કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
મો ૯૯૭૪૯ ૪૦૩૨૪-૮૯૫૫૯ ૫૦૩૩૫
ગીરના ગાઢ જંગલો વચ્ચે સ્થાપિત આ મતદાન મથક ફક્ત વહીવટી વ્યવસ્થા નથી પણ ભારતીય લોકશાહીના આત્માનું જીવંત ઉદાહરણ છે. જ્યારે એક આખું મતદાન મથક એક જ મતદારને સમર્પિત હોય છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે આ દેશમાં દરેક નાગરિકના મતનું સમાન મહત્વ છે. બાણેજ વિસ્તારના એકમાત્ર મતદાર હરિદાસ બાપુ માટે ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ વ્યવસ્થા દર્શાવે છે કે લોકશાહી ફક્ત સંખ્યાઓનો ખેલ નથી, પરંતુ અધિકારો અને આદરની ભાવના છે.
ગુજરાતના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના આ દૂરના, પહોંચવામાં મુશ્કેલ વિસ્તારમાં ચૂંટણી કાર્યકરોની યાત્રા અને સમગ્ર પ્રક્રિયા પોતે જ એક જબરદસ્ત જવાબદારી અને સમર્પણ દર્શાવે છે. કોઈ ભીડ કે રાજકીય ઘોંઘાટ નથી, છતાં સમગ્ર મતદાન પ્રક્રિયા કોઈ મોટા શહેરના મતદાન મથક જેટલી જ સરળ છે. આ દર્શાવે છે કે ભારતનું લોકશાહી કોઈપણ સંજોગોમાં તેના મૂળ સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
આ પરંપરા નવી નથી પરંતુ ઘણા વર્ષોથી ચાલી આવી છે. શરૂઆતમાં, ભરતદાસ બાપુ આ મથક પર એકમાત્ર મતદાર હતા, અને તેમના પછી, તેમના શિષ્ય હરિદાસ બાપુ આ જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે. આ ફક્ત એક વ્યક્તિનું મતદાન નથી, પરંતુ એક પરંપરાની પરિપૂર્ણતા છે જે દર્શાવે છે કે લોકશાહીમાં ભાગીદારી એક સતત પ્રક્રિયા છે. તે નાગરિકોને તેમના અધિકારનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે, ભલે ગમે તે પરિસ્થિતિ હોય.”
“જંગલી પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલા ગાઢ જંગલોમાં મતદાન મથકો બનાવવા સરળ નથી. ચૂંટણી અધિકારીઓએ મુશ્કેલ માર્ગો પર ચાલવું જોઈએ, સુરક્ષા દળો તૈનાત કરવા જોઈએ અને દરેક વિગતવાર ધ્યાન આપવું જોઈએ. છતાં, આ બધું ફક્ત એક મત માટે કરવામાં આવે છે. આ એક ફિલસૂફીને પ્રતિબિંબિત કરે છે જે દરેક નાગરિકને સમાન અધિકારો આપે છે અને કોઈ ભેદભાવ ન થાય તેની ખાતરી કરે છે.
હરિદાસ બાપુનું નિવેદન કે જ્યારે સરકાર એક વ્યક્તિ માટે આટલી બધી વ્યવસ્થા કરી શકે છે, ત્યારે દરેક નાગરિકે મતદાન કરવું જોઈએ તે ગહન છે. આ ફક્ત એક નિવેદન નથી, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્ર માટે સંદેશ છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે શહેરોમાં લોકો ઘરે રહે છે અથવા ચૂંટણીના દિવસે રજાઓનો આનંદ માણે છે. આવા લોકો માટે, આ ઉદાહરણ તેમની ફરજની યાદ અપાવે છે.
ગુજરાતમાં સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓ એ પણ સાબિતી આપે છે કે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ છતાં, લોકો લોકશાહીમાં પોતાનો વિશ્વાસ જાળવી રાખે છે. ભીષણ ગરમી છતાં, લોકોએ મતદાન કર્યું, અને સરેરાશ સારું મતદાન નોંધાયું. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઉત્સાહ વધુ હતો, જ્યાં મોટી સંખ્યામાં લોકોએ તેમના મતાધિકારનો ઉપયોગ કર્યો. આ ગામડાઓમાં લોકશાહીના મજબૂત મૂળ દર્શાવે છે.
મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં પ્રમાણમાં ઓછું મતદાન ચોક્કસપણે ચિંતાનો વિષય છે, પરંતુ તે સુધારાની તક પણ રજૂ કરે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ જંગલમાં મતદાન કરી શકે છે, તો શહેરોમાં રહેતા લોકો માટે મતદાન કરવાનું વધુ સરળ બનવું જોઈએ. શહેરી વિસ્તારોમાં મતદાન પ્રત્યે ઉદાસીનતા શા માટે છે અને તેને કેવી રીતે સંબોધી શકાય તે ધ્યાનમાં લેવું મહત્વપૂર્ણ છે.”
“આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે. એક નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક સંસ્થા તરીકે, તેણે વારંવાર સાબિત કર્યું છે કે તે દરેક પરિસ્થિતિમાં લોકશાહીનું રક્ષણ કરવા માટે તૈયાર છે. દૂરના વિસ્તારમાં હોય કે ગીચ શહેરમાં, દરેક જગ્યાએ સમાન પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતની ચૂંટણી પ્રણાલીને વિશ્વની સૌથી મોટી અને સૌથી વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે.
રાજકીય પક્ષો ઘણીવાર ચૂંટણી પંચ પર આરોપ લગાવે છે અને તેની નિષ્પક્ષતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે. જો કે, બાણેજ જેવા ઉદાહરણો આ આરોપોનો સીધો જવાબ આપે છે. જ્યારે એક જ મતમાં આટલા બધા પ્રયત્નો અને સંસાધનો રોકાયેલા હોય છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ થાય છે કે ચૂંટણી પંચ તેની ફરજ પ્રત્યે કેટલું ગંભીર છે. પાયાવિહોણા આરોપો લગાવવાથી માત્ર સંસ્થાની છબીને નુકસાન થતું નથી પરંતુ લોકશાહીમાં લોકોના વિશ્વાસને પણ નુકસાન થાય છે.
રાજકીય પક્ષો અને નેતાઓ તેમની જવાબદારી સમજે અને લોકશાહી સંસ્થાઓનો આદર કરે તે જરૂરી છે. ટીકા લોકશાહીનો ભાગ છે, પરંતુ તે તથ્યો અને પુરાવા પર આધારિત હોવી જોઈએ. પાયાવિહોણા આરોપો ફક્ત મૂંઝવણ ફેલાવે છે અને જનતાને ગેરમાર્ગે દોરે છે. બાણેજનું આ ઉદાહરણ સત્ય અને સિસ્ટમ કેટલી મજબૂત છે તે દર્શાવે છે.”
“મતદાન માત્ર એક અધિકાર નથી પણ એક ફરજ પણ છે. તે તે માધ્યમ છે જેના દ્વારા નાગરિકો તેમની સરકાર પસંદ કરે છે અને તેમના ભવિષ્યને આકાર આપે છે. જ્યારે લોકો મતદાન નથી કરતા, ત્યારે તેઓ પોતાના અધિકારો ગુમાવે છે અને બીજાઓને નિર્ણય લેવાની તક આપે છે. તેથી, દરેક નાગરિકે સમજવું જોઈએ કે તેમનો મત કેટલો મહત્વપૂર્ણ છે.
આજના સમયમાં, જ્યારે ટેકનોલોજી અને સુવિધા દરેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ છે, ત્યારે પણ જો લોકો મતદાન કરવાનું ટાળે છે તો તે ચિંતાજનક છે. બાણેજનું મતદાન મથક આપણને શીખવે છે કે જો ઇચ્છાશક્તિ હોય, તો કોઈ અવરોધ અદમ્ય નથી. તે આપણને આપણા અધિકારોનો આદર કરવા અને દરેક ચૂંટણીમાં ભાગ લેવાની પ્રેરણા આપે છે.
આખરે, ગીરના જંગલમાં સ્થાપિત આ મતદાન મથક માત્ર એક સ્થળ નથી પણ એક વિચાર છે. આ વિચાર સમાનતા, અધિકારો અને જવાબદારી વિશે છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે લોકશાહી ફક્ત સરકારની જ નહીં પરંતુ દરેક નાગરિકની છે. તેને મજબૂત કરવાની જવાબદારી આપણા બધાની છે.
જ્યારે એક વ્યક્તિ માટે એક સંપૂર્ણ મતદાન મથક બનાવી શકાય છે, ત્યારે આ આપણા લોકશાહીની સૌથી મોટી સુંદરતા છે. આપણે આ સંદેશ હંમેશા યાદ રાખવો જોઈએ અને તેને આપણા જીવનમાં અપનાવવો જોઈએ. ત્યારે જ આપણે એક મજબૂત અને જાગૃત સમાજ બનાવી શકીશું જ્યાં દરેક અવાજ સાંભળવામાં આવે અને દરેક મત ગણાય.
