તંત્રીની કલમે….
ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે ૨૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ થયેલી ઐતિહાસિક મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતી (એફટીએ) એ ભારતીય અર્થતંત્રના ઇતિહાસની સૌથી નિર્ણાયક ક્ષણ છે. બે દાયકાના લાંબા ઇન્તજાર પછી જ્યારે આ સમજૂતી પર મહોર લાગી છે, ત્યારે તેની સૌથી વ્યાપક અને સકારાત્મક અસર ગુજરાતના બે સ્તંભ સમાન ઉદ્યોગો – હીરા (જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી) અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ પર જોવા મળશે. ગુજરાત જે દેશની નિકાસમાં સિંહફાળો આપે છે, તેના માટે યુરોપના ૨૭ દેશોનું બજાર ડ્યુટી બનવું એ વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં એક મોટું ’એજ’ મેળવવા સમાન છે. આ સમજૂતી માત્ર વ્યાપાર વધારવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના લાખો કારીગરો અને વૈજ્ઞાનિકોની મહેનતને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગ્ય મૂલ્ય અને સન્માન અપાવવાનું માધ્યમ બનશે.
સૌ પ્રથમ ગુજરાતના હીરા ઉદ્યોગની વાત કરીએ તો, સુરત અને અમદાવાદ વિશ્વના ૯૦ ટકા હીરાનું કટિંગ અને પોલિશિંગ કરે છે. અત્યાર સુધી યુરોપિયન યુનિયનના દેશોમાં ભારતીય જ્વેલરી અને પોલિશ્ડ હીરા પર જે આયાત ટેરિફ લાગતી હતી તેના કારણે બેલ્જિયમ કે અન્ય દેશોના બજારોમાં ભારતીય માલની કિંમત વધી જતી હતી. આ એફટીએ હેઠળ હવે ૯૯.૫% ટેરિફ નાબૂદ થતાં, ગુજરાતના હીરા ઉદ્યોગકારોને યુરોપના લક્ઝરી માર્કેટમાં સીધો અને સસ્તો પ્રવેશ મળશે. ખાસ કરીને એન્ટવર્પ જેવા હીરાના કેન્દ્રો સાથે ગુજરાતનો સંબંધ વધુ મજબૂત બનશે. આનાથી માત્ર મોટા નિકાસકારોને જ નહીં, પણ સુરતના લાખો રત્નકલાકારોને પણ ફાયદો થશે, કારણ કે નિકાસમાં વધારો થતા રોજગારીની નવી તકો અને વેતનમાં સુધારો જોવા મળશે. આ સમજૂતી ગુજરાતને ’વર્લ્ડ ડાયમંડ હબ’ તરીકેની તેની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરવામાં મદદરૂપ થશે.
બીજી તરફ, ’વિશ્વની ફાર્મસી’ ગણાતા ભારતમાં ગુજરાત ફાર્માસ્યુટિકલ ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર છે. યુરોપિયન યુનિયન સાથેના આ કરારથી ગુજરાતની ફાર્મા કંપનીઓ માટે રેગ્યુલેટરી અવરોધો ઓછા થશે. અત્યાર સુધી યુરોપના કડક ગુણવત્તાના ધોરણો અને જટિલ વહીવટી પ્રક્રિયાઓને કારણે નાની કંપનીઓ ત્યાં નિકાસ કરતા અચકાતી હતી. હવે આ સમજૂતી હેઠળ પેટેન્ટ, બૌદ્ધિક સંપદા અને ડેટા સુરક્ષા જેવા વિષયો પર જે સ્પષ્ટતા થઈ છે, તેનાથી ઝાયડસ, સન ફાર્મા અને ટોરેન્ટ જેવી ગુજરાતની દિગ્ગજ કંપનીઓ સાથે એમએસએમઈ ફાર્મા એકમો પણ યુરોપમાં જેનરિક દવાઓની નિકાસ વધારી શકશે. યુરોપમાં વૃદ્ધ વસ્તી વધી
રહી હોવાથી ત્યાં સસ્તી અને ગુણવત્તાયુક્ત દવાઓની માંગ સતત વધી રહી છે, જેનો સીધો લાભ ગુજરાતના ફાર્મા સેક્ટરને મળશે. આનાથી રાજ્યમાં રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (આર એન્ડ ડી) ક્ષેત્રે પણ વિદેશી રોકાણ આકર્ષવામાં સફળતા મળશે. વધુમાં, આ એફટીએ માત્ર માલ-સામાનના વ્યવહાર સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ટેકનોલોજીના આદાન-પ્રદાન માટે પણ પાયો નાખે છે. યુરોપિયન કંપનીઓ હવે ગુજરાતના ગિફ્ટ સિટી કે ધોલેરા એસઆઈઆર જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરવા માટે વધુ આકર્ષિત થશે. સમજૂતીમાં કરવામાં આવેલી જોગવાઈઓ મુજબ, ભારતીય કંપનીઓને યુરોપિયન ટેકનોલોજીનો લાભ મળશે જે ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ગુણવત્તા સુધારવામાં મદદરૂપ થશે. ગુજરાતનું લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક અને બંદરો હવે યુરોપિયન માલ માટે ભારતનું પ્રવેશદ્વાર બનશે, જેનાથી રાજ્યની આવકમાં ધરખમ વધારો થશે. ખાસ કરીને ગ્રીન એનર્જી અને સસ્ટેનેબલ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે યુરોપના સહયોગથી ગુજરાત ’નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકો તરફ ઝડપથી આગળ વધી શકશે. ભારત-યુરોપિયન યુનિયન મુક્ત વ્યાપાર સમજૂતી એ માત્ર એક આર્થિક દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તે વિશ્વાસ અને ભાગીદારીનો નવો અધ્યાય છે. ગુજરાત માટે આ એક એવી તક છે જ્યાં તે પોતાની ઉત્પાદન શક્તિને વૈશ્વિક સ્તરે સાબિત કરી શકે છે. હીરાની ચમક અને દવાઓની ગુણવત્તા હવે યુરોપના ખૂણેખૂણે પહોંચશે, જે આત્મનિર્ભર ગુજરાત અને વિકસિત ભારતના સંકલ્પને સાકાર કરવામાં પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે. ૨૦ વર્ષની પ્રતીક્ષા પછી મળેલી આ સિદ્ધિ આવનારી પેઢીઓ માટે આર્થિક સમૃદ્ધિના નવા દ્વાર ખોલશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
નરેન્દ્ર જોષી
