તંત્રીની કલમે….
ભારતીય લોકશાહીના મંદિર સમાન સંસદ ભવનમાં જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ બજેટ સત્રના પ્રારંભે પોતાનું સંબોધન આપ્યું, ત્યારે તે માત્ર એક ઔપચારિક ભાષણ નહોતું, પરંતુ ૨૦૪૭ના ‘વિકસિત ભારત’ તરફ આગળ વધતા રાષ્ટ્રનો એક સ્પષ્ટ રોડમેપ હતો. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭નું આ બજેટ ભારતને વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનાવવાના સંકલ્પ સાથે રજૂ થવા જઈ રહ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિના સંબોધનમાં આર્થિક સદ્ધરતા, ટેકનોલોજીકલ પ્રગતિ અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ‘નારી શક્તિ’ પર જે ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, તે આવનારા દાયકાઓની ભારતની દિશા નક્કી કરે છે. ભારત આજે એક એવા વળાંક પર ઊભું છે જ્યાં તે માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય બદલાવોનો સાક્ષી નથી, પણ વૈશ્વિક અર્થતંત્રના ચાલક તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રપતિએ પોતાના સંબોધનમાં ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત તંત્ર અને પારદર્શક વહીવટને વિકાસના પાયાના પથ્થર ગણાવ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ડિજિટલ ઇન્ડિયાના માધ્યમથી સરકારી યોજનાઓના લાભ સીધા છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડવામાં જે સફળતા મળી છે, તેનો પડઘો રાષ્ટ્રપતિના પ્રવચનમાં સ્પષ્ટ સંભળાતો હતો. આર્થિક સમાવેશી વિકાસ એટલે કે ઇન્ક્લુઝિવ ગ્રોથ વિશે વાત કરતા તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતનો વિકાસ માત્ર આંકડાઓમાં નહીં, પરંતુ સામાન્ય માનવીના જીવનધોરણમાં સુધારા દ્વારા માપવામાં આવશે. આ બજેટ સત્ર એવા સમયે યોજાઈ રહ્યું છે જ્યારે વિશ્વના મોટા દેશો મંદી અને આર્થિક અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતનો સાત ટકાથી વધુનો જીડીપી ગ્રોથ રેટ એક આશાસ્પદ કિરણ સમાન છે.
આગામી ૧લી ફેબ્રુઆરીએ રજૂ થનારા બજેટમાં સૌની નજર મધ્યમ વર્ગને મળનારી ટેક્સ રાહતો અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીના ઉપયોગ પર રહેશે. પરંતુ રાષ્ટ્રપતિએ ‘નારી શક્તિ’ વિશે જે વિઝન રજૂ કર્યું છે તે સામાજિક અને આર્થિક ક્રાંતિનો સંકેત આપે છે. મહિલાઓના નેતૃત્વ હેઠળનો વિકાસ એ હવે માત્ર સૂત્ર નથી, પરંતુ સરકારી નીતિઓનું કેન્દ્રબિંદુ બની રહ્યું છે. લખપતિ દીદી યોજના હોય કે ડ્રોન દીદી જેવી પહેલો, આ તમામ પગલાં ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મજબૂત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જ્યારે અર્થતંત્રમાં અડધી આબાદીનો સક્રિય ફાળો વધે છે, ત્યારે વિકાસનો દર આપોઆપ બેવડાઈ જતો હોય છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ના અંદાજપત્રમાં મહિલા ઉદ્યોગ સાહસિકો માટે વિશેષ ફાળવણી થવાની પ્રબળ શક્યતાઓ છે.
બીજી તરફ, રઘુરામ રાજન જેવા અગ્રણી અર્થશાસ્ત્રીઓએ બજેટમાં લાંબા ગાળાના વિઝન અને નાણાકીય સ્થિરતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ટૂંકા ગાળાની લોકપ્રિય યોજનાઓ કરતાં માળખાગત સુવિધાઓમાં રોકાણ ભારતને લાંબા ગાળે વધુ ફાયદો કરાવી શકે છે. રેલ્વે, રોડ-રસ્તા, પોટ્ર્સ અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે મૂડીખર્ચમાં વધારો એ આજના સમયની માંગ છે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં ભારતનું સ્થાન મજબૂત કરવા માટે ’મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ના બીજા તબક્કાને વેગ આપવો જરૂરી છે. નાણાકીય ખાધને અંકુશમાં રાખીને વિકાસને ગતિ આપવી એ નાણામંત્રી માટે એક પડકારરૂપ કાર્ય હશે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિના સંબોધને આ માર્ગને પ્રશસ્ત કરી દીધો છે.
અંતે, ૨૦૨૬નું આ બજેટ સત્ર માત્ર આંકડાઓની માયાજાળ નહીં, પણ ૧૪૦ કરોડ ભારતીયોની આકાંક્ષાઓનું પ્રતિબિંબ બનવું જોઈએ. આર્થિક મોરચે ભારતની છલાંગ ત્યારે જ સાર્થક ગણાશે જ્યારે છેવાડાના ગામડાનો યુવાન રોજગારી માટે સજ્જ બનશે અને દેશનો નાનો વેપારી વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ટકી શકશે. રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ પોતાના સંબોધનમાં જે ’નૂતન ભારત’ ની કલ્પના કરી છે, તેની સફળતાનો આધાર આગામી બજેટમાં લેવાનારા ક્રાંતિકારી નિર્ણયો પર છે. ભારત હવે રોકાવા માંગતું નથી; તે આત્મવિશ્વાસ સાથે વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી આર્થિક સત્તા બનવા તરફ ડગ માંડી રહ્યું છે.
નરેન્દ્ર જોષી
