દિવાળીની શુભ રાત્રિએ સમગ્ર વિશ્વ જાગી ગયું! દેવી લક્ષ્મીની દિવ્ય પૂજા અને તેમના ભવ્ય આગમનથી લઈને સંવત ૨૦૮૩ ના શુભ વેપાર સુધી, મોદી અને રાજનાથ દ્વારા સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ અને ખેડૂત પરિવારો સાથે ફડણવીસનો સંબંધ ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્ય

કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા

Email – kishanbhawnani13@gmail.com

ગોંડિયા – વૈશ્વિક સ્તરે, દિવાળી ફક્ત દીવા પ્રગટાવવા, મીઠાઈઓ વહેંચવાનો અને ફટાકડા ફોડવાનો તહેવાર નથી. આ ભારતીય સભ્યતા, શાશ્વત સંસ્કૃતિ, આધ્યાત્મિક ચેતના, આર્થિક સમૃદ્ધિ, સામાજિક એકતા અને રાષ્ટ્રીય ગૌરવનો ભવ્ય ઉત્સવ છે. તેના પ્રકાશે ભારતની સરહદો પાર કરી છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેની અનોખી ઓળખ સ્થાપિત કરી છે. દિવાળી ૨૦૨૬ એ આ વૈશ્વિક ઓળખને એક નવું પરિમાણ આપ્યું છે. અમેરિકાના ટાઇમ્સ સ્ક્વેરથી લંડન, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઓસ્ટ્રેલિયા અને સિંગાપોર સુધી, લાખો ભારતીયો તેમના સાંસ્કૃતિક મૂળ સાથે જોડાયેલા હતા અને દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કરી હતી. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, એ નિર્દેશ કરવા માંગુ છું કે ભારતમાં, સુરક્ષા દળોના કર્મચારીઓ વચ્ચે છત્તીસગઢના બસ્તરની પ્રધાનમંત્રીની મુલાકાત,ખેડૂત પરિવાર સાથે જમીન પર ભોજન કરતા મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી અને સંવત ૨૦૮૩ માટે શેરબજારમાં મુહૂર્ત વેપાર સમારોહ આ તહેવારને માત્ર આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણથી જ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય, સામાજિક અને આર્થિક દ્રષ્ટિકોણથી પણ ખાસ બનાવે છે. બીજી બાજુ, સનાતન પરંપરા અનુસાર, દિવાળીની મહાનિષા, રાત્રિ જાગરણ, અખંડ દીપની સતત રોશની અને દેવી લક્ષ્મીના આગમનની અપેક્ષાએ આ તહેવારના ધાર્મિક મહત્વને વધુ વધાર્યું છે. ખરેખર, દિવાળી ૨૦૨૬ ભારતની શ્રદ્ધા, શક્તિ, સંવેદનશીલતા અને વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક પ્રભાવના નોંધપાત્ર સંગમ તરીકે ઉભરી આવી છે.

મિત્રો, જો આપણે મહાનિષાના અલૌકિક મહત્વ, દેવી લક્ષ્મીના સ્વાગત માટે રાત્રિ જાગરણ અને સતત રોશની કરવાની પરંપરાને ધ્યાનમાં લઈએ, તો દિવાળીની અમાસની રાત્રિ સનાતન ધર્મમાં વિશેષ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ ધરાવે છે. ઘણી ધાર્મિક પરંપરાઓમાં, તેને મહાનિષાની રાત્રિ કહેવામાં આવે છે. આ રાત્રિનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દેવી લક્ષ્મી આ શુભ પ્રસંગે પૃથ્વી પર આવે છે અને સ્વચ્છ, પ્રકાશિત અને શ્રદ્ધાપૂર્વક શણગારેલા ઘરોને સુખ અને સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે. આ માન્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને, ઘણા પરિવારો દેવીના સ્વાગત માટે તેમના પ્રાર્થના ખંડમાં એક ખાસ બેઠક અથવા સેજા શણગારે છે. મુખ્ય પ્રવેશદ્વારથી પૂજા સ્થળ સુધી દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે, રંગોળી દોરવામાં આવે છે અને વાતાવરણ શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. ઘણા પરિવારોમાં રાત્રિ જાગરણની પરંપરા પણ પ્રચલિત છે. ભક્તો ભજન, કીર્તન અને મંત્રોચ્ચાર કરીને દેવી લક્ષ્મીની પૂજા કરે છે. કનકધારા સ્તોત્ર, લક્ષ્મી સૂક્ત અને “ઓમ શ્રીમ હ્રીમ શ્રીમ કમલે કમલાલયે પ્રસીદ પ્રસીદ” જેવા મંત્રોનું ભક્તિભાવથી પાઠ કરવામાં આવે છે. ઘણા ઘરોમાં, મુખ્ય પૂજા પછી અખંડ દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે, અને તેને બીજા દિવસે સવાર સુધી પ્રગટાવવો પરંપરાગત છે. આ દીવો માત્ર ધાર્મિક પ્રતીક નથી પણ શાશ્વત જ્ઞાન, સકારાત્મકતા, આશા અને સમૃદ્ધિનો સંદેશ પણ આપે છે. એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે રાત્રિ જાગરણ અને સેજ શણગારવાની પરંપરાઓ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં અલગ અલગ હોઈ શકે છે. દિવાળીની આધ્યાત્મિક ભાવનાનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે માનવતાએ અજ્ઞાન, નકારાત્મકતા, અહંકાર અને ગરીબ વિચારોના અંધકારને દૂર કરવો જોઈએ અને સદ્ગુણ, મહેનત અને સંવાદિતાનો પ્રકાશ ફેલાવવો જોઈએ.

મિત્રો, જો આપણે બસ્તરની ભૂમિ પર પ્રધાનમંત્રીના દિવાળી ઉજવણી અને નક્સલવાદથી મુક્તિના ઐતિહાસિક સંદેશને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ની દિવાળી ભારતીય રાષ્ટ્રીય જીવનમાં એક ખાસ સંદેશ લઈને આવી જ્યારે ભારતના પ્રધાનમંત્રીએ સુરક્ષા દળોના કર્મચારીઓ વચ્ચે દિવાળી ઉજવવા માટે છત્તીસગઢના બસ્તરની મુલાકાત લીધી. આ ફક્ત એક ઔપચારિક સરકારી કાર્યક્રમ નહોતો, પરંતુ દેશની આંતરિક સુરક્ષા, શાંતિ અને નાગરિકોના જીવનનું રક્ષણ કરવા માટે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પોતાની ફરજો બજાવનારા બહાદુર સૈનિકો પ્રત્યે રાષ્ટ્રનો કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પ્રસંગ હતો. બસ્તરની ભૂમિ પરથી સૈનિકોને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે આ પહેલી દિવાળી છે જ્યારે દેશનો દરેક જિલ્લો નક્સલવાદથી મુક્ત છે. તેમણે આ સિદ્ધિનો શ્રેય સુરક્ષા દળોની હિંમત, સમર્પણ અને બલિદાનને આપ્યો. એક સમયે નક્સલવાદી હિંસા અને ભય માટે જાણીતા બસ્તરમાં, આજે વિકાસ, શિક્ષણ, રસ્તાઓ, જોડાણ અને નવી શક્યતાઓની ચર્ચાઓ એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન છે. સતત ૧૩મા વર્ષે સુરક્ષા દળો સાથે પ્રધાનમંત્રી દ્વારા દિવાળીની ઉજવણી પણ આ પરંપરાને વિશેષ મહત્વ આપે છે. તે સંદેશ આપે છે કે જ્યારે દેશભરમાં લાખો પરિવારો તેમના ઘરોમાં દીવા પ્રગટાવે છે, ત્યારે સરહદો પર અને મુશ્કેલ સુરક્ષા ઝોનમાં તૈનાત સૈનિકો પણ રાષ્ટ્રના પરિવારનો અભિન્ન ભાગ છે. દિવાળીની ખુશીઓ તેમના બલિદાન અને સમર્પણ વિના અધૂરી છે.

મિત્રો, જો આપણે દિવાળીની ઉજવણી કરીને સૈનિકોને સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહના સંદેશ અને સરહદો પર દેશભક્તિનો પ્રકાશ ઝળહળતો હોવાનો વિચાર કરીએ, તો દિવાળીના પ્રસંગે સંરક્ષણ મંત્રીએ ભારતીય સેના અને વિવિધ સુરક્ષા દળોના સૈનિકો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી અને તેમને શુભકામનાઓ પાઠવી. તેમણે સૈનિકોની અદમ્ય હિંમત, શિસ્ત અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યેના સમર્પણની પ્રશંસા કરી. તેમના કાર્યક્રમ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ હકીકત એ છે કે ૭ નવેમ્બરના રોજ સંરક્ષણ મંત્રીએ બાગડોગરા અને સુકના લશ્કરી વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી, જ્યાં તેમણે સૈનિકો સાથે મુલાકાત કરી હતી. ૮ નવેમ્બરના રોજ, તેમણે શહીદ સૈનિકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા અને સરહદી વિસ્તારોમાં તૈનાત સૈનિકો સાથે વાતચીત કરવા માટે સિક્કિમમાં શેરાથંગ યુદ્ધ સ્મારકની મુલાકાત લીધી હતી. સુકનામાં ભારતીય સેનાની ૩૩મી કોર્પ્સ, જેને ત્રિશક્તિ કોર્પ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, ના સૈનિકો સાથે તેમનો વાર્તાલાપ પણ આ પ્રસંગનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હતો. આ દ્રશ્ય ભારતીય લશ્કરી પરંપરાની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જેમાં રાષ્ટ્રની સુરક્ષા માટે સમર્પિત સૈનિકો સાથે તહેવારોની ખુશીઓ વહેંચવામાં આવે છે. દેશની સરહદો પર તૈનાત સૈનિકો માટે, દિવાળીનો અર્થ ફક્ત દીવાઓના પ્રકાશથી વધુ નથી, પરંતુ દેશવાસીઓના વિશ્વાસ, આદર અને પ્રેમનો અનુભવ પણ છે.

મિત્રો, જો આપણે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રીની અનોખી પહેલને ધ્યાનમાં લઈએઃ ખેડૂતના ઘરે જમીન પર બેસીને દિવાળીની ઉજવણી, તો ૨૦૨૬ ની દિવાળી દરમિયાન મહારાષ્ટ્રના એક ફોટોગ્રાફે સામાજિક સંવેદનશીલતા અને જનસંપર્કનું એક અનોખું ઉદાહરણ રજૂ કર્યું. મુખ્યમંત્રીએ નાગપુર જિલ્લાના નારખેડ તહસીલના લોહારી સવાંગા ગામમાં ખેડૂત પરિવાર, અરુણાબાઈ અને રામભાઉ બાલપાંડેના ઘરે દિવાળીની ઉજવણી કરી. તેમણે કોઈ ભવ્ય સરકારી કાર્યક્રમ કે ભવ્ય સ્ટેજમાં હાજરી આપવાને બદલે ખેડૂત પરિવાર સાથે સમય વિતાવવાનું પસંદ કર્યું. પરિવારના સભ્યો સાથે જમીન પર બેસીને પરંપરાગત ભોજન ખાવું એ આ બેઠકનું સૌથી ભાવનાત્મક પાસું હતું. આ પહેલ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે, ભારતીય અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ હોવા છતાં, ખેડૂતો અનેક પડકારોનો સામનો કરે છે. પાક ખર્ચ, સિંચાઈ, હવામાન અનિશ્ચિતતા, વાજબી બજાર ભાવ અને ગ્રામીણ આર્થિક મુશ્કેલીઓ તેમના જીવનનો ભાગ છે. આવા સમયે, મુખ્યમંત્રીની ખેડૂતના ઘરે સીધી મુલાકાત એક પ્રતીકાત્મક સામાજિક સંદેશ આપે છે કે સરકાર અને જનતા વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવું જોઈએ. પ્રધાનમંત્રીએ ૮ નવેમ્બરના રોજ આ પહેલની પ્રશંસા પણ કરી હતી, તેને ખેડૂતો પ્રત્યે સંવેદનશીલતા અને તેમના કલ્યાણ પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતાનું ઉદાહરણ ગણાવ્યું હતું. આ ઘટના દિવાળીના સાચા સંદેશને ઉજાગર કરે છેઃ ખુશી ત્યારે જ સાર્થક થાય છે જ્યારે સમાજનો છેલ્લો વ્યક્તિ પણ તેમાં ભાગ લે છે.

મિત્રો, જો આપણે સંવત ૨૦૮૩ ના શુભ સમયઃ શેરબજારનો પ્રારંભ અને રોકાણકારોના ઉત્સાહને ધ્યાનમાં લઈએ, તો દિવાળી ફક્ત ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાજિક ઉજવણીઓ સાથે જ સંકળાયેલી નથી, પરંતુ સદીઓ જૂની ભારતીય વ્યાપાર પરંપરા સાથે પણ સંકળાયેલી છે. આ પરંપરાને ચાલુ રાખીને, રવિવાર, ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ, સંવત ૨૦૮૩ ના પ્રારંભ નિમિત્તે મ્જીઈ અને દ્ગજીઈ પર ખાસ શુભ સમયનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. શેરબજારો સામાન્ય રીતે શનિવાર અને રવિવારે બંધ રહે છે, પરંતુ દિવાળીના પ્રસંગે, રોકાણકારો અને વેપારીઓની લાગણીઓને માન આપવા માટે એક ખાસ ટ્રેડિંગ સત્રનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે, મુખ્ય ટ્રેડિંગ સમય બપોરે ૨ઃ૨૦ થી ૩ઃ૩૦ વાગ્યા સુધી નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે પ્રી-ઓપન સત્ર બપોરે ૨ઃ૦૫ વાગ્યે શરૂ થયું હતું. આમ, બજારને નિયમિત ટ્રેડિંગ માટે આશરે ૭૦ મિનિટની ખાસ તક આપવામાં આવી હતી. બજાર ખુલતા જ, સેન્સેક્સ આશરે ૨૭૧ પોઈન્ટ વધીને ૮૧,૨૯૯ પર પહોંચ્યો, જ્યારે નિફ્ટી લગભગ ૪૦ પોઈન્ટ વધીને ૨૫,૦૭૦ પર ખુલ્યો. શરૂઆતના ટ્રેડિંગમાં બંને મુખ્ય સૂચકાંકોએ સકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું. નોંધનીય છે કે મુહૂર્ત ટ્રેડિંગમાં રોકાણકારો તેને નવા નાણાકીય વર્ષની શુભ શરૂઆતના પ્રતીક તરીકે જુએ છે. જો કે, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે શુભ મુહૂર્ત દરમિયાન રોકાણ કરવાથી નફાની ગેરંટી મળતી નથી. કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ, બજારની સ્થિતિ અને લાંબા ગાળાના ધ્યેયોને ધ્યાનમાં રાખીને રોકાણના નિર્ણયો લેવા જોઈએ. સંવત ૨૦૮૩ ની આ શરૂઆત ભારતીય મૂડી બજારમાં પરંપરા અને આધુનિક આર્થિક પ્રણાલીઓના અદ્ભુત સંગમનું પ્રતીક હતી.

મિત્રો, જો આપણે “ટાઈમ્સ સ્ક્વેરથી લંડન સુધીઃ દિવાળી એક વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક ચિહ્ન બની ગઈ છે” ને ધ્યાનમાં લઈએ, તો દિવાળી ૨૦૨૬ ની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાંની એક તેની વૈશ્વિક અપીલ હતી. ન્યુ યોર્ક, યુએસએના ટાઇમ્સ સ્ક્વેરથી લંડન, યુકે, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઓસ્ટ્રેલિયા, સિંગાપોર અને વિશ્વભરના અન્ય દેશોમાં, ભારતીય સમુદાયોએ ખૂબ જ ઉત્સાહથી આ તહેવારની ઉજવણી કરી. વિદેશી ભારતીયોએ તેમના ઘરો, મંદિરો અને સમુદાય કેન્દ્રોને દીવા, રંગોળી અને આકર્ષક સજાવટથી પ્રકાશિત કર્યા. ધાર્મિક કાર્યક્રમો સાથે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો, પરંપરાગત સંગીત, નૃત્ય, સમુદાયના તહેવારો અને સામાજિક મેળાવડા પણ હતા. નોંધપાત્ર રીતે, દિવાળી હવે ભારતીય મૂળના લોકો સુધી મર્યાદિત નથી. ઘણા દેશોમાં, સ્થાનિક નાગરિકો, વિવિધ સમુદાયોના પ્રતિનિધિઓ અને વિદેશી સંગઠનો પણ ઉજવણીમાં ભાગ લે છે. તે ભારતની સાંસ્કૃતિક રાજદ્વારી અને વૈશ્વિક ઓળખને મજબૂત બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બની ગયું છે. ભારતીય સંસ્કૃતિનો આ પ્રકાશ વિશ્વને પરિવાર, સંવાદિતા, શાંતિ, સહઅસ્તિત્વ અને સકારાત્મકતાનો સંદેશ આપે છે. દિવાળીની વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા એ હકીકતનો પુરાવો છે કે સાંસ્કૃતિક વારસાની શક્તિ ભૌગોલિક સીમાઓ પાર કરે છે.

મિત્રો, જો આપણે દિવાળી ૨૦૨૬ ના વ્યાપક સંદેશને સમજવાનો પ્રયાસ કરીએઃ શ્રદ્ધા, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ખેડૂત સન્માન અને આર્થિક સમૃદ્ધિનો સંગમ, તો, સર્વાંગી રીતે, દિવાળી ૨૦૨૬ ચાર મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય સંદેશા આપે છે. પ્રથમ, રાષ્ટ્રની સુરક્ષા અને શાંતિ માટે સૈનિકો પ્રત્યે આદર એ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. બીજું, ખેડૂતો અને ગ્રામીણ સમાજ સાથે સરકાર અને સરકાર વચ્ચે સંવેદનશીલ જોડાણ જરૂરી છે. ત્રીજું, ભારતીય આર્થિક વ્યવસ્થામાં પરંપરાઓ અને આધુનિક રોકાણ સંસ્કૃતિનું એકીકરણ દેશની આર્થિક ચેતનાને નવી દિશા આપે છે. ચોથું, સનાતન સંસ્કૃતિનો આધ્યાત્મિક વારસો વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની અનોખી ઓળખ બની રહ્યો છે. બસ્તરમાં સૈનિકો સાથે પ્રધાનમંત્રીની દિવાળીની ઉજવણી, સૈનિકો સાથે સંરક્ષણ પ્રધાનની મુલાકાત, ખેડૂત પરિવાર સાથે મુખ્યમંત્રીનું ભોજન અને શેરબજારમાં મુહૂર્ત વેપારનું સંગઠન આ બધી ઘટનાઓને એક સાથે જોડે છે. આ દોરો રાષ્ટ્ર પ્રત્યે સમર્પણ, સમાજ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા અને ભવિષ્યમાં સકારાત્મક વિશ્વાસ છે.

તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર ઘટનાનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે દિવાળી ૨૦૨૬ એ સાબિત કર્યું છે કે આ મહાન ભારતીય તહેવાર ફક્ત એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ એક જીવંત સભ્યતાનો વૈશ્વિક પરિચય છે. બસ્તરના જંગલોથી લઈને દેશની સરહદો સુધી, મહારાષ્ટ્રના ખેડૂતોના ઘરોથી લઈને મુંબઈના શેરબજારો સુધી, અને ભારતના ગામડાઓથી લઈને ન્યૂ યોર્કના ટાઇમ્સ સ્ક્વેર સુધી, આ તહેવારે એક જ સંદેશ ફેલાવ્યો છેઃ અંધકાર ગમે તેટલો ઊંડો હોય, શ્રદ્ધા, હિંમત, સખત મહેનત અને એકતાનો પ્રકાશ તેને હરાવી શકે છે. દેવી લક્ષ્મીની કૃપા, ભગવાન ગણેશના આશીર્વાદ, સૈનિકોની અદમ્ય હિંમત, ખેડૂતોની સખત મહેનત અને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ એકસાથે મજબૂત, સમૃદ્ધ અને શાંતિપૂર્ણ ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા પ્રેરણા આપે છે. આ દિવાળી ૨૦૨૬નો સાચો વૈશ્વિક સંદેશ છેઃ દીવા ફક્ત ઘરોમાં જ નહીં, પરંતુ દરેક હૃદય, દરેક ગામ, દરેક સરહદ અને દરેક રાષ્ટ્રના ભવિષ્યમાં પ્રગટાવવા જોઈએ.