ગુજરાત, અમદાવાદ | ૧૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ — મૃગેન રાઠોડ, તેમની કૃતિ ‘મારી વાડી મા’ દ્વારા, ૧ થી ૧૫ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ દરમિયાન નવી દિલ્હીના બિકાનેર હાઉસ ખાતે “બિટર નેક્ટર” શીર્ષક હેઠળ સસ્ટેના ઇન્ડિયા કલા પ્રદર્શનની ત્રીજી આવૃત્તિમાં ગીરના સિંહોની વાર્તા રજૂ કરે છે. સસ્ટેના ઇન્ડિયા – એક પ્રદર્શન જ્યાં વિજ્ઞાન કલાને સામૂહિક આબોહવા ક્રિયાને પ્રેરણા આપવા માટે મળે છે – તે થિંક ટેન્ક કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW) અને પ્રખ્યાત કલાકાર જોડી ઠુકરાલ અને ટાગરા દ્વારા એક સહયોગી પહેલ છે, અને આ નવી દિલ્હીમાં (૦૬ થી ૦૯ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫) ઇન્ડિયા આર્ટ ફેર દરમિયાન થઈ રહ્યું છે. “આમ-શેર” ના પાત્રમાં, પર્યાવરણીય પરિવર્તન, સાંસ્કૃતિક સ્મૃતિ અને અસ્તિત્વ એકરૂપ થાય છે; તે સંરક્ષણ, ખેતી અને નિષ્કર્ષણના દબાણને અમૂર્ત ખ્યાલોને બદલે જીવંત કંઈક તરીકે અનુભવવા દે છે.
સસ્ટેના ઈન્ડિયામાં રજૂ કરેલી તેમની કૃતિ ‘મારી વાડીમાં’ વિશે વાત કરતાં મૃગેન રાઠોડે કહ્યું, ‘આજે ગીર બે શાંત સંગમ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ છે: એક-પ્રજાતિ અને એક-સંસ્કૃતિ. બફર-ઝોનમાં રહેતા ખેડૂતો સાથેની વાતચીત, જેમણે મને સિંહોને જોવા માટે તેમના કેરીના બગીચાઓની મુલાકાત લેવા આમંત્રણ આપ્યું હતું, તે આ કાર્યનો પુરાવો બને છે. તે જંગલ અને ખેતીની જમીન વચ્ચેની ઝાંખી સીમાઓ દર્શાવે છે. 543 કેસરી સિંહ શિલ્પો પ્રજાતિઓના બદલાતા વિતરણને નોંધે છે – ઘણા હવે બિન-જંગલ અને કેરીના બગીચાઓ દ્વારા પ્રભુત્વ ધરાવતા બફર-ઝોન પ્રદેશોમાં રહે છે. વ્હીલ્સ પર બેસાડેલા અને ફળોથી રંગાયેલા, સિંહો પરિવર્તનશીલ લેન્ડસ્કેપમાંથી પસાર થાય છે, જ્યાં પર્યાવરણ ઘાસના મેદાનોથી બગીચાઓમાં બદલાય છે.”
સસ્ટેના ઇન્ડિયા III એક સરળ લાગતી પ્રેરણા – પરિપક્વતા, પોષણ અને મીઠાશની શોધ – પર પ્રતિબિંબ પાડે છે અને તેને આકાર આપતી જટિલ સામાજિક-પર્યાવરણીય અને રાજકીય પરિસ્થિતિઓને ઉજાગર કરે છે. ગરમી અને લણણી હવે એક સાથે આવતા નથી; અનિયમિત વરસાદ પાકવામાં વિક્ષેપ પાડે છે, શિયાળો નરમ પડે છે અથવા અનિયમિત રીતે આવે છે, અને લાંબા સમયથી ચાલતું કૃષિ જ્ઞાન અસ્થિર રહે છે. આ ક્ષણિક વિસંગતતાઓ દ્વારા, પ્રદર્શન આબોહવા પ્રણાલીઓમાં ભંગાણ કેવી રીતે બહારની તરફ જાય છે, જે શ્રમ, ઇકોલોજી, વપરાશ અને સમુદાય જીવનને અસર કરે છે તે દર્શાવે છે.
સસ્ટેના ઇન્ડિયાના ક્યુરેટર્સ ઠુકરાલ અને ટાગરાએ જણાવ્યું હતું કે, “તેના ત્રીજા વર્ષમાં, સસ્ટેના કલાત્મક પ્રથાના માધ્યમથી ભારે ગરમી, અનિયમિત વરસાદ અને અનિશ્ચિતતા દ્વારા તાણાયેલા ફળ ચક્રના બદલાતા જ્ઞાનને ટ્રેસ કરીને આબોહવા પરિવર્તનના તાત્કાલિક પ્રશ્નોનો ઉકેલ લાવે છે. લદ્દાખથી કેરળ અને આસામથી ગુજરાત સુધી, સમગ્ર ભારતમાંથી કાર્યોને એકસાથે લાવીને, પ્રદર્શન આબોહવા ક્રિયાના સહિયારા ઇકોલોજીનો નકશો બનાવે છે અને મીઠાશ માટેની આપણી ઇચ્છા, અમૃત સંગ્રહની સૂક્ષ્મતામાં તપાસ કરે છે.”
CEEWના સ્ટ્રેટેજિક કોમ્યુનિકેશન્સના ડિરેક્ટર મિહિર શાહે ઉમેર્યું, “ભૌગોલિક રાજનીતિની અસ્થિરતા અને વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના પુનર્ગઠન વચ્ચે, આબોહવા પરિવર્તન એક મહત્વપૂર્ણ જોખમ રહ્યું છે. 2025 રેકોર્ડ પર ત્રીજું સૌથી ગરમ વર્ષ હતું. આબોહવાની અસરો પહેલાથી જ ભારત શું ઉગાડે છે, શું ઉપભોગ કરે છે અને તેના પર આધાર રાખે છે તેને ફરીથી આકાર આપી રહી છે. સસ્ટેના ઇન્ડિયા 3 જીવંત અનુભવમાં આબોહવા સંવાદનું નિર્માણ કરે છે, જે દર્શાવે છે કે ખાદ્ય પ્રણાલીઓ અને મોસમી લયમાં વિક્ષેપો સમુદાયો અને આજીવિકાને સીધી અસર કરે છે. અસરકારક આબોહવા ક્રિયાએ આ વાસ્તવિકતાઓ અને તેમની અંદર રહેલા જ્ઞાન સાથે જોડાવું જોઈએ કારણ કે આપણે વધુ ઉકેલો શોધી રહ્યા છીએ.”
≡≡≡≡ ≡≡≡≡ ≡≡≡≡
