કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંદિયા – ૨૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬, વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ તારીખ છે. કેન્દ્ર સરકારે સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ રૂલ્સ, ૧૯૮૯ માં સુધારો કરીને ૧૦૦ ટકા સુધી ઇથેનોલ ધરાવતા ઈ૧૦૦ ઇંધણ પર ચાલતા વાહનો માટે નિયમનકારી માર્ગ સાફ કર્યો છે. માર્ગ પરિવહન અને ધોરીમાર્ગ મંત્રાલયના જાહેરનામામાં ઈ૮૫ સાથે વાહન ઉત્સર્જન અને પરીક્ષણ નિયમોમાં ઈ૧૦૦નો સમાવેશ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે વાહન ઉત્પાદકો હવે નિર્ધારિત તકનીકી ધોરણો અનુસાર ઈ૧૦૦ અને અન્ય ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણો પર ચાલતા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોના પરીક્ષણ, પ્રમાણપત્ર અને બજારમાં પ્રવેશ સાથે આગળ વધી શકે છે. ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની નિર્દેશ કરવા માંગે છે કે આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા અંગે અનિશ્ચિતતાઓ ભારત સહિત ઘણા દેશો માટે ચિંતાનો વિષય છે. જો કે, એવું કહેવું યોગ્ય રહેશે નહીં કે વૈશ્વિક તેલની તીવ્ર અછત અનિવાર્ય છે. વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ સંઘર્ષના સમયગાળા, તેલ ઉત્પાદક દેશોના પુરવઠા, દરિયાઇ પરિવહન માર્ગો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની સ્થિતિ પર આધારિત રહેશે. જો કે, એક વાત સ્પષ્ટ છેઃ જે દેશો તેમની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે એક જ મુખ્ય આયાતી ઇંધણ પર આધાર રાખે છે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. આ પડકાર વચ્ચે, ઇથેનોલ ભારત માટે માત્ર વૈકલ્પિક ઇંધણ જ નહીં, પણ ઊર્જા સ્વ-નિર્ભરતા, કૃષિ-આધારિત ઉદ્યોગો અને પરિવહન ક્ષેત્રમાં તકનીકી પરિવર્તન માટે એક મહત્વપૂર્ણ વાહન પણ બની શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે ઈ૨૦ થી ઈ૧૦૦ માં સંક્રમણ પર વિચાર કરીએ તોઃ શું બદલાયું છે? ભારતમાં પેટ્રોલ સાથે ઇથેનોલનું મિશ્રણ કરવાની સિસ્ટમ પહેલાથી જ અસ્તિત્વમાં છે. ઈ૨૦ પેટ્રોલમાં આશરે ૨૦ ટકા ઇથેનોલ અને ૮૦ ટકા પેટ્રોલ હોય છે. ભારતે ૨૦૨૫ માં પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઇથેનોલનું મિશ્રણ કરવાનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત સમય કરતા વહેલું પ્રાપ્ત કર્યું. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય અનુસાર, પુરવઠા વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ઇથેનોલનું સરેરાશ મિશ્રણ આશરે ૧૯.૨૪ ટકા સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા હતી, અને ૨૦૨૫-૨૬ માં ૨૦ ટકા પ્રાપ્ત થયું.
મિત્રો હવે, ઈ૧૦૦ સિસ્ટમ આ દિશામાં આગળનું પગલું છે. ઈ૧૦૦ લગભગ શુદ્ધ ઇથેનોલ ઇંધણનો સંદર્ભ આપે છે, જ્યારે ઈ૮૫ માં લગભગ ૮૫ ટકા ઇથેનોલ હોય છે, બાકીનું મુખ્યત્વે પેટ્રોલ હોય છે. આ ઇંધણ માટે ખાસ રચાયેલ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો વિવિધ ઇથેનોલ-પેટ્રોલ મિશ્રણો પર ચલાવવા માટે રચાયેલ છે. અહીં એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. સરકારના નવા જાહેરનામાનો અર્થ એ નથી કે ભારતમાં બધી પેટ્રોલ કાર હવે ઈ૧૦૦ પર ચાલી શકે છે અથવા ઈ૧૦૦ પેટ્રોલ પંપ પર દરેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ છે. હાલ પૂરતું, આ ફેરફાર ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણો ધરાવતા વાહનો માટે નિયમનકારી, પરીક્ષણ અને પ્રમાણપત્ર માળખાને સ્પષ્ટ કરે છે. ઇંધણની વ્યાપક ઉપલબ્ધતા અને નવા વાહનોનું વ્યાપારી વિસ્તરણ અલગ તબક્કા છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારત માટે ઇથેનોલના ચાર સૌથી મોટા ફાયદાઓને ધ્યાનમાં લઈએ, તો પહેલો ફાયદો એ છેઃ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત અને વિદેશી હૂંડિયામણનો બોજ ઘટાડવો – ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. જ્યારે સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત ઇથેનોલને પેટ્રોલ સાથે ભેળવવામાં આવે છે, ત્યારે સમાન પ્રમાણમાં પેટ્રોલ ઉત્પન્ન કરવા માટે અશ્મિભૂત ઇંધણની જરૂરિયાત ઘટાડી શકાય છે. આ તેલ આયાત બિલ અને વિદેશી હૂંડિયામણનો બોજ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, વાસ્તવિક બચત ઇથેનોલની માત્રા, ઉત્પાદન ખર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવ પર આધારિત રહેશે.શેરડી, મકાઈ અને વધારાનું અથવા બિનઉપયોગી અનાજ ઇથેનોલ ઉત્પાદનના મુખ્ય સ્ત્રોત છે. આ ખેડૂતોને તેમના કૃષિ ઉત્પાદન માટે વધારાના બજારો પૂરા પાડી શકે છે. ખાંડ મિલો, ડિસ્ટિલરી, પરિવહન અને સંગ્રહ ઉદ્યોગોમાં પણ રોકાણ અને રોજગારની તકો વધી શકે છે. પરંતુ ખેડૂતોને ખરેખર ત્યારે જ ફાયદો થશે જો વાજબી ખરીદી કિંમતો, સમયસર ચુકવણીઓ અને ટકાઉ કૃષિ પ્રણાલીઓ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે. ત્રીજો ફાયદોઃ પ્રદૂષણ અને અશ્મિભૂત કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાની સંભાવના – ઇથેનોલમાં ઓક્સિજનની હાજરી દહનને અસર કરે છે, અને યોગ્ય એન્જિનમાં, કેટલાક પ્રદૂષકો, ખાસ કરીને કાર્બન મોનોક્સાઇડના ઉત્સર્જનને ઘટાડવાનું શક્ય છે. જો કે, બધા પ્રદૂષકો બધા સંજોગોમાં સમાન રીતે ઓછા થતા નથી. ઇથેનોલ ઉત્પાદન, કૃષિ, પરિવહન અને એન્જિન ઉત્સર્જનને જોડીને કુલ પર્યાવરણીય લાભનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. ચોથો ફાયદોઃ ઉર્જા સુરક્ષા અને વૈકલ્પિક ઇંધણનું મજબૂત નેટવર્ક – જો ગેસોલિન પુરવઠામાં અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં મોટી વિક્ષેપો આવે છે, તો સ્થાનિક ઇથેનોલ ઉત્પાદન એક વધારાનો વિકલ્પ પૂરો પાડી શકે છે. આ ઉર્જા સ્ત્રોતોને વૈવિધ્યસભર બનાવશે અને ભારતને ફક્ત આયાતી ક્રૂડ તેલ પર આધાર રાખવાને બદલે સ્થાનિક કૃષિ અને બાયોફ્યુઅલ ઉદ્યોગની સંભાવનાનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપશે. જો કે, ઇથેનોલ પોતે કૃષિ ઉત્પાદન, પાણી, વીજળી, પરિવહન અને ઉત્પાદન ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે. આ ચાર ફાયદાઓનું સૌથી મોટું મહત્વ એ છે કે ઇથેનોલ નીતિ ઊર્જા, કૃષિ, ઉદ્યોગ અને પર્યાવરણને એકીકૃત કરે છે. ભારત સરકારના મતે, ૨૦૧૩-૧૪માં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ આશરે ૧.૫ ટકા હતું, જે ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં ૨૦ ટકા સુધી પહોંચી ગયું. આ વિસ્તરણ સાથે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થયો છે.
મિત્રો જો આપણે વિચારીએ કે ઈ૧૦૦ પેટ્રોલને સંપૂર્ણપણે બદલશે કે નહીં, તો જવાબ છેઃ હજુ સુધી નહીં, પરંતુ ભારતે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું આગળ વધાર્યું છે.ઈ૧૦૦ નો વ્યાપક ઉપયોગ ફક્ત ત્યારે જ શક્ય બનશે જો પૂરતા પ્રમાણિત વાહનો, વિશ્વસનીય ઇંધણ પુરવઠો, યોગ્ય પેટ્રોલ પંપ, સ્પર્ધાત્મક કિંમત અને ગ્રાહકો માટે અનુકૂળ જાળવણી હોય. ઇથેનોલમાં પેટ્રોલ કરતાં પ્રતિ લિટર ઓછી ઉર્જા સામગ્રી હોય છે. તેથી, ઈ૧૦૦ પર ચાલતા વાહનને સમાન અંતર કાપવા માટે નિયમિત પેટ્રોલ કાર કરતાં વધુ ઇંધણની જરૂર પડી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે ઓછી કિંમતનું ઇથેનોલ પણ બધી પરિસ્થિતિઓમાં ઓછા મુસાફરી ખર્ચની ખાતરી આપતું નથી. સાચી સરખામણી પ્રતિ કિલોમીટર ઇંધણ વપરાશ પર આધારિત હોવી જોઈએ. તેવી જ રીતે, ઈ૧૦૦ ને ફક્ત નિયમિત પેટ્રોલમાં વધુ ઇથેનોલ ઉમેરવા તરીકે માનવું ખોટું હશે. આ માટે યોગ્ય ઇંધણ ગુણવત્તા, ધોરણો, સંગ્રહ અને વાહન તકનીકી સુસંગતતાની જરૂર છે.
મિત્રો,ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ કાર કેવી રીતે કાર્ય કરશે અને હાલના વાહનોનું શું થશે તે સમજવા માટે, ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો એવા વાહનો છે જેમના એન્જિન અને ઇંધણ સિસ્ટમ્સ વિવિધ પ્રમાણના પેટ્રોલ અને ઇથેનોલ-પેટ્રોલ મિશ્રણોને હેન્ડલ કરવા માટે રચાયેલ છે. તેઓ ખાસ સેન્સર, ઇલેક્ટ્રોનિક એન્જિન નિયંત્રણ એકમો, અનુકૂલનશીલ ઇંધણ ઇન્જેક્ટર, ઇંધણ પંપ અને ઇથેનોલ-સુસંગત સામગ્રીનો ઉપયોગ કરી શકે છે. સેન્સર ઇંધણમાં ઇથેનોલનું પ્રમાણ શોધવામાં મદદ કરે છે, અને એન્જિન નિયંત્રણ સિસ્ટમ તે મુજબ દહનને સમાયોજિત કરે છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, ઈ૨૦ માટે પ્રમાણિત સ્ટાન્ડર્ડ કાર આપમેળે ઈ૮૫ અથવા ઈ૧૦૦ માટે યોગ્ય ગણી શકાય નહીં. ઉચ્ચ ઇથેનોલ સામગ્રીવાળા ઇંધણનો ઉપયોગ ફક્ત ત્યારે જ થવો જોઈએ જો વાહન ઉત્પાદકે ઉપયોગ માટે ચોક્કસ મોડેલને પ્રમાણિત કર્યું હોય. નહિંતર, ઇંધણ પ્રણાલી, સીલ, પાઈપો, એન્જિન કામગીરી અને ટકાઉપણું સંબંધિત સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. હાલના વાહન માલિકોને ફક્ત આ સરકારના નિર્ણયને કારણે તેમના વાહનો બદલવાની અથવા તેમાં કોઈ ફેરફાર કરવાની જરૂર નથી.
મિત્રો,સાથી ડ્રાઇવરો, ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ માટે ખુલતા નવા બજારને સમજીને, ભારતમાં ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેકનોલોજી હવે પ્રયોગશાળાઓ અને પ્રોટોટાઇપ્સ સુધી મર્યાદિત નથી. જૂન ૨૦૨૬ માં, મારુતિ સુઝુકીએ ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણો માટે વિકસિત વેગનઆર ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ રજૂ કર્યું. કંપનીની માહિતી અનુસાર, આ વાહન ઈ૨૦ થી ઈ૧૦૦ સુધીના મિશ્રણો સાથે સુસંગત છે. જો કે, વાહનનું સત્તાવાર પ્રમાણપત્ર અને લાગુ ઇંધણ ધોરણો તેના વાસ્તવિક ઉપયોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ ફેરફાર ટોયોટા, ટાટા મોટર્સ અને હ્યુન્ડાઇ જેવી કંપનીઓ માટે નવા ઉત્પાદનો વિકસાવવાની તકો પણ બનાવે છે. જો કે, દરેક કંપનીના નવા મોડેલની લોન્ચ તારીખ, કિંમત અને ખાનગી ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધતા અલગ અલગ હશે. હજુ સુધી એ સ્પષ્ટ નથી કે બધી કંપનીઓ ટૂંક સમયમાં ઈ૧૦૦ મોડેલ લોન્ચ કરશે. ઉત્પાદકોને નવા એન્જિન, ઇંધણ પ્રણાલી, પરીક્ષણ, ઉત્સર્જન પ્રમાણપત્ર અને વેચાણ પછીની સેવામાં રોકાણ કરવાની જરૂર પડશે. વધારાના તકનીકી ફેરફારોની જરૂર હોવાથી ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો શરૂઆતમાં પ્રમાણભૂત પેટ્રોલ મોડેલો કરતાં વધુ મોંઘા હોઈ શકે છે. મોટા પાયે ઉત્પાદન, સુધારેલ સપ્લાય ચેઇન અને વધતી માંગથી ખર્ચમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.
મિત્રો, જો આપણે એ વિચારી રહ્યા છીએ કે ઈ૧૦૦ કારનું જાળવણી મોંઘી થશે કે નહીં, તો ચોક્કસ મોડેલ વિશેની ટેકનિકલ માહિતી વિના ચોક્કસ જવાબ આપી શકાતો નથી. ઇથેનોલની પ્રકૃતિને કારણે, ઠંડા હવામાનમાં એન્જિન શરૂ થવા, ઇંધણની ગુણવત્તા, ભેજ, ઇંધણ સિસ્ટમ સામગ્રી અને લાંબા સમય સુધી વાહન નિષ્ક્રિય રહેવા માટે ખાસ વિચારણાની જરૂર પડી શકે છે. તેથી, ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને વિશિષ્ટ ઇન્જેક્ટર, પંપ, સેન્સર અને એન્જિન નિયંત્રણ પ્રણાલીની જરૂર પડી શકે છે. વાહન માલિકો માટે સૌથી વ્યવહારુ અભિગમ એ છે કે ઉત્પાદકના સેવા સમયપત્રકનું પાલન કરવું અને ફક્ત નિર્ધારિત ઇંધણનો ઉપયોગ કરવો. વાહન ખરીદતા પહેલા વોરંટી શરતો, સેવા કેન્દ્રની ઉપલબ્ધતા અને સ્પેરપાટ્ર્સના ખર્ચની પણ તપાસ કરવી જોઈએ. દરેક ઇથેનોલથી ચાલતી કારની જાળવણી મોંઘી થશે એમ કહેવું સંપૂર્ણપણે સાચું નથી; વાસ્તવિક કિંમત વાહનની ડિઝાઇન અને ઉપયોગ પર આધારિત હશે. માઇલેજ પણ એક મહત્વપૂર્ણ વિચારણા છે. ઇથેનોલમાં પેટ્રોલ કરતાં પ્રતિ લિટર ઓછી ઉર્જા હોય છે, તેથી ઈ૧૦૦ પર ચાલતું વાહન પ્રતિ લિટર ઓછી રેન્જનો અનુભવ કરી શકે છે. તેથી, ગ્રાહકોએ ફક્ત પ્રતિ લિટર ઇંધણના ભાવ જ નહીં, પણ પ્રતિ કિલોમીટર ખર્ચ, સેવા ખર્ચ અને વાહનની પ્રારંભિક કિંમત પણ ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
મિત્રો, જો આપણે ઇથેનોલ ઉત્પાદન અને ઉપલબ્ધતાને ધ્યાનમાં લઈએ, તો શું ભારત તૈયાર છે? ભારતે ઇથેનોલ ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. સરકારી ડેટા અનુસાર, ઉત્પાદન ક્ષમતા ૨૦૧૪ માં આશરે ૪.૨૧ અબજ લિટર હતી, જે ૨૦૨૬ સુધીમાં આશરે ૨,૦૦૦ કરોડ લિટર સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ ક્ષમતા તમામ પ્રદેશોમાં ઇંધણની સમાન ઉપલબ્ધતા સૂચવતી નથી, કારણ કે ઉત્પાદન, અન્ય ઉપયોગો માટેની માંગ, પરિવહન, સંગ્રહ અને વિતરણ વચ્ચે સંકલન જરૂરી છે. ઇથેનોલ ઉત્પાદનના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં શેરડીનો રસ, મોલાસીસ, મકાઈ અને નીતિ હેઠળ મંજૂર અનાજનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ કાચા માલમાં વિવિધ ઉત્પાદન ખર્ચ અને પર્યાવરણીય અસરો પણ હોઈ શકે છે. જો ઈ૧૦૦ ની માંગ ઝડપથી વધે છે, તો ડિસ્ટિલરી ક્ષમતા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ, સંગ્રહ ટાંકી, પરિવહન અને સમર્પિત ઇંધણ ડિસ્પેન્સર્સની જરૂરિયાત પણ વધશે. ભારતમાં ઈ૮૫ અને ઈ૧૦૦ ની ઉપલબ્ધતા હજુ સુધી નિયમિત ઈ૨૦ પેટ્રોલ જેટલી વ્યાપક નથી. જૂન ૨૦૨૬ માં, સરકાર અને ઉદ્યોગે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ફ્યુઅલ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્કને વિસ્તૃત કરવાની યોજના જાહેર કરી, જેમાં ૨૦૨૭ ના અંત સુધીમાં ૫,૦૦૦ ફ્યુઅલ ડિસ્પેન્સર્સનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો હતો. આ એક લક્ષ્ય છે, ઉપલબ્ધ સ્ટેશનોની વર્તમાન ચકાસાયેલ સંખ્યા નહીં. તેથી, કોઈપણ ગ્રાહક માટે કાર ખરીદતા પહેલા તેમના શહેરમાં અને તેમના નિયમિત મુસાફરી માર્ગ પર સંબંધિત ઇંધણની વાસ્તવિક ઉપલબ્ધતા તપાસવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
મિત્રો, જો આપણે ઇથેનોલ પર્યાવરણ માટે સંપૂર્ણપણે પ્રદૂષણમુક્ત છે કે કેમ તે પ્રશ્ન પર વિચાર કરીએ, તો ઇથેનોલ એક બાયોફ્યુઅલ છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેના ઉત્પાદન અને ઉપયોગની કોઈ પર્યાવરણીય અસર નથી. જ્યારે વાહનના એક્ઝોસ્ટમાંથી કેટલાક પ્રદૂષકો ઘટાડી શકાય છે, ત્યારે સંપૂર્ણ કાર્બન લાભ પાક કેવી રીતે ઉગાડવામાં આવે છે, પાણી અને ખાતરનો ઉપયોગ કેટલો થાય છે, ઉત્પાદનમાં વપરાતી ઉર્જાનો પ્રકાર અને બળતણનું પરિવહન કેટલું અંતર થાય છે તેના પર આધાર રાખે છે. જો ઇથેનોલનું ઉત્પાદન કૃષિ જમીન, પાણી અને ખાદ્ય પાક પર વધુ પડતું દબાણ લાવે છે, તો તેના ફાયદા મર્યાદિત હોઈ શકે છે. તેથી, ભારત માટે શેરડી અને મકાઈ, તેમજ કૃષિ અવશેષો અને અન્ય ટકાઉ કાર્બનિક સ્ત્રોતોમાંથી બળતણ ઉત્પાદનની સંભાવનાનું અન્વેષણ કરવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ઊર્જા નીતિની સફળતા ફક્ત ઇથેનોલ ઉત્પાદનમાં વધારો કરીને માપવી જોઈએ નહીં, પરંતુ ઓછા પર્યાવરણીય ખર્ચે વિશ્વસનીય ઇંધણ પૂરું પાડીને માપવી જોઈએ.
