તંત્રીની કલમે….
ભારતને યુવાનોનો દેશ કહેવામાં આવે છે. દેશની કુલ વસ્તીમાં સૌથી મોટો હિસ્સો યુવાનોનો છે અને એ જ યુવાનો આવનારા ભારતનું ભવિષ્ય ઘડવાના છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વારંવાર સામે આવતા પેપર લીક કૌભાંડો એક ચિંતાજનક પ્રશ્ન ઉભો કરી રહ્યા છે – શું માત્ર પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્રો જ લીક થઈ રહ્યા છે કે પછી યુવાનોનો સિસ્ટમ પ્રત્યેનો વિશ્વાસ પણ તૂટી રહ્યો છે?
દેશમાં વિવિધ ભરતી પરીક્ષાઓ અને પ્રવેશ પરીક્ષાઓને લઈને વારંવાર ગેરરીતિઓના સમાચાર સામે આવે છે. લાખો વિદ્યાર્થીઓ મહિનાઓ નહીં, પરંતુ વર્ષો સુધી મહેનત કરે છે. અનેક પરિવારો પોતાની આર્થિક મર્યાદાઓ વચ્ચે બાળકોને કોચિંગ, પુસ્તકો અને અન્ય શૈક્ષણિક સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે સંઘર્ષ કરે છે. વિદ્યાર્થી પોતાના સપનાઓને સાકાર કરવા માટે દિવસ-રાત એક કરે છે. પરંતુ જ્યારે પરીક્ષાનું પેપર પરીક્ષા પહેલાં જ લીક થઈ જાય છે અથવા ગેરરીતિઓના કારણે પરીક્ષા રદ થાય છે, ત્યારે સૌથી મોટો આઘાત માત્ર પરિણામોને નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓના મનોબળને પહોંચે છે.
પેપર લીકની ઘટના કોઈ સામાન્ય વહીવટી ભૂલ નથી. તે સમગ્ર શિક્ષણ અને ભરતી પ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નાર્થ ઊભો કરે છે. જ્યારે મહેનત કરનાર વિદ્યાર્થી અને પૈસા અથવા પ્રભાવના આધારે ગેરલાભ મેળવનાર વ્યક્તિ વચ્ચેનો તફાવત ધૂંધળો બની જાય, ત્યારે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનું મૂળ તત્વ જ ખોરવાઈ જાય છે. યુવાનોને લાગવા લાગે છે કે સફળતા માટે મહેનત કરતાં વધુ મહત્વ સંપર્કો, પૈસા અથવા ગેરકાયદેસર માર્ગોનું છે. આ વિચારધારા કોઈપણ સમાજ માટે અત્યંત જોખમી છે.
આ સમસ્યાનો સૌથી ગંભીર પ્રભાવ માનસિક સ્તરે જોવા મળે છે. પરીક્ષા રદ થવાથી અથવા પરિણામો અટકી જવાથી વિદ્યાર્થીઓમાં નિરાશા, હતાશા અને અસુરક્ષાની લાગણી વધે છે. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ વર્ષો સુધી તૈયારી કર્યા પછી પણ અનિશ્ચિતતાનો સામનો કરે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો યુવાનોમાં ડિપ્રેશન અને આત્મવિશ્વાસના અભાવ જેવી સમસ્યાઓ પણ ઊભી થાય છે. જ્યારે કોઈ વિદ્યાર્થી વારંવાર એ જ પરીક્ષાની તૈયારી કરવા મજબૂર બને છે, ત્યારે તેની ઉંમર, કારકિર્દી અને જીવનના મહત્વપૂર્ણ વર્ષો પણ અસરગ્રસ્ત બને છે.
પેપર લીક માત્ર વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યા નથી; તે સમગ્ર સમાજની સમસ્યા છે. જ્યારે ભરતી પ્રક્રિયાઓ પર વિશ્વાસ ઘટે છે, ત્યારે સરકારી તંત્રની વિશ્વસનીયતા પણ પ્રશ્નોના ઘેરામાં આવે છે. દેશના વિકાસ માટે યોગ્ય અને પ્રતિભાશાળી માનવસંસાધન જરૂરી છે. જો પસંદગીની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ન્યાયસંગતતા ન રહે, તો લાંબા ગાળે તેની અસર શાસનવ્યવસ્થા અને જાહેર સેવાઓની ગુણવત્તા પર પણ પડે છે.
સરકારો અને પરીક્ષા સંચાલક સંસ્થાઓએ છેલ્લા કેટલાક સમયમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ મજબૂત બનાવવા માટે વિવિધ પગલાં લીધા છે. ડિજિટલ મોનિટરિંગ, કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી, ટેક્નોલોજી આધારિત પરીક્ષા વ્યવસ્થાઓ અને ગેરરીતિ કરનારાઓ સામે કડક દંડ જેવી વ્યવસ્થાઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. પરંતુ માત્ર નિયમો બનાવવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ આવતો નથી. જરૂરી છે કે સમગ્ર પ્રક્રિયામાં જવાબદારી, પારદર્શિતા અને શૂન્ય સહનશીલતાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવે.
સાથે જ સમાજે પણ આ મુદ્દાને માત્ર સમાચાર તરીકે જોવાને બદલે રાષ્ટ્રીય ચિંતાના વિષય તરીકે સ્વીકારવો પડશે. પેપર લીક કરનારાઓ માત્ર કાયદાનો ભંગ કરતા નથી, પરંતુ લાખો યુવાનોના સપનાઓ સાથે ખેલ કરે છે. આવા ગુનાઓને આર્થિક અપરાધ જેટલા જ ગંભીરતાથી જોવાની જરૂર છે. કારણ કે અહીં નુકસાન માત્ર પૈસાનું નથી, પરંતુ વિશ્વાસનું છે.
ભારત આગામી દાયકાઓમાં વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થા બનવાના સપના જોઈ રહ્યું છે. આ સપનાને સાકાર કરવામાં સૌથી મોટું યોગદાન આજના યુવાનો આપવાના છે. પરંતુ યુવાનોને આગળ વધવા માટે ન્યાયી અને વિશ્વસનીય વ્યવસ્થા મળવી જરૂરી છે. મહેનત અને પ્રતિભા જ સફળતાનું માપદંડ હોવું જોઈએ, કોઈ ગેરરીતિ નહીં.
આખરે, પેપર લીકની દરેક ઘટના આપણને એક કડવી હકીકત યાદ અપાવે છે કે પ્રશ્નપત્રો ફરીથી છાપી શકાય છે, પરીક્ષાઓ ફરી યોજી શકાય છે, પરંતુ એક વખત તૂટી ગયેલો વિશ્વાસ પાછો મેળવવો ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે. તેથી આજની સૌથી મોટી જરૂરિયાત માત્ર પેપર સુરક્ષિત રાખવાની નથી, પરંતુ દેશના કરોડો યુવાનોના વિશ્વાસને સુરક્ષિત રાખવાની છે. કારણ કે જ્યારે યુવાનોનો વિશ્વાસ મજબૂત હોય છે, ત્યારે જ રાષ્ટ્રનું ભવિષ્ય પણ મજબૂત બને છે.
નરેન્દ્ર જોષી
