કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
મો ૯૯૭૪૯ ૪૦૩૨૪-૮૯૫૫૯ ૫૦૩૩૫
“બાળકોનું ગુમ થવું એ સમાજ માટે એક મોટી ચેતવણી છે.
કોઈપણ માતા-પિતા માટે, બાળક ગુમાવવું એ તેમના જીવનની સૌથી મોટી દુર્ઘટના છે. જ્યારે કોઈ પરિવારનું પ્રિય બાળક અચાનક તેમની આંખો સામેથી ગાયબ થઈ જાય છે ત્યારે અનુભવાતી પીડાની સરખામણી દુનિયામાં કોઈ પણ દુઃખ કરી શકતું નથી. જે ??ઘર એક સમયે બાળકના હાસ્યથી ગુંજતું હતું તે તરત જ શાંતિમાં ડૂબી જાય છે. માતા-પિતા રાત્રે ઊંઘ ઉડી જાય છે, દરેક ધક્કો આશા જગાડે છે, અને દરેક ફોન રિંગ તેમના હૃદયને દોડાવી દે છે. વર્ષો પછી પણ, આવા પરિવારો તેમના બાળકના પાછા ફરવાની આશા ક્યારેય છોડતા નથી. આ ફક્ત એક જ ઘટના નથી, પરંતુ એક માનસિક અને ભાવનાત્મક આઘાત છે જેની સાથે ઘણા પરિવારોએ જીવનભર જીવવું પડે છે.
રાજધાની દિલ્હીના દક્ષિણપશ્ચિમ જિલ્લાના આંકડા આ ગંભીર સમસ્યાને ઉજાગર કરે છે. ૨૦૨૬ માં, ફક્ત સાત મહિનામાં ૯૯૦ ગુમ થયેલા વ્યક્તિઓની ફરિયાદો નોંધાઈ હતી, જેમાં ૨૬૯ બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. ફક્ત જુલાઈમાં જ પોલીસને ૪૩ ગુમ થયેલા બાળકો અને ૧૨૪ ગુમ થયેલા વ્યક્તિઓની ફરિયાદો મળી હતી. જ્યારે રાહતની વાત એ છે કે પોલીસ, ઝ્રઝ્ર્ફ કેમેરા, ટેકનિકલ સર્વેલન્સ, ઓપરેશન મિલાપ અને વ્યાપક શોધ કામગીરી દ્વારા, આ બધા વ્યક્તિઓને શોધવામાં અને તેમને તેમના પરિવારો સાથે ફરીથી જોડવામાં સફળ રહી હતી. આ પોલીસની સક્રિયતા અને આધુનિક ટેકનોલોજીના અસરકારક ઉપયોગનું એક સકારાત્મક ઉદાહરણ છે, તે ગુમ થયેલા બાળકો દ્વારા ઉભા થતા ગંભીર પડકારને પણ ઉજાગર કરે છે.
બાળકો કોઈપણ દેશનું ભવિષ્ય છે. તેમની સુરક્ષા ફક્ત તેમના માતાપિતાની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજ અને રાષ્ટ્રની જવાબદારી છે. જ્યારે કોઈ બાળક ગુમ થાય છે, ત્યારે તે ફક્ત પરિવાર માટે દુઃખ લાવે છે, પરંતુ સમાજની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવે છે. આજે, ગુનેગારો પહેલા કરતાં વધુ સંગઠિત અને ટેકનોલોજીકલ રીતે સક્ષમ બન્યા છે. તેઓ નિર્દોષ બાળકોને પોતાનો સરળ શિકાર બનાવવા માટે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. ક્યારેક તેમને લલચાવીને, ક્યારેક છેતરપિંડી દ્વારા, અને ક્યારેક અપહરણ દ્વારા. તપાસ એજન્સીઓ અને વિવિધ કેસોએ જાહેર કર્યું છે કે બાળકોના ગુમ થવા પાછળ ઘણીવાર સંગઠિત બાળ તસ્કરી ગેંગનો હાથ હોય છે. આ ગેંગ બાળકોને ભીખ માંગવા, બળજબરીથી મજૂરી કરવા અથવા અન્ય શોષણકારી પ્રવૃત્તિઓમાં દબાણ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, બાળકોને દેશની અંદર અથવા તો વિદેશમાં અન્ય રાજ્યોમાં લઈ જવામાં આવે છે. જો કે, એવું કહેવું વાજબી રહેશે નહીં કે દરેક ગુમ થયેલ બાળક આવી ગેંગનો ભોગ બને છે. ઘણા બાળકો ઘર છોડી દે છે, કેટલાક ખોવાઈ જાય છે, અને અન્ય વ્યક્તિગત અથવા કૌટુંબિક સંજોગોને કારણે ગુમ થઈ જાય છે. તેથી, દરેક કેસની નિષ્પક્ષ તપાસ જરૂરી છે. જોકે, એ પણ સાચું છે કે બાળ તસ્કરી એક વાસ્તવિક અને ગંભીર ગુનો છે, જેના વિશે સમાજ અને વહીવટીતંત્ર બંનેએ અત્યંત સતર્ક રહેવું જોઈએ.
બાળ ભીખ માંગતી ગેંગ માનવતા પર કલંક છે. તેઓ નિર્દોષ બાળકોનું બાળપણ, શિક્ષણ અને ભવિષ્ય છીનવી લે છે. શેરીઓ, ચોક, બસ સ્ટોપ અને રેલ્વે સ્ટેશનો પર ભીખ માંગતા જોવા મળતા ઘણા બાળકો મજબૂરીમાં હોવાનું તેમજ સંગઠિત ગુનામાં હોવાનું શંકા છે. આવી ગેંગ બાળકોને આખો દિવસ ભીખ માંગવા, તેમની કમાણી છીનવી લેવા અને અમાનવીય પરિસ્થિતિમાં જીવવા માટે મજબૂર કરે છે. આ તેમના શારીરિક, માનસિક અને ભાવનાત્મક વિકાસ પર ગંભીર અસર કરે છે.
બાળકોની તસ્કરીનો ભય ફક્ત ભારત પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંગઠિત ગુનો છે. ગુનેગારો બાળકોની ઓળખ છુપાવે છે, તેમને દૂરના વિસ્તારોમાં મોકલે છે અને તેમના પરિવારો સાથેનો તેમનો સંપર્ક સંપૂર્ણપણે કાપી નાખે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, બાળકોને શોધવાનું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. આ જ કારણ છે કે બાળકોની સલામતી માટે આંતરિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સહકાર અને સતર્કતા જરૂરી છે.
દિલ્હી પોલીસ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલ ઓપરેશન મિલાપ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. ગુમ થયેલ વ્યક્તિ અથવા બાળકની જાણ થતાં જ પોલીસ તરત જ શોધ કામગીરી શરૂ કરે છે. ગુમ થયેલ વ્યક્તિઓ ઝ્રઝ્ર્ફ ફૂટેજ, મોબાઇલ ટેકનોલોજી, સોશિયલ મીડિયા અને રેલ્વે સ્ટેશન, બસ સ્ટોપ, ઇ-રિક્ષા સ્ટેન્ડ અને જાહેર સ્થળોએ ફોટા પોસ્ટ કરીને શોધી કાઢવામાં આવે છે. આ પ્રયાસોના પરિણામે મોટી સંખ્યામાં લોકો તેમના પરિવારો સાથે ફરી મળ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે સમયસર કાર્યવાહી અને ટેકનોલોજીનો યોગ્ય ઉપયોગ ઘણા પરિવારોને વિખેરાઈ જતા અટકાવી શકે છે.
સમાજની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ બાળક શંકાસ્પદ પરિસ્થિતિમાં જોવા મળે છે, ડરી ગયેલું દેખાય છે, અથવા હેરાન થઈ રહ્યું છે, તો નાગરિકોએ તાત્કાલિક પોલીસને જાણ કરવી જોઈએ. સભાન નાગરિકો ગુનેગારો સામે સૌથી મજબૂત બચાવ બની શકે છે. બાળકોને શાળાઓમાં સલામતી શિક્ષણ આપવું જોઈએ. તેમને અજાણ્યા લોકો સાથે ન જવા, કોઈપણ લાલચનો શિકાર ન બનવા અને કટોકટીની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક પરિવાર અથવા પોલીસનો સંપર્ક કરવા જણાવવું જોઈએ. માતાપિતાએ પણ તેમના બાળકો સાથે નિયમિત વાતચીત જાળવી રાખવી જોઈએ અને તેમની પ્રવૃત્તિઓ પર નજીકથી નજર રાખવી જોઈએ.
સરકારે બાળ તસ્કરી અને બાળ અપહરણ સંબંધિત વધુ કડક કાયદાઓનો અસરકારક અમલ સુનિશ્ચિત કરવો જોઈએ. રાજ્યો વચ્ચે વધુ સારું સંકલન, આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ, ઝડપી તપાસ, ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટમાં ટ્રાયલ અને ગુનેગારો માટે ઝડપી અને કડક સજા જરૂરી છે. ગુનેગાર ગેંગના ચુંગાલમાંથી બચાવેલા બાળકો માટે અસરકારક પુનર્વસન પગલાં પણ હોવા જોઈએ.
