તંત્રીની કલમે….
લોકશાહીના પવિત્ર પ્રવાહમાં શબ્દો એ આસ્થાની સરવાણી સમાન હોય છે, પરંતુ જ્યારે સત્તાની લાલસા કે હારની હતાશામાં આ શબ્દો ઝેર બનીને વહેવા લાગે ત્યારે તે લોકશાહીના આખા નિવસનતંત્રને પ્રદૂષિત કરી દે છે. તાજેતરમાં કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખરગેએ કેરળના શાંત કિનારે ઊભા રહીને જે રીતે ગુજરાતની સાડા છ કરોડ જનતાને “અણસમજુ અને અભણ” કહીને સંબોધિત કરી, તે ઘટના ભારતીય રાજનીતિના ઈતિહાસમાં એક કાળા પ્રકરણ તરીકે લખાશે. રાજકારણના આટાપાટામાં પક્ષો વચ્ચે વૈચારિક સંઘર્ષ હોવો સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જ્યારે આ સંઘર્ષ વ્યક્તિગત દ્વેષમાંથી નીકળીને આખા પ્રદેશની જનતાના અપમાન સુધી પહોંચી જાય, ત્યારે સમજવું જોઈએ કે તે પક્ષના નેતૃત્વની વાણી પરની લગામ સંપૂર્ણપણે છૂટી ગઈ છે. ખરગેના આ શબ્દો કોઈ અચાનક નીકળી ગયેલા વેણ નથી, પરંતુ તે કોંગ્રેસની અંદર વર્ષોથી ઘૂંટાતી એ ગુજરાત વિરોધી માનસિકતાનો ઉછાળો છે, જે સમયાંતરે ‘મોત કા સૌદાગર’ કે ‘નીચ રાજનીતિ’ જેવા શબ્દો દ્વારા સપાટી પર આવતી રહી છે.
ગુજરાતની ધરતી એ તો નરસિંહ મહેતાના પ્રભાતિયાંની પવિત્રતા અને દયાનંદ સરસ્વતીના સંસ્કારોની ભૂમિ છે. જે પ્રજાએ વિશ્વને અહિંસાનો પાઠ ભણાવનાર મહાત્મા ગાંધી અને અખંડ ભારતના શિલ્પી સરદાર પટેલ આપ્યા, તે પ્રજાને ‘અણસમજુ’ કહેવી એ સૂરજ સામે ધૂળ ઉડાડવા જેવું કૃત્ય છે. કોંગ્રેસના સુપ્રીમો કદાચ એ ભૂલી ગયા છે કે આ એ જ ‘અભણ’ જનતા છે જેણે અમૂલ જેવી શ્વેત ક્રાંતિ દ્વારા વિશ્વને સહકારિતાનો મંત્ર આપ્યો છે, આ એ જ પ્રજા છે જેના ઉદ્યોગસાહસિકો આજે સાત સમંદર પાર અમેરિકાથી લઈને આફ્રિકા સુધી અર્થતંત્રના વહેણને ગતિ આપી રહ્યા છે. ખરગેનું આ નિવેદન દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસ હજુ પણ એવા ભ્રમમાં જીવે છે કે જનતા તેમની જાગીર છે. જ્યારે લોકો પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ કરીને પરિવર્તન લાવે છે અથવા કોઈ ચોક્કસ વિચારધારાને સમર્થન આપે છે, ત્યારે તેને ‘અણસમજણ’ ગણાવવી એ લોકશાહીના પાયાના મૂલ્યોનું જ અપમાન છે. ખરેખર તો ‘અણસમજુ’ કોણ છે? એ પ્રજા જે વિકાસના પંથે ચાલે છે, કે એ પક્ષ જે પ્રજાની નાડ પારખવામાં નિષ્ફળ રહ્યો છે અને છતાં પોતાના અહંકારના બુરજ પરથી નીચે ઉતરવા તૈયાર નથી?
રાજનીતિના વહેતા નીરમાં ગરિમાના પથ્થરો હોવા જોઈએ જે પ્રવાહને શાંત રાખે, પરંતુ કોંગ્રેસના નેતાઓ જાણે કે મર્યાદાના તમામ કાંઠા તોડીને વિનાશક પૂરની જેમ વરસી રહ્યા છે. મલ્લિકાર્જુન ખરગે જેવા વરિષ્ઠ નેતા, જેમના ખભા પર પક્ષની જવાબદારી છે, તેમના મુખેથી આવા શબ્દો નીકળે ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે પક્ષમાં શિસ્ત અને વાણી સંયમ જેવું કંઈ બચ્યું નથી. ભાષા પરની આ લગામનો અભાવ કોંગ્રેસ માટે સ્વઘાતી સાબિત થઈ રહ્યો છે. ગુજરાતની જનતા શાંત અને સહનશીલ હોઈ શકે છે, પણ તે આત્મસન્માન બાબતે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. જ્યારે તમે કોઈ ગુજરાતીના ગૌરવ પર પ્રહાર કરો છો, ત્યારે તમે તેના હૃદયમાં કાયમી વિરોધનું બીજ વાવો છો. કેરળમાં બેસીને ગુજરાતની ટીકા કરવી એ દેશની એકતા અને અખંડિતતાના તાણાવાણાને તોડવા જેવું છે. આ પ્રકારની ‘ઉત્તર-દક્ષિણ’ની ખાઈ ઊભી કરવાની રાજનીતિ લાંબો સમય ચાલતી નથી.
ભારતીય જનતા પાર્ટીએ આ મુદ્દાને ‘ગુજરાતી અસ્મિતા’ સાથે જોડીને જે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે, તે રાજકીય રીતે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ તેની પેલે પાર જઈને જોઈએ તો આ પ્રશ્ન માત્ર ચૂંટણીલક્ષી નથી, પણ સંસ્કારિતાનો છે. કોઈ પણ રાજકીય પક્ષ જ્યારે જનતાને જ તુચ્છ ગણવા લાગે, ત્યારે તેનું પતન નિશ્ચિત હોય છે. કોંગ્રેસના નેતાઓનું આ વલણ એવું છે કે જાણે તેઓ જ જ્ઞાનના એકમાત્ર ઈજારાદાર હોય અને બાકીની જનતા કશું સમજતી જ ન હોય. આ માનસિકતા જ તેમને સામાન્ય માણસથી દૂર કરી રહી છે. લોકશાહીમાં જનતા જ જનાર્દન છે અને તેના વિવેક પર સવાલ ઉઠાવવો એ આત્મઘાતી કદમ છે. ખરગેના નિવેદનથી ગુજરાતના ખૂણે ખૂણે જે રોષની લહેર વ્યાપી છે, તે વહેતા પાણીની જેમ શાંત નહીં થાય, પણ આવનારા સમયમાં મતાધિકારના પ્રચંડ મોજાં બનીને કોંગ્રેસના વહાણને વધુ ઊંડાણમાં ધકેલી દેશે.
અંતમાં એટલું જ કહેવાનું કે રાજકારણના પ્રવાહમાં શબ્દોની ગરિમા જાળવવી એ દરેક નેતાની નૈતિક ફરજ છે. ખરગે અને કોંગ્રેસે સમજવું પડશે કે ગાળો આપીને કે અપમાન કરીને ક્યારેય સત્તાના શિખરે પહોંચી શકાતું નથી. પ્રેમ અને આદરના વહેણમાં જે શક્તિ છે, તે નફરતના વંટોળમાં નથી. ગુજરાતની પ્રજાએ હંમેશાં વિકાસ અને રાષ્ટ્રવાદને પ્રાધાન્ય આપ્યું છે, અને તેને ‘અણસમજુ’ કહેવી એ કોંગ્રેસની પોતાની સમજણનો અભાવ છતો કરે છે. જો હજુ પણ પક્ષ પોતાની વાણી પર લગામ નહીં રાખે, તો તે દિવસ દૂર નથી જ્યારે ભારતના રાજકીય નકશા પર કોંગ્રેસ માત્ર એક સૂકાઈ ગયેલા પ્રવાહ જેવો બનીને રહી જશે. જનતાના અપમાનનો બદલો કુદરત અને લોકશાહી બંને લેતી હોય છે, અને ગુજરાતની જનતા તો તે માટે જાણીતી છે કે તે મૌન રહીને પણ ઈતિહાસ બદલી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. શબ્દોના આ બાણ હવે કમાનમાંથી છૂટી ગયા છે, જેનું પરિણામ કોંગ્રેસે ભોગવવું જ પડશે.
નરેન્દ્ર જોષી
