ભારતમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રે નવી પહેલઃ દુર્લભ રોગો અંગે રાષ્ટ્રીય પરિષદનું આયોજન અને તબીબી સંશોધનને વેગ

તંત્રીની કલમે….

ભારત આજે વૈશ્વિક મંચ પર એક ઉભરતી મહાસત્તા તરીકે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહ્યું છે, ત્યારે તેની આંતરિક શક્તિના પાયામાં આરોગ્ય ક્ષેત્રનું સશક્તિકરણ અત્યંત મહત્વનું છે. દેશના નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યને પ્રાથમિકતા આપતા સરકાર દ્વારા અનેક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં હવે સામાન્ય રોગોની સારવારની સાથે સાથે દુર્લભ રોગો એટલે કે રેર ડિસીઝના વિષય પર પણ ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. તાજેતરમાં યોજાયેલી દુર્લભ રોગો અંગેની રાષ્ટ્રીય પરિષદ આ દિશામાં એક અત્યંત સકારાત્મક અને સીમાચિહ્નરૂપ પહેલ છે, જે આવનારા સમયમાં ભારતના આરોગ્ય માળખામાં મોટા પરિવર્તનની આશા જગાડે છે.

દુર્લભ રોગો એ એક એવો જટિલ વિષય છે, જેની અસર માત્ર દર્દી પર જ નહીં પરંતુ તેના સમગ્ર પરિવાર પર પડે છે. આવા રોગોનું નિદાન કરવામાં લાગતો લાંબો સમય, રોગની ઓળખ કરવામાં આવતી મુશ્કેલીઓ અને અંતે સારવારનો અત્યંત ઊંચો ખર્ચ સામાન્ય માણસની કમર તોડી નાખે છે. ઘણીવાર એક જીવ બચાવવા માટેની દવાનો ખર્ચ રૂ ૧૦ લાખ થી લઈને રૂ ૫૦ લાખ કે તેથી પણ વધુ હોઈ શકે છે, જે સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય પરિવાર માટે અશક્ય હોય છે. આ પરિષદ દ્વારા સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે આ સમસ્યાને માત્ર વ્યક્તિગત સ્તરે નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરની એક પડકારજનક સ્થિતિ તરીકે જોવામાં આવશે. નવી નીતિઓ દ્વારા દુર્લભ રોગોની સારવાર માટે સહાય અને સંશોધન માટે માર્ગ મોકળો કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે લાખો પરિવારો માટે એક આશાનું કિરણ બની શકે છે.

આ પરિષદનો સૌથી મહત્વનો પાસું તબીબી સંશોધનને વેગ આપવાનો સંકલ્પ છે. અત્યાર સુધી ભારત અન્ય દેશો દ્વારા વિકસિત દવાઓ પર નિર્ભર રહ્યું છે, જેના કારણે સારવારનો ખર્ચ ઘણો વધી જાય છે. પરંતુ હવે દેશમાં આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન અંતર્ગત તબીબી સંશોધન ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી ફેરફારો લાવવાની જરૂર છે. વૈજ્ઞાનિકો, તબીબી નિષ્ણાતો અને ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ વચ્ચેના સંકલનથી સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને દવાઓનો વિકાસ કરવો એ જ એકમાત્ર કાયમી ઉકેલ છે. પરિષદમાં ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ભારતીય સંશોધન સંસ્થાઓને અત્યાધુનિક સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે, જેથી આપણે વિદેશી કંપનીઓની મોંઘી દવાઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે દેશમાં જ અસરકારક અને સસ્તી દવાઓ બનાવી શકીએ.
આરોગ્ય ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીનું યોગદાન પણ અનિવાર્ય છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડેટા એનાલિટિક્સના માધ્યમથી દુર્લભ રોગોનું વહેલું નિદાન શક્ય બની શકે છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં ડિજિટલ રેકોર્ડ અને નેટવર્કિંગ દ્વારા ગ્રામીણ વિસ્તારો સુધી આ સુવિધાઓ પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખવું જોઈએ. જ્યારે સરકાર તબીબી શિક્ષણ અને સંશોધનમાં મોટું રોકાણ કરશે, ત્યારે જ ભારત એક એવું કેન્દ્ર બની શકશે જ્યાં વિશ્વભરના દર્દીઓ સારવાર માટે આવશે. આ માત્ર આર્થિક પ્રગતિ જ નહીં, પરંતુ માનવીય અભિગમ સાથે જોડાયેલી એક મોટી સફળતા પણ હશે.

અંતમાં, દુર્લભ રોગો સામેની આ લડાઈ માત્ર સરકારની નથી, પરંતુ સમાજના દરેક વર્ગની છે. કોર્પોરેટ ક્ષેત્રે પણ તેમની સામાજિક જવાબદારીના ભાગરૂપે સંશોધન કાર્યમાં અને દર્દીઓની સારવારમાં વધુ યોગદાન આપવાની જરૂર છે. આ રાષ્ટ્રીય પરિષદ એ દિશામાં એક મજબૂત પાયો છે. જો આપણે સંશોધન અને વિકાસમાં ખંતપૂર્વક કામ કરીશું અને જરૂરિયાતમંદોને યોગ્ય સમયે યોગ્ય સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવીશું, તો ચોક્કસપણે એક સ્વસ્થ અને મજબૂત ભારતનું નિર્માણ કરી શકાશે. આવનારા દાયકામાં ભારતની ઓળખ માત્ર દવાઓના નિર્માતા તરીકે નહીં, પરંતુ જટિલ અને દુર્લભ રોગોના ઇલાજ શોધનારા દેશ તરીકે પણ થાય તે દિશામાં આ પરિષદ ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.

નરેન્દ્ર જોષી