તંત્રીની કલમે….
પશ્ચિમ એશિયાની ધરતી પર અત્યારે જે ભયાનક દ્રશ્યો સર્જાઈ રહ્યા છે તે માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો સીમોત્તર સંઘર્ષ નથી, પરંતુ તે માનવજાત માટે એક અત્યંત ગંભીર ચેતવણી સમાન છે. ઇરાન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ જે રીતે વકરી રહ્યો છે તે જોતા એવું લાગે છે કે વિશ્વ અત્યારે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના અત્યંત નજીક પહોંચી ગયું છે. ઇઝરાયેલ દ્વારા ઇરાનના સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર કરવામાં આવેલા તાજેતરના હવાઈ હુમલા અને તેના જવાબમાં ઇરાન દ્વારા આપવામાં આવેલી ગંભીર ચેતવણીઓએ સમગ્ર વિશ્વમાં ફફડાટ પેદા કર્યો છે. અમેરિકા આ લડાઈમાં ઇઝરાયેલની પડખે મજબૂતીથી ઉભું છે, જેણે આ સંઘર્ષને વધુ જટિલ અને ખતરનાક બનાવી દીધો છે. અમેરિકાના અત્યાધુનિક સંરક્ષણ સાધનો અને નૌકાદળની હાજરી આ વિસ્તારમાં સતત વધી રહી છે, જે સૂચવે છે કે પશ્ચિમના દેશો આ યુદ્ધમાં ઊંડા ઉતરવા માટે તૈયાર છે. જો ઇરાન ફરીથી વળતો પ્રહાર કરે છે, તો ઇઝરાયેલ તેના પરમાણુ કે તેલના મથકોને નિશાન બનાવી શકે છે, જેની અસર આખા વિશ્વના અર્થતંત્ર પર અત્યંત ભયાવહ પડશે.
વૈશ્વિક બજાર પર આ યુદ્ધની અસરો અત્યારથી જ દેખાવા માંડી છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આવતો ઉછાળો ભારત જેવા દેશો માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે તેલના ભાવ વધતા સીધી અસર સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડે છે અને મોંઘવારી બેકાબૂ બની જાય છે. શેરબજારમાં પણ ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. બીએસઈ અને નિફ્ટીમાં વિદેશી રોકાણકારો સતત પોતાની મૂડી પાછી ખેંચી રહ્યા છે, જેને કારણે ભારતીય રોકાણકારોના લાખો રૂ સ્વાહા થઈ રહ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ અને આવનારા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટેના આર્થિક અંદાજો હવે યુદ્ધની ગતિવિધિઓ પર નિર્ભર છે. જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અવરોધ ઊભો થાય, તો દુનિયાનો તેલ પુરવઠો ઠપ થઈ શકે છે અને તે સ્થિતિમાં વિશ્વમાં આર્થિક મંદીનું મોજું ફરી વળશે. રોકાણકારો અત્યારે જોખમી અસ્કયામતોમાંથી નાણાં કાઢીને સોના જેવી સુરક્ષિત મિલકતોમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે સોનાના ભાવમાં પણ રેકોર્ડબ્રેક વધારો થયો છે.
આ આધુનિક યુદ્ધમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એટલે કે એઆઈની ભૂમિકા અત્યંત નિર્ણાયક અને ડરામણી સાબિત થઈ રહી છે. આજના સમયમાં યુદ્ધ માત્ર પરંપરાગત હથિયારોથી નથી લડાતું, પરંતુ તેમાં એઆઈ સંચાલિત ડ્રોન, સ્વાયત્ત હથિયારો અને સાયબર હુમલાઓનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. ઇઝરાયેલની સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં એઆઈનો ઉપયોગ દુશ્મન મિસાઇલોને આંતરવા માટે થાય છે, પરંતુ જો ઇરાન અથવા તેના સમર્થક દેશો એઆઈનો ઉપયોગ કરીને સાયબર યુદ્ધ છેડે, તો તે વિશ્વની બેંકિંગ સિસ્ટમ અને પાવર ગ્રીડને ક્ષણભરમાં ઠપ કરી શકે છે. એઆઈ દ્વારા ફેલાવવામાં આવતા ખોટા સમાચારો પણ લોકોમાં ભય પેદા કરવાનું કામ કરી રહ્યા છે. આ ટેકનોલોજીનો વિવેકહીન ઉપયોગ મનુષ્યના અસ્તિત્વ માટે ખતરો બની શકે છે, કારણ કે જો એઆઈ દ્વારા કોઈ ખોટો નિર્ણય લેવાય તો તે પરમાણુ યુદ્ધની શરૂઆત કરી શકે છે.
આમ જોઈએ તો અત્યારે દુનિયાને હથિયારોની નહીં પણ શાંતિ અને સંયમની જરૂર છે. ઇઝરાયેલ અને ઇરાન બંનેએ સમજવું પડશે કે યુદ્ધથી ક્યારેય શાંતિ સ્થપાતી નથી, તે માત્ર વિનાશ નોતરે છે. યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચેના સંઘર્ષે પહેલેથી જ વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાને તોડી નાખી છે, ત્યારે જો પશ્ચિમ એશિયામાં બીજું મોટું યુદ્ધ શરૂ થશે, તો તે માનવજાત માટે પાછલા ૧૦૦ વર્ષની સૌથી મોટી દુર્ઘટના સાબિત થશે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય વૈશ્વિક નેતાઓએ અત્યારે માત્ર નિવેદનો આપવાને બદલે જમીની સ્તરે શાંતિ સ્થાપવા માટે પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. ભારતે પણ આ મામલે મધ્યસ્થી તરીકે આગળ આવવું જોઈએ, કારણ કે આપણે ઇઝરાયેલ અને ઇરાન બંને સાથે સારા સંબંધો ધરાવીએ છીએ. જો આજે આ આગને ઠારવામાં નહીં આવે, તો આવતીકાલે તે આખી દુનિયાને ભસ્મીભૂત કરી નાખશે. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ માનવતાના કલ્યાણ માટે થવો જોઈએ, ન કે તેના સંહાર માટે. શાંતિપૂર્ણ મંત્રણા જ આ સંકટનો એકમાત્ર ઉકેલ છે.
નરેન્દ્ર જોષી
