તંત્રીની કલમે….
ગુજરાત હંમેશાં દેશભરમાં નીતિ વિષયક નિર્ણયો અને વહીવટી પ્રયોગોમાં અગ્રેસર રહ્યું છે, ત્યારે રાજ્ય સરકારે મેટા કંપની સાથે કરેલા મહત્વના સમજૂતી કરાર એટલે કે એમઓયુ વહીવટી ક્ષેત્રે એક અભૂતપૂર્વ અને ક્રાંતિકારી સીમાચિહ્ન સાબિત થવાના છે. અત્યાર સુધી સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાવાની પરંપરાગત વ્યવસ્થામાંથી બહાર આવીને આપણે ઓનલાઇન પોર્ટલ અને ડિજિટલ સેવાઓ તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું, પરંતુ હવે ત્યાંથી પણ એક ડગલું આગળ વધીને સરકારી સેવાઓને સીધી નાગરિકોના હાથમાં રહેલા સ્માર્ટફોનના વોટ્સએપ સ્ક્રીન પર લાવી દેવાનો આ નિર્ણય સાચા અર્થમાં લોકશાહી શાસન વ્યવસ્થાને મજબૂત કરનારો છે. આવકના દાખલાથી લઈને રેશનકાર્ડ સુધારા સુધીની ૨૦ જેટલી પાયાની અને દૈનિક જીવનને સ્પર્શતી સરકારી સેવાઓ જ્યારે એક સામાન્ય વોટ્સએપ નંબર પર ઉપલબ્ધ બનશે, ત્યારે વહીવટી તંત્રની કાર્યક્ષમતા અને નાગરિકોની સુવિધા બંનેમાં ધરખમ સુધારો જોવા મળશે તે નિશ્ચિત છે.
આજના આધુનિક યુગમાં ડિજિટલ ગવર્નન્સ એ માત્ર વૈભવ નથી પરંતુ સામાન્ય માણસની જરૂરિયાત બની ગયું છે અને ગુજરાત સરકારે આ બાબતને ખૂબ જ ગંભીરતાથી સમજીને પ્રશંસનીય કદમ ઉઠાવ્યું છે. અગાઉના સમયમાં સામાન્ય નાગરિકે એક નાનો દાખલો કે પ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે પણ પોતાના રોજગારના કલાકો બગાડીને સરકારી કચેરીઓની લાંબી લાઇનોમાં ઊભા રહેવું પડતું હતું, વચેટિયાઓનો સામનો કરવો પડતો હતો અને ભારે માનસિક તેમજ આર્થિક અગવડ ભોગવવી પડતી હતી. ત્યારબાદ સરકારે આ સેવાઓને ઓનલાઇન કરીને ઇ-ગ્રામ અને ડિજિટલ પોર્ટલ માધ્યમથી મોટી રાહત આપી હતી, પરંતુ ગ્રામીણ અને ઓછું ભણેલા વર્ગ માટે હજુ પણ કમ્પ્યુટર ચલાવવું અથવા જટિલ સરકારી વેબસાઇટ્સ પર જઈને ફોર્મ સબમિટ કરવાં થોડાં અઘરાં સાબિત થતાં હતાં. આજના સમયમાં સ્માર્ટફોન વાપરનાર દરેક વ્યક્તિ ભલે કમ્પ્યુટર ન જાણતી હોય, પરંતુ વોટ્સએપ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ ખૂબ જ સહજતાથી અને કુશળતાથી કરી જાણે છે. આથી, સરકારની આ આખી વ્યવસ્થાને વોટ્સએપના માધ્યમ પર લાવી દેવાથી વહીવટી પ્રક્રિયાનું સંપૂર્ણ લોકશાહીકરણ થઈ ગયું છે તેમ કહી શકાય.
આ નવીનતમ વોટ્સએપ ગવર્નન્સ વ્યવસ્થાથી સરકારી તંત્ર અને જનતા વચ્ચેનું અંતર સાવ ભૂંસાઈ જશે અને વહીવટમાં પારદર્શિતાનો એક નવો યુગ શરૂ થશે. જ્યારે નાગરિકો પોતે જ પોતાના મોબાઈલમાંથી સીધા દસ્તાવેજો અપલોડ કરી શકશે અને ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ દ્વારા તેમના પ્રમાણપત્રો વેરિફાય થઈને સીધા પીડીએફ સ્વરૂપે તેમના વોટ્સએપ પર જ મળી જશે, ત્યારે ભ્રષ્ટાચાર અને લાલફીતાશાહીની શક્યતાઓ નહિવત બની જશે. આ વ્યવસ્થા માત્ર નાગરિકોનો સમય અને શક્તિ જ નહીં બચાવે, પરંતુ સરકારી કચેરીઓ પરનું માનવબળનું ભારણ પણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડશે, જેથી સરકારી કર્મચારીઓ અન્ય જટિલ વહીવટી અને વિકાસલક્ષી કાર્યો પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે. વળી, ચોવીસે કલાક ઉપલબ્ધ રહેનારી આ ચેટબોટ આધારિત વ્યવસ્થાને કારણે સમય અને સ્થળના બંધનો પણ તૂટી જશે, જે સુશાસનની વિભાવનાને સાચા અર્થમાં ચરિતાર્થ કરે છે.
કોઈપણ નવી ટેકનોલોજીકલ ક્રાંતિ પોતાની સાથે અમુક વહીવટી અને તકનીકી પડકારો પણ લાવતી હોય છે, જેની સામે સરકારે અત્યારથી જ પૂરતી તકેદારી રાખવી પડશે. મેટા જેવી ખાનગી વૈશ્વિક કંપની સાથે નાગરિકોના સંવેદનશીલ અને અંગત ડેટાની આપ-લે થવાની હોવાથી, ડેટા સિક્યોરિટી અને પ્રાઇવસીનો મુદ્દો સૌથી મહત્વનો બની રહે છે. લાખો નાગરિકોના આધારકાર્ડ, આવકના પુરાવા અને રહેઠાણની વિગતો જેવી અત્યંત ગુપ્ત માહિતીઓ સુરક્ષિત રહે અને તેનો કોઈપણ સ્તરે દુરુપયોગ ન થાય તે માટે અત્યંત મજબૂત એન્ક્રિપ્શન અને સુરક્ષા કવચ ઊભું કરવું અનિવાર્ય છે. આ ઉપરાંત, શરૂઆતના તબક્કામાં સર્વર ડાઉન થવાની કે તકનીકી ખામીઓને કારણે અરજીઓ અટવાઈ જવાની સમસ્યાઓ ન સર્જાય તે માટે રાજ્યના આઈટી વિભાગે સતત સજાગ રહીને બેકએન્ડ સિસ્ટમને મજબૂત રાખવી પડશે, જેથી જનતાનો આ નવી વ્યવસ્થા પરનો ભરોસો કાયમ જળવાઈ રહે.
આજના સમયમાં ટેકનોલોજી એ શાસન વ્યવસ્થાને સુધારવાનું અને લોકોનું જીવન સરળ બનાવવાનું સૌથી મોટું અને અસરકારક હથિયાર છે. ગુજરાત સરકારે મેટા સાથે હાથ મિલાવીને ‘વોટ્સએપ ગવર્નન્સ’ તરફ જે મક્કમ પગલું ભર્યું છે, તે દેશના અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક અનુકરણીય મોડેલ સાબિત થશે તેમાં કોઈ બેમત નથી. સરકારી સેવાઓ મેળવવાની પ્રક્રિયાને લાઇનોમાંથી ઓનલાઇન અને હવે આંગળીના ટેરવે વોટ્સએપ સુધી પહોંચાડવાની આ સફર ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વિઝનને વધુ વેગ આપનારી છે. આ વ્યવસ્થા લોકકેન્દ્રી શાસન પદ્ધતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, જ્યાં સરકાર પોતે જનતાના ઘર સુધી અને તેમના મોબાઈલ સ્ક્રીન સુધી સેવાની સુવિધા લઈને પહોંચી છે. વહીવટી તંત્રની આ નવીન ક્રાંતિ જો સફળતાપૂર્વક અને સંપૂર્ણ સુરક્ષા સાથે જમીની સ્તરે લાગુ થશે, તો તે રાજ્યના નાગરિકોના સશક્તિકરણ અને સુગમ ગુજરાતના નિર્માણમાં એક સુવર્ણ પ્રકરણ સાબિત થશે.
નરેન્દ્ર જોષી
