તંત્રીની કલમે….
દેશમાં સરકારી ભરતી અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં પેપર લીકના વધતા બનાવોએ લાખો યુવાનોના ભવિષ્યને અનિશ્ચિતતામાં ધકેલી દીધું છે. વર્ષો સુધી દિવસ-રાત મહેનત કરનાર ઉમેદવારો માટે જ્યારે પરીક્ષા રદ કરવાની અથવા ફરીથી યોજવાની ફરજ પડે છે, ત્યારે માત્ર સમય અને નાણાંનું જ નહીં, પરંતુ વિશ્વાસનું પણ ભારે નુકસાન થાય છે. આવા સંજોગોમાં સંસદમાં પેપર લીક જેવી ગંભીર સમસ્યા સામે કડક કાનૂની વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો પ્રયાસ સ્વાભાવિક અને આવકારદાયક છે.
લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના વિરોધ અને ચર્ચા બાદ એન્ટી પેપર લીક સુધારા બિલ અવાજ મતથી પસાર કરવામાં આવ્યું. વિરોધ પક્ષે બિલ અંગે અનેક વાંધા રજૂ કર્યા, પરંતુ અંતે બિલને લોકસભાની મંજૂરી મળી. લોકશાહીમાં કોઈપણ વિધેયક પર ચર્ચા, ટીકા અને મતભેદ સ્વાભાવિક છે. કાયદો બનાવતા પહેલાં તમામ પક્ષોના અભિપ્રાય સાંભળવા એ સંસદીય પરંપરાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. પરંતુ અંતિમ ધ્યેય દેશ અને યુવાનોના હિતનું હોવું જોઈએ.
આજે ભારત વિશ્વના સૌથી યુવા દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે. દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનો વિવિધ સરકારી નોકરીઓ તથા ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં ભાગ લે છે. તેમના માટે પરીક્ષા માત્ર એક પ્રક્રિયા નથી; તે જીવન ઘડવાનો માર્ગ છે. જો આ માર્ગમાં ગેરરીતિ, ભ્રષ્ટાચાર અને પ્રશ્નપત્ર લીક જેવી ઘટનાઓ વારંવાર બનતી રહે, તો યુવાનોમાં નિરાશા, હતાશા અને શાસન પ્રત્યે અવિશ્વાસ વધવો સ્વાભાવિક છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં પેપર લીકના અનેક બનાવોએ ચિંતા વધારી છે. કેટલીક પરીક્ષાઓ રદ કરવી પડી, કેટલીક ફરી લેવાઈ અને હજારો ઉમેદવારોને ફરીથી તૈયારી કરવી પડી. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો આર્થિક અને માનસિક બોજ અંતે વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો પર જ આવે છે. તેથી હવે માત્ર ઘટનાની તપાસ પૂરતી નથી; આવી ઘટનાઓ બનતી જ ન રહે તે માટે મજબૂત વ્યવસ્થા ઊભી કરવી સમયની માંગ છે.
નવા સુધારા કાયદાનો હેતુ ગેરરીતિ કરનારાઓ સામે વધુ કડક કાર્યવાહી કરવાનો છે. પરંતુ માત્ર કાયદાની જોગવાઈઓથી જ સમસ્યાનો અંત આવશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. કાયદાની અસર ત્યારે જ દેખાશે જ્યારે તેનો નિષ્પક્ષ, પારદર્શક અને સમયબદ્ધ અમલ થશે. જો તપાસ વર્ષો સુધી ચાલે અથવા દોષિતોને સજા ન મળે, તો કાયદાનો ભય રહેતો નથી. તેથી ઝડપી તપાસ, સમયસર આરોપપત્ર અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ન્યાયિક પ્રક્રિયા પણ એટલી જ આવશ્યક છે.
આજના ડિજિટલ યુગમાં ટેક્નોલોજી પડકાર પણ છે અને ઉકેલ પણ. પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા માટે આધુનિક એન્ક્રિપ્શન, ડિજિટલ ટ્રેકિંગ, સુરક્ષિત ડેટા મેનેજમેન્ટ, બાયોમેટ્રિક ઓળખ અને પરીક્ષા કેન્દ્રોની અસરકારક દેખરેખ જેવી વ્યવસ્થાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. જો માનવીય બેદરકારી અને આંતરિક સાંઠગાંઠ પર નિયંત્રણ નહીં આવે તો માત્ર કડક કાયદાથી ઇચ્છિત પરિણામ મળવું મુશ્કેલ રહેશે.
વિરોધ પક્ષે ચર્ચા દરમિયાન કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો પણ ઉઠાવ્યા હતા. કોઈપણ કાયદાની સફળતા તેની જોગવાઈઓ કરતાં તેના અમલીકરણમાં વધુ રહેલી હોય છે. તેથી સરકારે પણ આ કાયદાને રાજકીય સફળતા તરીકે નહીં, પરંતુ શિક્ષણ અને રોજગાર વ્યવસ્થામાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાના સાધન તરીકે જોવો જોઈએ. સાથે જ વિરોધ પક્ષે પણ રચનાત્મક સૂચનો દ્વારા કાયદાને વધુ અસરકારક બનાવવામાં સહયોગ આપવો જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દે રાજકીય મતભેદ કરતાં રાષ્ટ્રીય હિતને વધુ પ્રાધાન્ય મળવું જોઈએ.
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી મહત્વનો સંદેશ એ છે કે દેશની પરીક્ષા વ્યવસ્થા વિશ્વસનીય હોવી જોઈએ. પ્રતિભા, પરિશ્રમ અને પ્રામાણિકતા પર આધારિત પસંદગી જ રાષ્ટ્રને સક્ષમ માનવસંસાધન આપી શકે છે. જો યુવાનોને એવું લાગશે કે તેમની મહેનત કરતાં ગેરરીતિ વધુ અસરકારક છે, તો તે દેશ માટે ગંભીર ચેતવણી સમાન હશે.
એન્ટી પેપર લીક સુધારા કાયદો નિઃસંદેહ યોગ્ય દિશામાં ભરાયેલું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે દેશની નજર સરકાર, તપાસ
એજન્સીઓ અને પરીક્ષા સંચાલક સંસ્થાઓ પર રહેશે કે તેઓ આ કાયદાને કેટલી અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકે છે. કાયદાનો સાચો અર્થ ત્યારે જ સાબિત થશે જ્યારે પ્રશ્નપત્ર લીકના બનાવો બંધ થશે, દોષિતોને ઝડપી અને કડક સજા મળશે અને લાખો યુવાનો વિશ્વાસપૂર્વક કહી શકશે કે તેમના ભવિષ્યનો નિર્ણય માત્ર તેમની મહેનત, લાયકાત અને પ્રામાણિકતા કરશે, કોઈ ગેરરીતિ નહીં.
નરેન્દ્ર જોષી
