તંત્રીની કલમે….
અરબી સમુદ્રમાં ૫૨૬ કિલો નશીલા પદાર્થોની જપ્તી માત્ર એક મોટી સફળતા નથી, પરંતુ દરિયાઈ માર્ગે સક્રિય આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ નેટવર્ક સામે સતત અને વધુ કડક લડાઈની ચેતવણી પણ છે
અરબી સમુદ્રમાં રૂ.૩,૦૦૦ કરોડથી વધુ કિંમતના નશીલા પદાર્થો ઝડપાવાની ઘટના ફરી એક વખત ગુજરાતના દરિયાકાંઠાની સુરક્ષાને રાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી છે. ગુજરાત એન્ટી-ટેરરિઝમ સ્ક્વોડ અને ભારતીય તટરક્ષક દળે ૨૫ સપ્ટેમ્બરે લક્ષદ્વીપની પશ્ચિમે એક ઈરાની ધોવને અટકાવી આશરે ૫૨૬ કિલો હેરોઈન અને મેથામ્ફેટામાઈન જપ્ત કર્યા હતા. બોટમાં સવાર પાંચ પાકિસ્તાની નાગરિકોને પણ પકડી પાડવામાં આવ્યા છે.
આ કાર્યવાહી નિઃશંકપણે સુરક્ષા એજન્સીઓની મોટી સફળતા છે. ગુપ્ત માહિતીના આધારે દરિયામાં હવાઈ અને સૈન્ય નજર રાખવી, શંકાસ્પદ બોટને સતત ટ્રેક કરવી અને અંતે દરિયામાં તેનો પીછો કરીને તેને અટકાવવી—આ સમગ્ર કામગીરી બતાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય નશીલા પદાર્થોના નેટવર્ક સામે ભારતીય એજન્સીઓની સંકલિત ક્ષમતા વધી રહી છે.
પરંતુ અહીંથી જ એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે—જો રૂ.૩,૦૦૦ કરોડનું ડ્રગ્સ દરિયાની વચ્ચે પકડાય છે, તો આવી કેટલી મોટી કે નાની ખેપો નજરાહાર પસાર થઈ રહી હશે?
આ સવાલને માત્ર એક જપ્તીથી ટાળી શકાય નહીં.
અહેવાલો અનુસાર, ગુજરાત એટીએસને ૧૦ સપ્ટેમ્બરે આંતરરાષ્ટ્રીય નશીલા પદાર્થોના સોદા અંગે માહિતી મળી હતી. તપાસમાં ઈરાની બોટ મારફતે ભારતીય જળસીમા તરફ નશીલા પદાર્થો લાવવાની અને ત્યારબાદ બીજી બોટમાં તેનો હવાલો કરવાની યોજના હોવાની માહિતી સામે આવી છે. કેટલાક અહેવાલોમાં હવાલા મારફતે આગોતરી ચુકવણી થયાનો પણ ઉલ્લેખ છે. એટલે આ કોઈ સામાન્ય સ્થાનિક તસ્કરીનો મામલો નથી; તેની પાછળ દરિયાઈ માર્ગ, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય વ્યવહાર અને દેશની અંદરના વિતરણ નેટવર્ક વચ્ચેનું સંભવિત જોડાણ તપાસવાનો વિષય છે.
ગુજરાત માટે આ ચિંતા વધુ ગંભીર છે. રાજ્યનો લાંબો દરિયાકિનારો, મહત્વપૂર્ણ બંદરો, વ્યાપારી દરિયાઈ પરિવહન અને અરબી સમુદ્ર સાથેનું વ્યૂહાત્મક સ્થાન તેને માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં, સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વનું બનાવે છે. દરિયો વેપારનો માર્ગ છે, પરંતુ એ જ માર્ગનો ઉપયોગ જો નશીલા પદાર્થોની આંતરરાષ્ટ્રીય હેરફેર માટે થાય તો તે સામાજિક સુરક્ષા માટે ગંભીર જોખમ બની શકે છે.
ડ્રગ્સ માત્ર ગુનાખોરીનો પ્રશ્ન નથી. તેનો સીધો સંબંધ યુવાનોના ભવિષ્ય, પરિવારની આર્થિક સ્થિતિ, આરોગ્ય, સંગઠિત ગુનાખોરી અને કાળા નાણાં સાથે છે. એક મોટી ખેપ પકડાય છે ત્યારે અખબારી શીર્ષક બને છે, પરંતુ તેની પાછળનું આખું નાણાકીય અને માનવ નેટવર્ક ન તૂટે ત્યાં સુધી સમસ્યા પૂરી થતી નથી.
તેથી હવે તપાસનું કેન્દ્ર માત્ર બોટ, માલ અને પકડાયેલા લોકો સુધી મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ. માલનો માલિક કોણ? પૈસા કોણે આપ્યા? ભારતમાં કોને પહોંચાડવાનો હતો? સ્થાનિક સ્તરે કોની મદદ મળવાની હતી? અને આ નેટવર્કમાં અગાઉની ઘટનાઓ સાથે કોઈ કડી છે કે નહીં?—આ બધા પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા જરૂરી છે.
સાથે સાથે ગુજરાતના દરિયાકાંઠે માછીમારો, બંદર સંચાલકો, સ્થાનિક પોલીસ, તટરક્ષક દળ, ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને નાર્કોટિક્સ વિરોધી એજન્સીઓ વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ માહિતી વહેંચણી વધુ મજબૂત થવી જોઈએ. દરિયાઈ સુરક્ષા માત્ર બંદૂક અને પેટ્રોલિંગથી નહીં, પરંતુ ટેકનોલોજી, ગુપ્તચર માહિતી અને સ્થાનિક માનવ નેટવર્કના સંકલનથી મજબૂત બને છે.
રૂ.૩,૦૦૦ કરોડનું ડ્રગ્સ પકડાયું તે ભારત માટે રાહતનો સંદેશ છે, પરંતુ એ જ ઘટના ચેતવણી પણ આપે છે કે તસ્કરો હવે પરંપરાગત રસ્તાઓ પૂરતા મર્યાદિત નથી. ગુજરાતની સુરક્ષા માટે હવે દરિયાકિનારાની સુરક્ષા એટલે માત્ર સરહદની સુરક્ષા નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજના ભવિષ્યની સુરક્ષા સમજવાનો સમય આવી ગયો છે.
એક ખેપ પકડવી સફળતા છે; પરંતુ આખું નેટવર્ક શોધીને તેની નાણાકીય, દરિયાઈ અને સ્થાનિક સાંકળ તોડવી એ જ સાચી જીત છે. ગુજરાતના દરિયાકાંઠે સુરક્ષાની દીવાલ હવે એટલી મજબૂત હોવી જોઈએ કે નશાની એક પણ ખેપ ભારતની ધરતી સુધી પહોંચવાની હિંમત ન કરે.
નરેન્દ્ર જોષી
