટ્રની પ્રગતિનો માર્ગ તેના રસ્તાઓ, રેલવે, બંદરો અને ઔદ્યોગિક નીતિઓના મજબૂત માળખા પરથી પસાર થાય છે. વર્તમાન સમયમાં ભારત જે રીતે રાષ્ટ્રીય નીતિઓ અને માળખાગત વિકાસના નવા સોપાન સર કરી રહ્યું છે, તે જોતા સ્પષ્ટ જણાય છે કે આપણે માત્ર આર્થિક સુધારા નથી કરી રહ્યા, પરંતુ એક નવા યુગના ભારતનું નિર્માણ કરી રહ્યા છીએ. દેશના ખૂણેખૂણે ફેલાયેલા મહાકાય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ અને પરિવર્તનકારી આર્થિક નીતિઓ આજે આશાનું એક નવું કિરણ બનીને ઉભરી છે. આ વિકાસયાત્રા માત્ર આંકડાકીય જીડીપી વૃદ્ધિ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશના પ્રત્યેક નાગરિકના જીવનધોરણને સુધારવાની અને સામાજિક સમાનતા લાવવાની એક દીર્ઘદ્રષ્ટિ છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત સરકારે જે રીતે ‘ગતિ શક્તિ’ અને ‘ભારતમાલા’ જેવા પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપ્યો છે, તેણે દેશની કાયાપલટ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. હજારો કિલોમીટરના નવા એક્સપ્રેસ-વે માત્ર મુસાફરીનો સમય જ નથી ઘટાડતા, પરંતુ તે વિકાસના નવા કોરિડોર સાબિત થઈ રહ્યા છે. જ્યારે અંતરિયાળ વિસ્તારો આધુનિક સડક માર્ગોથી જોડાય છે, ત્યારે ત્યાંના ખેડૂતો અને નાના ઉદ્યોગકારો માટે બજારો સુધીની પહોંચ સરળ બને છે. આ એક એવો સામાજિક પ્રવાહ છે જે ગ્રામીણ અને શહેરી ભારત વચ્ચેની ખાઈને પૂરવાનું કામ કરી રહ્યો છે. રેલવેના ક્ષેત્રમાં પણ ડેડિકેટેડ ફ્રેઈટ કોરિડોર અને વંદે ભારત જેવી ટ્રેનો દ્વારા જે પરિવર્તન આવ્યું છે, તેણે માલસામાનની હેરફેરને ઝડપી અને સસ્તી બનાવી છે. લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં થતો આ ઘટાડો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય ઉત્પાદનોને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવશે, જેનાથી નિકાસમાં ધરખમ વધારો થવાની સંભાવના છે.
આ માળખાગત વિકાસની સાથે જ દેશની નવી ઔદ્યોગિક નીતિઓ સોનામાં સુગંધ ભળવાનું કામ કરી રહી છે. ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને વિવિધ ક્ષેત્રોમાં જાહેર કરાયેલી ‘પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ’ (PLI) સ્કીમે ભારતમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવી છે. આજે સ્માર્ટફોનથી લઈને સેમિકન્ડક્ટર સુધીની ટેકનોલોજી માટે વિશ્વની નજર ભારત પર છે. આ નીતિઓને કારણે માત્ર મોટા ઉદ્યોગો જ નહીં, પરંતુ સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો (MSME) ને પણ નવી દિશા મળી છે. ડિજિટલ ઇકોનોમી અને ફાઇનાન્શિયલ ટેકનોલોજીમાં ભારતે કરેલી પ્રગતિએ સામાજિક સ્તરે નાણાકીય સર્વસમાવેશકતાને વેગ આપ્યો છે. છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચતી સરકારી યોજનાઓ અને ડિજિટલ ચૂકવણીની વ્યવસ્થાએ પારદર્શિતા વધારી છે, જે સ્વસ્થ આર્થિક વાતાવરણ માટે અનિવાર્ય છે.
રોજગારીનું સર્જન એ કોઈપણ વિકાસશીલ રાષ્ટ્ર માટે સૌથી મોટો પડકાર હોય છે. વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની ખાસિયત એ છે કે તે માત્ર ઇજનેરો કે ટેકનિશિયનો માટે જ નહીં, પણ લાખો અકુશળ અને અર્ધ-કુશળ શ્રમિકો માટે પણ આજીવિકાના દ્વાર ખોલે છે. જ્યારે હજારો કરોડના પ્રોજેક્ટ્સ અમલમાં આવે છે, ત્યારે તેની પાછળ સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને અન્ય આનુષંગિક ઉદ્યોગોમાં પણ તેજી આવે છે. આ તેજી બજારમાં નાણાંના પરિભ્રમણને વધારે છે અને મધ્યમ વર્ગની ખરીદશક્તિમાં વૃદ્ધિ કરે છે. યુવાનો માટે કૌશલ્ય વિકાસ (Skill India) ની નવી નીતિઓ તેમને આ બદલાતા ઔદ્યોગિક માળખામાં સેટ થવા માટે સજ્જ કરી રહી છે. આ સામાજિક પરિવર્તન દેશના ભવિષ્યને સુરક્ષિત બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત ડગલું છે.
સામાજિક પ્રવાહો પર નજર કરીએ તો, આર્થિક પ્રગતિની સાથે સાથે લોકોની વિચારધારામાં પણ બદલાવ આવી રહ્યો છે. હવે શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની જાગૃતિ વધી રહી છે. સરકારના ‘ગ્રીન એનર્જી’ મિશન અને સોલર એનર્જી તરફના ઝુકાવને કારણે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે પર્યાવરણ રક્ષણના નેતા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ટકાઉ વિકાસ (Sustainable Development) ની આ નીતિ આગામી પેઢીઓને સુરક્ષિત ભવિષ્ય આપવાની ખાતરી આપે છે. જ્યારે રસ્તાઓ અને ઉદ્યોગો પર્યાવરણને અનુકૂળ રીતે વિકસિત થાય છે, ત્યારે તે સામાજિક જવાબદારીનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.
ભારત અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઉભું છે જ્યાંથી તેની વૈશ્વિક શક્તિ તરીકેની છબી સ્પષ્ટ થઈ રહી છે. મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ અને અસરકારક રાષ્ટ્રીય નીતિઓના સંગમથી દેશમાં આર્થિક પ્રગતિનું જે વાતાવરણ સર્જાયું છે, તે આગામી દાયકાને ‘ભારતનો દાયકો’ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર નિર્જીવ સ્ટ્રક્ચર્સ નથી, પરંતુ તે ૧૪૦ કરોડ ભારતીયોની આકાંક્ષાઓનું પ્રતીક છે. જો આ જ ગતિએ વિકાસની પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે, તો સર્વાંગી વિકાસ, આત્મનિર્ભરતા અને પૂર્ણ રોજગારીનું સપનું દૂર નથી. આ વિકાસયાત્રામાં ટેકનોલોજી, માનવબળ અને નીતિગત સુધારાઓના સમન્વયથી ભારત ચોક્કસપણે વિશ્વ ગુરુ બનવાની દિશામાં અગ્રેસર થશે, જેની આશા આજના દરેક ભારતીયની આંખોમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
નરેન્દ્ર જોષી
