કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંદિયા – વૈશ્વિક સ્તરે, કેન્દ્ર સરકારે પેસેન્જર વાહનો માટે નવા કોર્પોરેટ એવરેજ ફ્યુઅલ ઇકોનોમી (કાફે-૩) ધોરણો સૂચિત કર્યા છે. આ નિયમો ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૭ થી ૩૧ માર્ચ, ૨૦૩૨ સુધી અમલમાં રહેશે અને ભારતમાં વેચાણ માટે ઉત્પાદિત અથવા આયાત કરાયેલા નવા પેસેન્જર વાહનો પર લાગુ થશે. આ નિયમ એક જ પેસેન્જર વાહનના માઇલેજ સાથે સીધો સંબંધિત નથી, પરંતુ એક વાહન ઉત્પાદક દ્વારા એક વર્ષમાં વેચાયેલા તમામ પેસેન્જર વાહનોના સરેરાશ ઇંધણ વપરાશ અને કાર્બન ઉત્સર્જન સાથે સંબંધિત છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, સરકાર કંપનીને ફક્ત વધુ પેસેન્જર વાહનો વેચવા પર જ નહીં, પરંતુ તેના સમગ્ર કાફલાની સરેરાશ ઇંધણ કાર્યક્ષમતામાં સતત સુધારો કરવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા કહી રહી છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ
ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, સમજાવવા માંગુ છુંઃ પહેલા, કાફે-૩ શું છે તે સમજો. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, કાફે-૩ એ પેસેન્જર વાહનો અને કાર કંપનીઓ માટે ઇંધણ કાર્યક્ષમતા અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટેનો સામૂહિક નિયમ છે. ઉદાહરણ તરીકે, કંપનીના કેટલાક પેસેન્જર વાહનો વધુ ઇંધણ વાપરે છે, જ્યારે અન્ય ઓછા ઉપયોગ કરે છે. દરેક મોડેલને વ્યક્તિગત રીતે મર્યાદિત કરવાને બદલે, સરકાર કંપનીના સમગ્ર વાહનોના કાફલાની સરેરાશ જુએ છે. આ જ કારણ છે કે તેને કોર્પોરેટ સરેરાશ કહેવામાં આવે છે. તેનો હેતુ કંપનીઓને એવા પેસેન્જર વાહનો વિકસાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે જે સમય જતાં સમાન અંતર માટે ઓછા પેટ્રોલ અથવા અન્ય ઇંધણનો ઉપયોગ કરે અને ઓછા કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું ઉત્સર્જન કરે. નવા કાફે-૩ નિયમો આ નિયમનને વર્ષ-દર-વર્ષ કડક બનાવશે, જેનાથી ઓટો ઉદ્યોગ એક જ સમયે નવી તકનીકો અપનાવવાને બદલે તબક્કાવાર નવી તકનીકો અપનાવી શકશે.
મિત્રો સરેરાશ નાગરિક માટે આનો અર્થ શું છે? સરેરાશ વ્યક્તિ માટે સૌથી સરળ અર્થ એ છે કે ભવિષ્યની કાર અને પેસેન્જર વાહનોને વધુ ઇંધણ-કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે ઓટોમેકર્સ પર દબાણ વધશે. નવું માળખું ૨૦૨૭-૨૮માં સંદર્ભ ઇંધણ વપરાશ ધોરણ ૩.૯૯૬ લિટર પ્રતિ ૧૦૦ કિલોમીટરથી ઘટાડીને ૨૦૩૧-૩૨માં ૩.૩૨૭૩ લિટર પ્રતિ ૧૦૦ કિલોમીટર કરશે. આ લગભગ ૧૬.૭ ટકાના લક્ષ્ય સુધારણાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. જો કે, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ આંકડા સામાન્ય કારના વાસ્તવિક રોડ માઇલેજ દાવા નથી. તે કંપનીઓના સમગ્ર વાહન કાફલા માટે ગણતરી કરાયેલ નિયમનકારી સરેરાશનો ભાગ છે. કાર મોડેલ, વજન, એન્જિન, રસ્તાની સ્થિતિ, ટ્રાફિક સ્થિતિ અને ડ્રાઇવિંગ શૈલીના આધારે વાસ્તવિક માઇલેજ બદલાઈ શકે છે.
મિત્રો શું આનો અર્થ એ છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ કાર પેસેન્જર વાહનો તરીકે બંધ થઈ જશે? આ સમજવા માટે, ના. કાફે-૩ નો અર્થ એ નથી કે ૨૦૨૭ સુધીમાં પેટ્રોલ અથવા ડીઝલ કારનું વેચાણ બંધ થઈ જશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ઓટોમેકર્સને વધુ ઇંધણ-કાર્યક્ષમ અને ઓછા ઉત્સર્જનવાળા વાહનો તરફ લઈ જવાનો છે. કંપનીઓને ફક્ત ઇલેક્ટ્રિક કાર બનાવવા માટે દબાણ કરવાને બદલે, ઘણા તકનીકી માર્ગો પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. આમાં બેટરી સંચાલિત ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, રેન્જ-એક્સટેન્ડિંગ ઇલેક્ટ્રિક ટેકનોલોજી, પ્લગ-ઇન હાઇબ્રિડ, મજબૂત હાઇબ્રિડ અને ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનો સમાવેશ થાય છે. આ રીતે, સરકારે એક જ ટેકનોલોજીને ફરજિયાત કરવાને બદલે વિવિધ ટેકનોલોજી અપનાવવા માટે ચોક્કસ જગ્યા બનાવી છે.
મિત્રો, જો આપણે સુપર ક્રેડિટને સરળ શબ્દોમાં સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ, તો કાફે-૩ ચર્ચામાં સૌથી તકનીકી શબ્દોમાંનો એક સુપર ક્રેડિટ છે. સરળ શબ્દોમાં, તે કંપનીઓ માટે વધારાના પ્રોત્સાહન બિંદુઓ તરીકે સમજી શકાય છે. જો કોઈ કંપની ઇલેક્ટ્રિક, હાઇબ્રિડ અથવા ચોક્કસ વૈકલ્પિક-ઇંધણ કાર વેચે છે, તો તેને કાફે-૩ ગણતરીમાં નિયમિત કારની તુલનામાં વધારાના લાભ મળે છે. આનો હેતુ કંપનીઓને આવા સ્વચ્છ-ટેક વાહનોનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. અંતિમ સૂચિત માળખામાં વિવિધ સ્વચ્છ વાહન તકનીકો માટે અલગ અલગ ગુણક છે. તેથી, તે સમજવું વધુ સચોટ રહેશે કે સરકાર ગ્રાહકોને સીધી રોકડ છૂટ આપવાને બદલે, સ્વચ્છ તકનીક અપનાવવા માટે કંપનીઓને વધારાની અનુપાલન સુગમતા પૂરી પાડી રહી છે.
મિત્રો, જો આપણે ઇથેનોલ, બાયોફ્યુઅલ અને સીબીડીજી ના મહત્વને ધ્યાનમાં લઈએ, તો નવા માળખાની મુખ્ય વિશેષતા એ છે કે ઓછા કાર્બન ઇંધણની માન્યતા. કાર્બન તટસ્થતા પરિબળ દ્વારા કાફે-૩ ગણતરીઓમાં ઇથેનોલ-મિશ્રિત પેટ્રોલ, બાયોફ્યુઅલ અને કોમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ જેવા વિકલ્પોને માન્યતા આપવામાં આવી છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આનો અર્થ એ છે કે સરકાર ભવિષ્યના માર્ગ તરીકે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને જ ધ્યાનમાં લઈ રહી નથી, પરંતુ સંક્રમણના ભાગ રૂપે ભારતમાં ઉપલબ્ધ વૈકલ્પિક, પ્રમાણમાં ઓછા કાર્બન ઇંધણ પર પણ વિચાર કરી રહી છે. આનાથી ભારતને પેટ્રોલિયમ આયાત પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને સ્થાનિક વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે સમજીએ કે કાર કંપનીઓ ફક્ત એન્જિન બદલીને તેમના લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરી શકશે નહીં, તો
કાફે-૩ વિવિધ ઇંધણ બચત તકનીકોને પણ ઓળખે છે. આમાં સુધારેલ કાચ, સૌર-ઘટાડવાની તકનીક અને વધુ કાર્યક્ષમ એર કન્ડીશનીંગ જેવી સિસ્ટમોનો સમાવેશ થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યની કારમાં, ફક્ત એન્જિન અથવા બેટરી મહત્વપૂર્ણ રહેશે નહીં; કારની સમગ્ર ડિઝાઇન અને તકનીક પણ ઇંધણ બચતમાં ભૂમિકા ભજવશે. સરકારે માન્ય ઇંધણ બચત તકનીકોની સંખ્યા વધારીને ૧૨ કરી છે, અને યોગ્ય તકનીકો ઉત્સર્જન ગણતરીમાં ચોક્કસ લાભ પ્રદાન કરી શકે છે, જેમાં પ્રતિ કિલોમીટર ૯ ગ્રામ કાર્બન ડાયોક્સાઇડની કુલ મર્યાદા છે.
મિત્રો, જો આપણે સમજીએ કે પેસેન્જર વાહનોનું વજન પણ નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, તો નવા નિયમો કારના વજનને પણ ધ્યાનમાં લે છે. હળવા અને ભારે વાહનો માટેના લક્ષ્યો સમાન નથી, કારણ કે ભારે વાહનોને સામાન્ય રીતે ચલાવવા માટે વધુ ઊર્જાની જરૂર પડે છે. આ કારણોસર, કાફે-૩ એ સરેરાશ વાહન વજન સંબંધિત ગણતરીઓનું પુનર્ગઠન કર્યું છે. પ્રારંભિક મુસદ્દામાં નાના અને હળવા વાહનો માટે અલગ છૂટછાટોની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ અંતિમ વ્યવસ્થામાં નાના પેટ્રોલ વાહનો માટે સૂચિત ખાસ છૂટ જાળવી રાખવામાં આવી ન હતી. આનો અર્થ એ છે કે ઉત્પાદકને ફક્ત તેના નાના કાર બજારના આધારે અલગ છૂટ મળશે નહીં; તેણે તેના સમગ્ર વાહન કાફલાના સરેરાશ પ્રદર્શનમાં ચોક્કસ સુધારો કરવો પડશે.
મિત્રો, જો કોઈ કંપની તેના લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો શું થશે? સરકારે આ માટે એક લવચીક પદ્ધતિ પણ બનાવી છે. જે ઉત્પાદકો લક્ષ્ય કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કરે છે તેઓ ક્રેડિટ મેળવી શકે છે. જો કે, જો કોઈ ઉત્પાદક નિષ્ફળ જાય છે, તો તે ઉપલબ્ધ નિયમો અનુસાર અગાઉના ક્રેડિટનો ઉપયોગ કરી શકે છે, અન્ય ઉત્પાદકો સાથે ક્રેડિટનું વિનિમય કરી શકે છે અથવા ઊર્જા કાર્યક્ષમતા બ્યુરો દ્વારા જરૂરી ક્રેડિટ ખરીદી શકે છે. ઉદ્દેશ્ય કંપનીઓને સીધી સજા કરવાને બદલે તકનીકી પરિવર્તનનો વ્યવહારુ માર્ગ પૂરો પાડવાનો છે, જ્યારે લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવાની જવાબદારી જાળવી રાખવી.
મિત્રો, સામાન્ય નાગરિકને અંતિમ ફાયદો શું થશે? સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ સમગ્ર નિયમનનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય ફક્ત કાર કંપનીઓના પ્રદર્શનમાં સુધારો કરવાનો નથી. તે લાંબા ગાળે બળતણ વપરાશ, પ્રદૂષણ, તેલ આયાત અને ઊર્જા સુરક્ષાને અસર કરી શકે છે. જો નવી કાર સરેરાશ ઓછા ઇંધણનો ઉપયોગ કરીને સમાન અંતર કાપે છે, તો વાહન વપરાશકર્તાઓ પાસે ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડવાની ક્ષમતા હશે. ઇલેક્ટ્રિક અને હાઇબ્રિડ વિકલ્પોની વધતી સંખ્યા ગ્રાહકોને વધુ તકનીકી વિકલ્પો પણ પ્રદાન કરી શકે છે. વધુમાં, કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું થવાનો અર્થ શહેરો અને હાઇવે પર પરિવહનના પર્યાવરણીય બોજને ઘટાડવા તરફ એક પગલું છે. જો કે, વ્યક્તિની વાસ્તવિક બચત તેઓ ખરીદેલી કાર, તેના ઇંધણ વપરાશ, તેઓ ચલાવે છે તે અંતર અને વાહનની કિંમત પર આધારિત હશે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્તનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે કાફે-૩દૃપેસેન્જર વાહન ઉદ્યોગ માટે એક નવું લક્ષ્ય રજૂ કરે છે, એક બદલાતા ગ્રાહક બજાર, અને તેને ફક્ત એક નવો માઇલેજ નિયમ માનવું અધૂરું રહેશે. હકીકતમાં, તે એક નિયમનકારી માળખું છે જે આગામી પાંચ વર્ષમાં ભારતના પેસેન્જર વાહન બજારને ઓછા ઇંધણ વપરાશ, ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જન અને સ્વચ્છ વાહન ટેકનોલોજી તરફ દોરી જશે. આ સિસ્ટમ, જે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૭ થી અમલમાં આવશે, કંપનીઓને ઇલેક્ટ્રિક, હાઇબ્રિડ, ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ અને ઇંધણ-કાર્યક્ષમ તકનીકોમાં રોકાણ કરવા પ્રોત્સાહિત કરશે, જ્યારે ગ્રાહકોને ધીમે ધીમે વધુ તકનીકી વિકલ્પોની ઍક્સેસ મળવાની શક્યતા છે. સૌથી અગત્યનું, સરકારે ફક્ત એક જ ટેકનોલોજી પર આધાર રાખવાને બદલે અનેક રસ્તા ખુલ્લા રાખ્યા છે. તેથી, આગામી વર્ષોમાં, ભારતીય કાર બજારમાં સ્પર્ધા ફક્ત સૌથી શક્તિશાળી કાર સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ એવી કાર સુધી પણ મર્યાદિત રહેશે જે ઓછી ઉર્જા વાપરે છે, ઓછી પ્રદૂષણ કરે છે અને ગ્રાહક માટે વ્યવહારુ પસંદગી આપે છે.
