કાળઝાળ ગરમી અને હીટવેવ સામે આરોગ્ય સુરક્ષા

નરેન્દ્ર જોષી

ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને જળવાયુ પરિવર્તનના કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં તાપમાનનો પારો સતત ઊંચે જઈ રહ્યો છે, અને આપણા દેશમાં પણ ઉનાળાની ઋતુ હવે વર્ષોવર્ષ વધુ ને વધુ આકરી બની રહી છે. કાળઝાળ ગરમી અને અસહ્ય ઉકળાટ માત્ર શારીરિક અગવડતા જ નથી વધારતા, પરંતુ તે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે એક અત્યંત ગંભીર અને જીવલેણ ખતરો પણ ઊભો કરે છે. જ્યારે સળંગ અનેક દિવસો સુધી વાતાવરણનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું રહે છે, ત્યારે હવામાન વિભાગ દ્વારા તેને હીટવેવ અથવા લૂ તરીકે જાહેર કરવામાં આવે છે. આ હીટવેવની સીધી અને ઘાતક અસર આપણા શરીરની આંતરિક તાપમાન નિયમન પ્રણાલી પર પડે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં આપણું શરીર પરસેવા દ્વારા અને રક્તવાહિનીઓના વિસ્તરણ થકી વધારાની ગરમી બહાર કાઢીને પોતાને ઠંડુ રાખવાનો કુદરતી પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ જ્યારે વાતાવરણમાં ગરમીની સાથે સાથે ભેજનું પ્રમાણ પણ અત્યંત વધી જાય છે, ત્યારે ત્વચા પરથી પરસેવો સરળતાથી સુકાતો નથી અને શરીરનું આંતરિક તાપમાન ભયજનક સ્તરે પહોંચી જાય છે. આ પરિસ્થિતિમાં વ્યક્તિના ચયાપચયની પ્રક્રિયા ખોરવાય છે અને હીટ એક્ઝોશનથી લઈને હીટસ્ટ્રોક જેવી અતિ ગંભીર મેડિકલ ઇમરજન્સીનું નિર્માણ થઈ શકે છે, તેથી આ કાળઝાળ ગરમી સામે યોગ્ય આરોગ્ય સુરક્ષા મેળવવી અને તબીબી નિષ્ણાતોની સલાહનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું દરેક નાગરિક માટે અત્યંત આવશ્યક બની જાય છે.

કાળઝાળ ગરમીની માનવ શરીર પર પડતી અસરો અત્યંત વ્યાપક હોય છે અને તે તબક્કાવાર શરીરને નુકસાન પહોંચાડે છે. સૌથી સામાન્ય અને પ્રારંભિક અસર ડિહાઇડ્રેશન એટલે કે શરીરમાં પાણીની અછત ઊભી થવી તે છે. ઉનાળાના આકરા તાપમાં સતત પરસેવો થવાને કારણે શરીરમાંથી અમૂલ્ય જળતત્ત્વ અને જરૂરી શારીરિક ક્ષારો એટલે કે ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્‌સનો ખૂબ જ ઝડપથી નાશ થાય છે. જો આ સમયે પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રવાહી લેવામાં ન આવે તો વ્યક્તિને સખત થાક, માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા, અને નબળાઈનો અનુભવ થાય છે. આ ઉપરાંત સ્નાયુઓમાં અચાનક અને પીડાદાયક ખેંચાણ આવવી, જેને મેડિકલ ભાષામાં હીટ ક્રેમ્પ્સ કહેવાય છે, તે પણ શારીરિક ક્ષારોની ઉણપનું જ સીધું પરિણામ છે. ત્વચા પર લાલ ચકામા પડવા અથવા અળાઈ થવી એ ગરમીની અન્ય એક પીડાદાયક આડઅસર છે જે લાંબા સમય સુધી ગરમ વાતાવરણમાં રહેવાથી થાય છે. જ્યારે શરીરનું તાપમાન વધતું અટકતું નથી અને ચાળીસ ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ થઈ જાય છે, ત્યારે હીટસ્ટ્રોકનો જીવલેણ હુમલો થાય છે. હીટસ્ટ્રોકની સ્થિતિમાં વ્યક્તિના મગજના તાપમાન નિયમન કેન્દ્રો કામ કરતા બંધ થઈ જાય છે, જેના પરિણામે દર્દીને પરસેવો થતો સદંતર બંધ થઈ જાય છે, ત્વચા લાલ, સૂકી અને અત્યંત ગરમ થઈ જાય છે, હૃદયના ધબકારા અત્યંત ઝડપી અને અનિયમિત બની જાય છે, અને વ્યક્તિ બેભાન પણ થઈ શકે છે. જો આ સ્થિતિમાં તાત્કાલિક તબીબી સારવાર ન મળે તો મગજ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ અંગોને કાયમી નુકસાન પહોંચી શકે છે અથવા મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

આ ભયાનક હીટવેવની સૌથી વધુ અને ગંભીર અસર નાના બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, ઘરની બહાર સખત શારીરિક શ્રમ કરતા મજૂરો અને ખાસ કરીને વૃદ્ધ નાગરિકો પર પડે છે. વધતી ઉંમર, ખાસ કરીને સિત્તેર કે પંચોતેર વર્ષથી વધુની ઉંમરે, શરીરની કુદરતી તાપમાન નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા નોંધપાત્ર રીતે નબળી પડતી જાય છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં પરસેવો થવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી જાય છે અને હૃદય પર ગરમીના કારણે પમ્પિંગનું દબાણ વધે છે, તેથી સિનિયર સિટીઝનોએ ગરમીના આ દિવસોમાં પોતાની વિશેષ અને અતિશય કાળજી લેવી અનિવાર્ય છે. નિષ્ણાતોની સલાહ મુજબ હીટવેવથી બચવા માટે આપણી દિનચર્યામાં કેટલાક સકારાત્મક અને સાવચેતીભર્યા ફેરફારો કરવા અત્યંત જરૂરી છે. સૌથી મહત્વની અને પાયાની સલાહ એ છે કે બપોરના બાર વાગ્યાથી લઈને સાંજના ચાર વાગ્યા સુધીના સમયગાળામાં, જ્યારે સૂર્યનો તાપ અને પારજાંબલી કિરણોની અસર સૌથી વધુ આકરી હોય છે, ત્યારે બિનજરૂરી રીતે ઘરની બહાર નીકળવાનું સંપૂર્ણપણે ટાળવું જોઈએ.

જો કોઈ અત્યંત અગત્યના કામ માટે બપોરના સમયે બહાર જવું જ પડે, તો શરીરને સીધા સૂર્યપ્રકાશથી બચાવવા માટે સંપૂર્ણ તૈયારી કરવી જોઈએ. માથા પર પહોળી કિનારીવાળી ટોપી પહેરવી, યુવી પ્રોટેક્શન ધરાવતી છત્રીનો ઉપયોગ કરવો અને આંખોના રક્ષણ માટે સારી ગુણવત્તાવાળા સનગ્લાસ પહેરવા હિતાવહ છે. ખુલ્લી ત્વચા પર સનસ્ક્રીન લોશન લગાવવાથી સૂર્યના કિરણોથી થતા નુકસાન અને સનબર્નથી બચી શકાય છે. કપડાંની પસંદગી ગરમીમાં આરોગ્ય સુરક્ષાનો એક ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ છે. ઉનાળામાં હંમેશા હળવા રંગના, સુતરાઉ એટલે કે કોટનના અને ખુલ્લા કપડાં પહેરવા જોઈએ. સુતરાઉ કાપડ પરસેવાને સરળતાથી શોષી લે છે અને ખુલ્લા કપડાં હવાના પરિભ્રમણને જાળવી રાખે છે, જેથી શરીરને કુદરતી ઠંડક મળે છે. કૃત્રિમ કાપડ, નાયલોન કે ડાર્ક રંગના અને એકદમ ચુસ્ત કપડાં પહેરવાનું સદંતર ટાળવું જોઈએ કારણ કે તે ગરમીને વધુ આકર્ષે છે અને પરસેવાને બાષ્પીભવન થવા દેતા નથી. ઘરમાં પણ વાતાવરણ શક્ય તેટલું ઠંડુ રાખવા માટે બપોરના સમયે બારીઓ અને જાડા પડદા બંધ રાખવા જોઈએ જેથી બહારની ગરમ લૂ ઘરમાં પ્રવેશી ન શકે. વહેલી સવારે તથા મોડી સાંજે બારીઓ ખુલ્લી રાખીને તાજી અને ઠંડી હવાને ઘરમાં આવવા દેવી જોઈએ. જરૂરિયાત મુજબ અને આર્થિક અનુકૂળતા પ્રમાણે પંખા, કુલર કે એર કન્ડીશનરનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ, પરંતુ એક ખાસ બાબતનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે એર કન્ડીશનરના અત્યંત ઠંડા વાતાવરણમાંથી સીધા જ બહારની સખત ગરમીમાં નીકળવાનું ટાળવું જોઈએ. તાપમાનનો આ અચાનક અને મોટો ફેરફાર શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે અને બીમારી નોતરી શકે છે.

ગરમીના દિવસોમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત હાઇડ્રેશન જાળવી રાખવાની છે, અર્થાત શરીરમાં પાણીનું સ્તર જાળવી રાખવું. નિષ્ણાતો અને તબીબો વારંવાર પાણી પીવાની ભારપૂર્વક સલાહ આપે છે. સામાન્ય રીતે આપણને તરસ લાગે ત્યારે જ આપણે પાણી પીએ છીએ, પરંતુ ઉનાળામાં તરસ ન લાગી હોય તો પણ દર અડધા કે એક કલાકે થોડું થોડું પાણી પીતા રહેવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. દિવસ દરમિયાન ઓછામાં ઓછું ત્રણ થી ચાર લિટર પાણી પીવું આવશ્યક છે. ઘરમાં માટલાનું પાણી પીવું સ્વાસ્થ્ય માટે સૌથી ઉત્તમ છે, કારણ કે માટલાની માટી પાણીને કુદરતી રીતે ઠંડુ કરવાની સાથે તેમાં જરૂરી મિનરલ્સ પણ ઉમેરે છે. ફ્રિજના અત્યંત ઠંડા અને બરફવાળા પાણીનું સેવન ટાળવું જોઈએ કારણ કે તે ગળાને નુકસાન પહોંચાડે છે અને પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી પાડે છે. માત્ર સાદું પાણી જ નહીં, પરંતુ શરીરમાં ક્ષારોનું સંતુલન જાળવી રાખવા માટે અન્ય પ્રવાહીઓનો પણ આહારમાં પુષ્કળ સમાવેશ કરવો જોઈએ. ઉનાળામાં દરરોજ લીંબુ પાણી, નાળિયેર પાણી, તાજી અને પાતળી છાશ, શેરડીનો રસ અને વરિયાળી કે ખસનું શરબત પીવું જોઈએ.

લીંબુ પાણીમાં થોડું મીઠું અને ખાંડ અથવા ગોળ ઉમેરીને પીવાથી પરસેવા વાટે ગુમાવાયેલા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્‌સ તરત જ પાછા મળે છે અને અદભુત તાજગીનો અનુભવ થાય છે. નાળિયેર પાણી એ પ્રકૃતિ દ્વારા અપાયેલું અત્યંત શુદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ એનર્જી ડ્રિંક છે, જે શરીરને આંતરિક ઠંડક પ્રદાન કરે છે અને પોટેશિયમ જેવા જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે. કાચી કેરીને બાફીને તેમાંથી બનાવવામાં આવતું પન્નુ પણ લૂ સામે રક્ષણ આપવા માટે એક રામબાણ દેશી ઉપાય છે. જો બપોરના સમયે વધુ પડતો થાક કે ચક્કર જેવી નબળાઈ લાગે તો ઓઆરએસ એટલે કે ઓરલ રિહાઇડ્રેશન સોલ્યુશનનું પાણી પીવું સૌથી ઉત્તમ તબીબી ઉપાય છે, જે કોઈપણ મેડિકલ સ્ટોરમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. બીજી તરફ, ગરમીની ઋતુમાં ચા, કોફી અને બજારમાં મળતા કાર્બોનેટેડ સોફ્ટ ડ્રિંક્સ એટલે કે બોટલવાળા ઠંડા પીણાંનું સેવન બને તેટલું ઓછું કરવું જોઈએ અથવા સંપૂર્ણપણે ટાળવું જોઈએ. આ પીણાંમાં રહેલું કેફીન અને અત્યંત વધુ પડતી ખાંડ મૂત્રવર્ધક તરીકે કામ કરે છે, જેનાથી શરીરમાંથી પાણીનો નિકાલ ઝડપી બને છે અને ડિહાઇડ્રેશનની સમસ્યા હલ થવાને બદલે વધુ ગંભીર બને છે. આલ્કોહોલ એટલે કે દારૂનું સેવન પણ ઉનાળામાં સદંતર બંધ કરવું જોઈએ, કારણ કે તે મગજના તાપમાન નિયમન તંત્રને સીધું જ નુકસાન પહોંચાડે છે અને હીટસ્ટ્રોકનું જોખમ અનેકગણું વધારી દે છે.

પ્રવાહીની સાથે સાથે આપણો દૈનિક ખોરાક પણ ઉનાળાની ઋતુ અને શરીરની પાચનક્ષમતાને અનુરૂપ હોવો જોઈએ. ગરમીના દિવસોમાં પાચનતંત્ર સામાન્ય રીતે થોડું ધીમું કામ કરે છે, તેથી ખોરાકમાં એવી જ વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવો જોઈએ જેમાં પાણીનું પ્રમાણ વધુ હોય અને જે પચવામાં અત્યંત સરળ હોય. પ્રકૃતિએ ઉનાળામાં આપણને એવા જ ફળો આપ્યા છે જે શરીરને હાઇડ્રેટ રાખવામાં મદદ કરે છે. ઉનાળાના ઋતુગત ફળો જેવા કે તરબૂચ, ટેટી, દ્રાક્ષ, સંતરા, મોસંબી અને લીંબુનું સેવન પુષ્કળ પ્રમાણમાં અને નિયમિત રીતે કરવું જોઈએ. ખાસ કરીને તરબૂચમાં બાણું ટકા જેટલું પાણી હોય છે, જે ગરમીમાં અમૃત સમાન છે. આ ફળોમાં પાણીની સાથે સાથે વિટામિન સી અને વિવિધ એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્‌સ ભરપૂર માત્રામાં રહેલા હોય છે, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને વાતાવરણની ગરમી સામે લડવાની આંતરિક તાકાત પૂરી પાડે છે. કેરી ભલે ઉનાળાનું મુખ્ય ફળ હોય, પરંતુ પાકી કેરી સ્વભાવે ગરમ હોવાથી તેનું સેવન મર્યાદિત માત્રામાં અને દૂધ કે ઘી સાથે કરવું હિતાવહ છે.

શાકભાજીની પસંદગીમાં પણ વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. કાકડી, ટામેટાં, દૂધી, તુરીયા, ગલકા, પરવળ અને ભીંડા જેવા જળયુક્ત અને હળવા શાકભાજીને રોજિંદા આહારમાં પ્રાધાન્ય આપવું જોઈએ. બપોરના ભોજનમાં કાચા સલાડ, ફણગાવેલા કઠોળ અને તાજા દહીંનો સમાવેશ અવશ્ય કરવો જોઈએ. દહીં અને છાશ પેટમાં આંતરિક ઠંડક જાળવી રાખે છે, આંતરડાના સારા બેક્ટેરિયાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને પાચનતંત્રને મજબૂત બનાવે છે. ભોજનમાં અત્યંત તીખો, વધુ પડતો તળેલો, ગરમ મસાલેદાર અને પચવામાં ભારે એવો જંક ફૂડ કે બહારનો ખોરાક ખાવાનું સખત રીતે ટાળવું જોઈએ. આવો ભારે ખોરાક પચાવવા માટે શરીરના પાચનતંત્રને વધુ ઉર્જા વાપરવી પડે છે અને તેના પરિણામે શરીરમાં આંતરિક ગરમી વધે છે જે બેચેની ઉત્પન્ન કરે છે. આ ઉપરાંત, ઉનાળામાં રાંધેલો ખોરાક વાતાવરણની ગરમીને કારણે ખૂબ જ ઝડપથી બગડી જાય છે, તેથી વાસી ખોરાક ખાવાનું સંપૂર્ણપણે ટાળવું જોઈએ. વાસી ખોરાક ખાવાથી ફૂડ પોઇઝનિંગ, ઝાડા અને ઉલટી થવાની શક્યતા ખૂબ વધી જાય છે, જે ગરમીના દિવસોમાં જીવલેણ ડિહાઇડ્રેશન તરફ દોરી શકે છે. હંમેશા તાજો, ગરમ અને ઘરે રાંધેલો શુદ્ધ ખોરાક જ ખાવો જોઈએ. એક જ વારમાં પેટ ભરીને ભારે ભોજન લેવાને બદલે દિવસ દરમિયાન થોડા થોડા અંતરે હળવો ખોરાક લેવો જોઈએ. બપોરે હળવું ભોજન લેવું અને રાત્રે પણ સૂવાના બે કલાક પહેલાં સાદો અને સુપાચ્ય ખોરાક લેવો સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ છે.

આટલી બધી સાવચેતી અને કાળજી રાખવા છતાં જો કોઈ વ્યક્તિ લાંબો સમય તડકામાં રહેવાને કારણે લૂનો ભોગ બને અથવા હીટસ્ટ્રોકના ગંભીર લક્ષણો દેખાય, તો તેને તાત્કાલિક પ્રાથમિક સારવાર આપવી અત્યંત નિર્ણાયક અને જીવનરક્ષક બની રહે છે. જો રસ્તા પર કે ઘરમાં કોઈ વ્યક્તિને અચાનક ચક્કર આવે, અતિશય થાક લાગે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે અથવા બેભાન થઈ જાય, તો આસપાસના લોકોએ જરા પણ ગભરાયા વિના સૌથી પહેલા તે દર્દીને તાપમાંથી હટાવીને કોઈ છાંયડાવાળી, ખુલ્લી અને ઠંડી જગ્યાએ ખસેડવો જોઈએ. જો વ્યક્તિએ ટાઈ, બેલ્ટ કે અત્યંત ચુસ્ત કપડાં પહેર્યા હોય તો તેને તાત્કાલિક ઢીલા કરી દેવા જોઈએ જેથી તેને શ્વાસ લેવામાં સરળતા રહે. ત્યારબાદ વ્યક્તિના શરીર પર રૂમ તાપમાનનું સામાન્ય કે થોડું ઠંડુ પાણી છાંટવું જોઈએ અથવા સ્વચ્છ ભીના કપડાથી તેના આખા શરીરને સતત લૂછવું જોઈએ જેથી શરીરનું વધેલું તાપમાન તાત્કાલિક નીચે લાવી શકાય. માથા, ગરદન, અને બગલના ભાગે બરફનો શેક કરવાથી પણ શરીરનું તાપમાન ઝડપથી નિયંત્રણમાં આવે છે. દર્દીની આસપાસ ભીડ ન કરવી જોઈએ અને તેને પૂરતી તાજી હવા મળવા દેવી જોઈએ. પંખા કે કાગળથી તેને સતત હવા નાખવી જોઈએ. જો વ્યક્તિ સંપૂર્ણ ભાનમાં હોય અને પાણી ગળી શકે તેવી સ્થિતિમાં હોય, તો જ તેને ધીમે ધીમે ઓઆરએસનું પાણી, ગ્લુકોઝ વાળું પાણી અથવા સામાન્ય લીંબુ શરબત પીવડાવવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

પરંતુ જો વ્યક્તિ બેભાન અવસ્થામાં હોય કે અર્ધજાગૃત હોય તો તેના મોંમાં બળજબરીથી પાણી કે અન્ય કોઈ પ્રવાહી રેડવાનો પ્રયાસ ક્યારેય ભૂલથી પણ ન કરવો જોઈએ, કારણ કે તે પ્રવાહી અન્નનળીને બદલે શ્વાસનળીમાં જવાનો અને દર્દીનું ગૂંગળાઈને મૃત્યુ થવાનો મોટો ખતરો રહે છે. આવી ગંભીર અને જીવલેણ સ્થિતિમાં કોઈપણ પ્રકારના ઘરેલું ઉપચારમાં વધુ સમય બગાડ્યા વિના કે રાહ જોયા વિના તાત્કાલિક એમ્બ્યુલન્સ બોલાવવી જોઈએ અને દર્દીને નજીકની હોસ્પિટલમાં પહોંચાડીને નિષ્ણાત મેડિકલ સહાય મેળવવી જોઈએ. હીટસ્ટ્રોક એક મેડિકલ ઇમરજન્સી છે અને તેમાં શરૂઆતની કેટલીક મિનિટોમાં મળતી તબીબી સારવાર જ દર્દીના મગજને નુકસાન થતું અટકાવી શકે છે અને તેનો જીવ બચાવી શકે છે.

અંતમાં, કાળઝાળ ગરમી અને હીટવેવને હવે માત્ર એક સામાન્ય ઋતુગત કે હવામાનના ફેરફાર તરીકે જોવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ, પરંતુ તે ક્લાઈમેટ ચેન્જ દ્વારા સર્જાયેલી એક ગંભીર કુદરતી આપત્તિ સમાન છે જેને જરા પણ હળવાશથી ન લેવી જોઈએ. સતર્કતા, સાચી જાગૃતિ અને તબીબી નિષ્ણાતો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી આ તમામ આરોગ્ય માર્ગદર્શિકાઓનું રોજિંદા જીવનમાં ચુસ્તપણે પાલન કરીને જ આપણે ઉનાળાના આ કઠિન સમયમાંથી શારીરિક રીતે સ્વસ્થ અને સુરક્ષિત રહીને પસાર થઈ શકીએ છીએ. ગરમીના દિવસોમાં માત્ર પોતાની જ કાળજી રાખવી પૂરતી નથી, પરંતુ એક સામાજિક જવાબદારી સમજીને આપણી આસપાસ રહેતા અને એકલા રહેતા વૃદ્ધો, નાના બાળકો અને ખાસ કરીને ઘરની બહાર કામ કરતા લોકોની પણ વિશેષ કાળજી લેવી જોઈએ. માનવીની સાથે સાથે અબોલ પશુ-પક્ષીઓ પણ આ આકરી ગરમીનો મૂંગા મોઢે ભોગ બને છે. પક્ષીઓ માટે ઘરની અગાસી કે બાલ્કનીમાં માટીના કુંડામાં ચોખ્ખું પાણી અને ચણ રાખવું તથા રખડતા પ્રાણીઓ માટે ઘરની બહાર છાંયડાની અને પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરવી એ આપણી નૈતિક અને માનવતાવાદી ફરજ છે. લાંબા ગાળે આ સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે આપણે પ્રકૃતિ સાથેનું આપણું બગડેલું સંતુલન ફરીથી જાળવવું પડશે. વધુ ને વધુ વૃક્ષારોપણ કરીને, જંગલો કપાતા અટકાવીને, કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડીને અને આપણી જીવનશૈલીમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ સકારાત્મક ફેરફારો લાવીને આપણે માત્ર વર્તમાન પેઢીને જ નહીં, પરંતુ આપણી આવનારી ભવિષ્યની પેઢીઓને પણ ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને હીટવેવની આ ભયાનક અસરોથી બચાવી શકીશું. ત્યાં સુધી, શિસ્તબદ્ધ અને સ્વસ્થ આહાર, યોગ્ય પ્રમાણમાં હાઇડ્રેશન, તડકાથી બચાવ અને સમયસરની સાવચેતી જ આ આકરા ઉનાળામાં આપણું અને આપણા પરિવારનું સૌથી શ્રેષ્ઠ અને મજબૂત રક્ષણ કવચ બની રહેશે.