વૈશ્વિક રાજદ્વારી મંચ પર ભારતનો વધતો પ્રભાવ : આતંકવાદ વિરોધી વલણ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારાની મજબૂત માંગ

તંત્રીની કલમે….

વર્તમાન વૈશ્વિક રાજદ્વારી પરિદ્રશ્યમાં ભારત એક પ્રચંડ અને નિર્ણાયક શક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તાજેતરના વર્ષોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ભારતની સક્રિય ભાગીદારી અને મજબૂત વલણથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે દેશ હવે વૈશ્વિક રાજકારણ, અર્થતંત્ર અને વ્યૂહાત્મક સહયોગનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની ગયો છે. ભારતની આ વધતી જતી સ્વીકૃતિ અને પ્રભાવ માત્ર દક્ષિણ એશિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની નવી વ્યવસ્થાને આકાર આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે. આ બદલાતા પ્રવાહ વચ્ચે ભારતે વૈશ્વિક મંચ પર મુખ્યત્વે બે મહત્વના મુદ્દાઓ પર વિશ્વનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું છે, જેમાં આતંકવાદ સામેનું કડક વલણ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં તાત્કાલિક સુધારાની મજબૂત માંગનો સમાવેશ થાય છે. આ બંને વિષયો આજના સમયમાં વૈશ્વિક શાંતિ, સ્થિરતા અને ન્યાયપૂર્ણ વ્યવસ્થા જાળવવા માટે અત્યંત અનિવાર્ય બની ગયા છે.

લાંબા સમયથી સરહદ પારના આતંકવાદ અને કટ્ટરપંથીનો સામનો કરી રહેલા ભારતે હંમેશા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર આતંકવાદ વિરૂદ્ધ શૂન્ય સહિષ્ણુતા (ઝીરો ટોલરન્સ)ની નીતિની વકીલાત કરી છે. ભૂતકાળમાં જ્યારે વૈશ્વિક શક્તિઓ આતંકવાદને માત્ર એક પ્રાદેશિક અથવા ચોક્કસ દેશની કાયદો અને વ્યવસ્થાની સમસ્યા તરીકે જોતી હતી, ત્યારે ભારતે સતત અવાજ ઉઠાવીને વિશ્વને જગાડવાનું કામ કર્યું છે. આજે પહેલગામ હુમલા જેવી ઘટનાઓની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થતી કડક નિંદા અને વિકસિત દેશો દ્વારા ભારતની સુરક્ષા ચિંતાઓને મળતું સમર્થન એ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સમુદાય હવે ભારતના વલણ સાથે સહમત છે. આતંકવાદ એ માત્ર કોઈ એક ભૌગોલિક સરહદ પૂરતો મર્યાદિત ખતરો નથી, પરંતુ તે સમગ્ર માનવતા અને વૈશ્વિક આર્થિક પ્રગતિ માટે સૌથી મોટું સંકટ છે. ભારતની આ રાજદ્વારી સફળતા જ છે કે આજે વિશ્વના અદ્યતન અને પ્રભાવશાળી દેશો પણ આતંકવાદ અને તેના નાણાકીય સ્ત્રોતોને નેસ્તનાબૂદ કરવા માટે ભારતના નેતૃત્વ હેઠળ સંયુક્ત કાર્યવાહી કરવા તૈયાર થયા છે.

આતંકવાદ સામેની આ વૈશ્વિક લડતની સાથે જ ભારતે વર્તમાન આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓની પ્રાસંગિકતા સામે પણ એક મોટો પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂક્યો છે. દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ પછી સ્થપાયેલું સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (યુએન) અને ખાસ કરીને તેની સુરક્ષા પરિષદ આજની વાસ્તવિકતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આઠ દાયકા જૂનું આ માળખું ભૂતકાળની પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત છે, જ્યારે વર્તમાન સમયનું વિશ્વ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. ભારત આજે વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી હોવાની સાથે સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા અને વિશાળ યુવા વસ્તી ધરાવતો દેશ છે. આ સંજોગોમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતને કાયમી સભ્યપદ ન મળવું એ આ વૈશ્વિક સંસ્થાની લોકશાહી વિશ્વસનીયતા પર મોટો દાગ છે. ભારતે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય સમિટ અને દ્વિપક્ષીય વાર્તાલાપોમાં આ સુધારાની માંગને અત્યંત પ્રભાવશાળી રીતે દોહરાવી છે. નોર્ડિક દેશો સહિત વિશ્વના અસંખ્ય પ્રભાવશાળી અને વિકસિત રાષ્ટ્રોએ પણ સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતના કાયમી સભ્યપદના દાવાને ખુલ્લું સમર્થન આપ્યું છે, જે ભારતની વધતી જતી રાજદ્વારી તાકાત અને સ્વીકૃતિનું જીવંત પ્રમાણ છે.વર્તમાન સમયમાં જ્યારે વિશ્વ અસંખ્ય યુદ્ધો, રાજકીય ધ્રુવીકરણ અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા જટિલ પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે પશ્ચિમી વિશ્વ અને અન્ય વિકસિત દેશો ભારતને એક સ્થિર, જવાબદાર અને ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર તરીકે જુએ છે. ચીનની આક્રમક વિસ્તારવાદી નીતિઓ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ઊભા થતા અવરોધો વચ્ચે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે સંતુલન જાળવતી એક અનિવાર્ય શક્તિ બની ગયું છે. ભારતે યુક્રેન સંઘર્ષમાં કાયમી શાંતિ અને રાજદ્વારી સંવાદ પર ભાર મૂકીને તથા પશ્ચિમ એશિયા કે ગાઝાની કટોકટીમાં માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવીને સાબિત કર્યું છે કે તેની વિદેશ નીતિ કોઈ પણ દબાણ વગર સ્વતંત્ર અને વૈશ્વિક કલ્યાણના હિતમાં કામ કરે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપારની સ્વતંત્રતા જાળવવામાં પણ ભારતની નૌકાસેના અને રાજદ્વારી સક્રિયતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ છે. ઊર્જા આયાત અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર નિર્ભર વિશ્વ માટે ભારતની આ વૈશ્વિક સબળતા આર્થિક સ્થિરતાની ગેરંટી સમાન છે.અંતમાં, ભારતનો આ વધતો વૈશ્વિક પ્રભાવ માત્ર લશ્કરી કે આર્થિક ક્ષમતા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે નૈતિક અને સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો પર આધારિત છે. વસુધૈવ કુટુંબકમની ભાવના સાથે ભારતે હંમેશા વિશ્વના તમામ દેશો સાથે સમાનતા અને સન્માનના આધારે સંબંધો વિકસાવ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારાની મજબૂત માંગ અને આતંકવાદ સામેનું અડગ વલણ એ માત્ર ભારતના પોતાના સ્વાર્થ માટે નથી, પરંતુ એક ન્યાયપૂર્ણ, સુરક્ષિત અને સર્વસમાવેશી વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના નિર્માણ માટે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ખરેખર ભવિષ્યના પડકારોનો સામનો કરવા માંગતો હોય, તો તેણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જેવી સંસ્થાઓમાં ભારત જેવી મહાસક્તિને યોગ્ય સ્થાન આપવું જ પડશે. ભારત હવે માત્ર પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ ઉકેલનારો દેશ નથી રહ્યો, પરંતુ વૈશ્વિક શાંતિ, આબોહવા પરિવર્તન અને ટેકનોલોજીકલ વિકાસ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય વિષયો પર નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવનારો આધુનિક યુગનો વિશ્વમિત્ર બની ચૂક્યો છે.

નરેન્દ્ર જોષી