Nirmal Metro – Best Gujarati Newspaper – Daily – ગુજરાતી સમાચાર – Gujarat
article

શું છઠની શ્રદ્ધા, પ્રેસની સ્વતંત્રતા અને સહિષ્ણુતાની શક્તિ વિશ્વમાં સંવાદિતાની નવી ક્રાંતિ લાવશે? છઠના ઊગતા સૂર્યથી પ્રેસના મુક્ત અવાજ સુધી, સહિષ્ણુતાનો એક ભવ્ય સંગમ જે વિશ્વની વિચારસરણીને બદલી શકે છે? માનવતાના ત્રણ સ્તંભો નફરત પર પ્રેમની જીતનો સંદેશ આપશે 

કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા

Email – kishanbhawnani13@gmail.com

ગોંડિયા – વૈશ્વિક સ્તરે માનવ સભ્યતાનો ઇતિહાસ એ વાતનો સાક્ષી છે કે શાંતિ, પ્રેમ, ભાઈચારો, સંવાદિતા અને માનવીય મૂલ્યો સ્થાપિત કરવા ફક્ત કાયદાઓ, સરકારી ઘોષણાઓ અથવા ધાર્મિક ઉપદેશો દ્વારા શક્ય નથી. તેના માટે દરેક માનવીના હૃદય અને મનમાં સહિષ્ણુતા, કરુણા, ઉદારતા અને બીજાના વિચારો પ્રત્યે આદર કેળવવાની જરૂર છે. જો માનવ સમાજના દરેક વ્યક્તિના હૃદયમાં સહિષ્ણુતાની સાચી ભાવના ઠલવાય, તો જાતિ, ધર્મ, ભાષા, પ્રદેશ, વિચારધારા અને સંસ્કૃતિમાં તફાવત હોવા છતાં, સમગ્ર વિશ્વ એક પરિવાર તરીકે રહી શકે છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંડિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે જો માનવો બીજાના વિચારો સાંભળવાનું શરૂ કરે, મતભેદ સ્વીકારે, એકબીજાની ધાર્મિક માન્યતાઓનો આદર કરે અને સંવાદ દ્વારા વિવાદોનું નિરાકરણ કરે, તો વર્તમાન કલિયુગની સામાજિક કડવાશ, દુશ્મનાવટ અને સંઘર્ષો નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે, અને માનવતાને સત્યયુગ અને ત્રેતાયુગના આદર્શો તરફ દોરી શકાય છે. આ માનવીય વિચારધારાને વિશેષ અર્થ આપતી ૧૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬, ત્રણ અલગ-અલગ પરંતુ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગોનો અદ્ભુત સંગમ લાવે છે. આ દિવસે, ભારતમાં રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસ ઉજવવામાં આવશે, વિશ્વભરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસ ઉજવવામાં આવશે, અને ભારતીય લોક આસ્થાના મહાન તહેવાર, એટલે કે ઉષા અર્ઘ્ય અને પારણા, છઠ પૂજાનો અંતિમ દિવસ હશે. આ ત્રણ પ્રસંગોનું એકસાથે થવું આપણને એ વિચારવાની તક આપે છે કે શું માનવતા માટે સાચી પ્રગતિનો માર્ગ સહિષ્ણુતા, જવાબદાર અભિવ્યક્તિ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા દ્વારા નથી મળતો?

મિત્રો, જો આપણે છઠ મહાપર્વ વિશે વાત કરીએ, જે ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં પ્રકૃતિ, શિસ્ત અને માનવતાનો સંદેશ છે, તો છઠ મહાપર્વ ભારતની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓમાં વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે. તે માત્ર એક ધાર્મિક પ્રસંગ નથી, પરંતુ પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા, કુટુંબ સુખાકારી, સ્વ-શિસ્ત, સ્વચ્છતા, સામૂહિક ભાગીદારી અને શ્રદ્ધાનું એક અદ્ભુત ઉદાહરણ છે. ૨૦૨૬ માં, ચાર દિવસીય છઠ મહાપર્વ ૧૩ નવેમ્બરના રોજ નહાય-ખાય સાથે શરૂ થયો હતો, ૧૪ નવેમ્બરના રોજ ખરના ઉજવવામાં આવ્યું હતું, ૧૫ નવેમ્બરના રોજ અસ્ત થતા સૂર્યને સાંજે અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું અને ૧૬ નવેમ્બર, સોમવારના રોજ ઊગતા સૂર્યને ઉષા અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને ઉપવાસ તોડવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસંગે, ભક્તો સૂર્યદેવ અને છઠી મૈયા પ્રત્યેની ભક્તિ વ્યક્ત કરવા માટે નદીઓ, તળાવો અને અન્ય જળાશયોના કિનારે ભેગા થાય છે. છઠ પૂજાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાંની એક એ છે કે અસ્ત થતા સૂર્ય અને ઊગતા સૂર્ય બંનેને સમાન આદર સાથે અર્ઘ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ પરંપરા આપણને જીવનનો એક ગહન માનવીય અને સામાજિક સંદેશ આપે છેઃ આદર આપણને ફક્ત સફળતા અને પ્રગતિના સમયમાં જ નહીં, પરંતુ સંઘર્ષ, મુશ્કેલી અને પતનના સમયમાં પણ મળવો જોઈએ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, વ્યક્તિનું મૂલ્યાંકન ફક્ત તેની વર્તમાન સ્થિતિ, આર્થિક સ્થિતિ અથવા સામાજિક સ્થિતિના આધારે ન કરવું જોઈએ. છઠ ઉત્સવમાં સામૂહિકતાની ભાવના પણ ખૂબ પ્રેરણાદાયક છે. વિવિધ સમુદાયોના લોકો ઘાટની સફાઈ, રસ્તાઓની વ્યવસ્થા, ભક્તોને સહાય, પ્રસાદની તૈયારી અને પૂજા માટે સામૂહિક વ્યવસ્થામાં ફાળો આપે છે. આ દ્રશ્ય દર્શાવે છે કે ધાર્મિક શ્રદ્ધાની સાચી સુંદરતા ત્યારે વધે છે જ્યારે તેમાં માનવ સેવા, પરસ્પર સહયોગ અને સામાજિક સંવાદિતાનો પણ સમાવેશ થાય છે. છઠનું પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલું પાસું આપણને પાણીના સ્ત્રોતોની સ્વચ્છતા, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને કુદરતી સંસાધનો પ્રત્યે આદર જાળવવાની જવાબદારીની પણ યાદ અપાવે છે.

મિત્રો, જો આપણે વિવિધતાને સ્વીકારવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસને એક વૈશ્વિક માનવતાવાદી પહેલ તરીકે ગણીએ, તો દર વર્ષે ૧૬ નવેમ્બરે આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. તેની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ ૧૯૯૫ ની છે, જ્યારે યુનેસ્કોના સભ્ય દેશોએ ૧૬ નવેમ્બરે સહિષ્ણુતાના સિદ્ધાંતો પર ઘોષણાપત્ર અપનાવ્યું હતું. ત્યારબાદ, ૧૯૯૬ માં, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ ઠરાવ ૫૧/૯૫ દ્વારા ૧૬ નવેમ્બરને આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો. આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશો, સમાજો અને નાગરિકો વચ્ચે સહિષ્ણુતા, પરસ્પર આદર, સાંસ્કૃતિક વિવિધતા, માનવ અધિકારો અને શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વને મજબૂત બનાવવાનો છે. યુનેસ્કો અનુસાર, સહિષ્ણુતાનો અર્થ ફક્ત અન્યને સહન કરવું નથી, પરંતુ તેમની વિવિધ સંસ્કૃતિઓ, અભિવ્યક્તિઓ અને માનવ અસ્તિત્વનો આદર અને સ્વીકાર કરવો છે. એ સમજવું ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે કે સહિષ્ણુતાનો અર્થ અન્યાય, શોષણ, ભેદભાવ અથવા માનવ અધિકારોના ઉલ્લંઘનને ચૂપચાપ સ્વીકારવાનો નથી. તેના બદલે, તેનો અર્થ ખરેખર આપણા પોતાના અધિકારો સાથે અન્યના અધિકારોનો આદર કરવો અને જ્યારે આપણે અસંમત હોઈએ ત્યારે પણ સંવાદ અને બંધારણીય ધોરણોનું પાલન કરવું છે. આજે, જ્યારે વિશ્વ યુદ્ધ, ધાર્મિક તણાવ, વંશીય ભેદભાવ, ભાષાકીય વિવાદો, સામાજિક વિભાજન અને ઘણા ક્ષેત્રોમાં વૈચારિક સંઘર્ષો જેવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે સહિષ્ણુતાની જરૂરિયાત પહેલા કરતાં વધુ વધી ગઈ છે. જો રાષ્ટ્રો તેમના રાજકીય, ધાર્મિક અને આર્થિક દુશ્મનાવટથી ઉપર ઊઠે અને માનવતાને પ્રાથમિકતા આપે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સહયોગ માટે નવી શક્યતાઓ ઊભરી શકે છે.

મિત્રો, જો આપણે રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસઃ મુક્ત અભિવ્યક્તિની સાથે સહિષ્ણુતા અને જવાબદારીનો સંકલ્પ કરીએ, તો ૧૬ નવેમ્બર ભારતના લોકશાહી ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે, કારણ કે આ દિવસે રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. ૧૬ નવેમ્બર, ૧૯૬૬ ના રોજ ભારતીય પ્રેસ કાઉન્સિલ કાર્યરત થઈ હતી. આ દિવસનો હેતુ સ્વતંત્ર અને જવાબદાર પત્રકારત્વના મહત્વને પ્રકાશિત કરવાનો અને પ્રેસ સ્વતંત્રતા અને તેની નૈતિક જવાબદારીઓ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે. લોકશાહીમાં, પ્રેસને ચોથો સ્તંભ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સરકાર, વહીવટ, ન્યાયતંત્ર, સામાજિક સંસ્થાઓ અને સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે માહિતી અને સંદેશાવ્યવહારના મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ તરીકે સેવા આપે છે. જોકે, પ્રેસની સાચી શક્તિ ફક્ત સમાચાર પ્રકાશિત કરવામાં જ નહીં, પરંતુ સત્ય શોધવામાં, તથ્યોની ચકાસણી કરવામાં, નિષ્પક્ષતા, જાહેર હિત અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ રહેલી છે. આ તે જગ્યા છે જ્યાં સહિષ્ણુતા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. પત્રકારત્વનો હેતુ કોઈ પણ વ્યક્તિ, સમુદાય, ધર્મ અથવા વિચારધારાનું અપમાન કરવાનો ન હોવો જોઈએ, પરંતુ તથ્યો દ્વારા સમાજમાં જાગૃતિ લાવવાનો હોવો જોઈએ. સમાચાર સાથેના મતભેદોને તર્ક અને પુરાવા સાથે સંબોધવા જોઈએ, ધમકીઓ, હિંસા અથવા અભિવ્યક્તિ પર ગેરવાજબી પ્રતિબંધોથી નહીં. તેવી જ રીતે પત્રકારોએ ટીકા સ્વીકારવાની, વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ સાંભળવાની અને સમાચારમાં સંતુલન જાળવવાની જવાબદારી નિભાવવી જોઈએ. ડિજિટલ મીડિયા, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા દ્વારા ઉત્પન્ન થતી સામગ્રી અને ઝડપથી ફેલાતી ખોટી માહિતીના યુગમાં, જવાબદાર પત્રકારત્વનું મહત્વ ખૂબ જ વધી ગયું છે. અપ્રમાણિત સમાચારોને સનસનાટીભર્યા બનાવવા અને પ્રસારિત કરવાથી સામાજિક તણાવ વધી શકે છે, જ્યારે ચકાસાયેલ અને સંતુલિત પત્રકારત્વ સમાજમાં વિશ્વાસ અને સુમેળ સ્થાપિત કરી શકે છે. તેથી, રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસનો સંદેશ ફક્ત પ્રેસની સ્વતંત્રતા સુધી મર્યાદિત ન હોવો જોઈએ, પરંતુ તેની સાથે સત્યતા, સહિષ્ણુતા અને સામાજિક જવાબદારી પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા પણ હોવી જોઈએ.

મિત્રો, જો આપણે આ ત્રણ પ્રસંગોના સામાન્ય સંદેશને ધ્યાનમાં લઈએઃ એક સંસ્કારી અને શાંતિપૂર્ણ સમાજ ફક્ત સહિષ્ણુતા દ્વારા જ શક્ય છે. આ ત્રણ પ્રસંગોને એકસાથે જોતાં, આપણે તેમની વચ્ચે એક આકર્ષક વૈચારિક સમાનતા જોઈએ છીએ. આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસ આપણને વિશ્વની વિવિધતાનો આદર કરવાનું શીખવે છે. રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસ આપણને શીખવે છે કે વિચારની સ્વતંત્રતા સત્ય અને જવાબદારી સાથે હોવી જોઈએ. દરમિયાન, છઠ મહાપર્વ આપણને પ્રકૃતિ, પરિવાર, સમાજ અને જીવન પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા અને શિસ્તનો સંદેશ આપે છે. આ ત્રણેયનો સામાન્ય પાયો માનવીય સંવેદનાઓ છે. સહિષ્ણુતા વિના, લોકશાહીમાં સ્વસ્થ ચર્ચા અશક્ય છે; જવાબદાર પત્રકારત્વ વિના, લોકશાહી જાગૃતિ મજબૂત થઈ શકતી નથી; અને સામાજિક સહયોગ વિના, ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો તેમના વ્યાપક માનવીય મહત્વને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી. આજે, વિશ્વને એવી માનસિકતાની જરૂર છે જેમાં વ્યક્તિઓ અન્ય લોકોની શ્રદ્ધાનો આદર કરતી વખતે, પોતાની ભાષા અને સંસ્કૃતિ પર ગર્વ કરતી વખતે, અન્ય સંસ્કૃતિઓનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે, અને અન્યની ગરિમા અને સ્વતંત્રતાનો આદર કરતી વખતે પોતાની વિચારધારાઓ વ્યક્ત કરતી વખતે પોતાની ધાર્મિક માન્યતાઓનું પાલન કરે. આ સાચી સભ્યતા છે, અને તે માનવ પ્રગતિનો પાયો છે.

મિત્રો, જો આપણે યુવા પેઢી, શિક્ષણ અને ડિજિટલ સમાજ માટે ખાસ સંદેશ સમજવો હોય, તો આ ઐતિહાસિક સમયનો સંદેશ ખાસ કરીને યુવા પેઢી સુધી પહોંચવો જોઈએ. શાળાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ, સામાજિક સંગઠનો અને મીડિયા સંસ્થાઓએ સહિષ્ણુતા, બંધારણીય મૂલ્યો, સંવાદની સંસ્કૃતિ અને જવાબદાર ડિજિટલ વર્તનની ચર્ચા કરવી જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈની ધાર્મિક, ભાષાકીય અથવા વ્યક્તિગત ઓળખ અંગે અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ કરવાને બદલે તર્કસંગત સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. પરિવારોમાં બાળકોને શીખવવું જોઈએ કે અભિપ્રાયના તફાવત સ્વાભાવિક છે, પરંતુ કોઈનું પણ અપમાન કરવું યોગ્ય નથી. પત્રકારત્વના વિદ્યાર્થીઓએ તથ્ય-તપાસ, નિષ્પક્ષતા અને માનવીય સંવેદનશીલતાનું મહત્વ સમજવું જોઈએ. ધાર્મિક અને સામાજિક સંગઠનોએ તેમના કાર્યક્રમો દ્વારા સ્વચ્છતા, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ, જરૂરિયાતમંદોને સહાય અને સામાજિક એકતાને પણ પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. આમ, ૧૬ નવેમ્બરનો સંદેશ સમાજના દૈનિક વર્તનનો ભાગ બની શકે છે, ફક્ત એક દિવસની ઘટના સુધી મર્યાદિત નહીં.

તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર વાર્તાનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે માનવતાનો સાચો સૂર્ય સહિષ્ણુતાના હૃદયમાં ઊગશે. આખરે, ૧૬ નવેમ્બર, ૨૦૨૬નો આ અનોખો પ્રસંગ આપણને એક સામૂહિક પાઠ આપે છે જેની માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં જરૂર છે. છઠ ઉત્સવનો ઊગતો સૂર્ય નવી આશા અને સકારાત્મકતાનું પ્રતીક બને, રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસ સત્યવાદી અને જવાબદાર અભિવ્યક્તિને પ્રેરણા આપે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહિષ્ણુતા દિવસ માનવતામાં પ્રેમ, આદર અને શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વની ભાવનાને મજબૂત બનાવે. આપણે સમજવું જોઈએ કે કોઈપણ ધર્મની મહાનતા અન્ય ધર્મોને નીચા દર્શાવવામાં નથી, કોઈપણ વિચારધારાની શક્તિ અન્ય વિચારોને કચડી નાખવામાં નથી, અને કોઈપણ રાષ્ટ્રની સાચી પ્રગતિ અન્ય રાષ્ટ્રો પ્રત્યે નફરતમાં નથી. સાચી મહાનતા બીજાઓનો આદર કરવામાં, નબળાઓને ટેકો આપવામાં, સત્ય માટે ઊભા રહેવામાં અને મતભેદો હોવા છતાં માનવતાને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપવામાં છે. જો દરેક વ્યક્તિ પોતાના હૃદયમાં સહિષ્ણુતાનો દીવો પ્રગટાવે છે, તો શાંતિની નવી ચેતના પરિવારથી સમાજમાં, સમાજથી રાષ્ટ્રમાં અને રાષ્ટ્રથી સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાઈ શકે છે. કદાચ આ માનવ પરિવર્તન હશે જે આપણને કલિયુગની કડવાશ અને દુશ્મનાવટથી આગળ વધીને સત્યયુગ અને ત્રેતાયુગના આદર્શોઃ સત્ય, કરુણા, ગૌરવ, દાન અને સંવાદિતા તરફ આગળ વધવા સક્ષમ બનાવશે. જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ વિશ્વને પ્રકાશિત કરે છે, ત્યારે સહિષ્ણુતાનો પ્રકાશ માનવતાના આંતરિક સ્વને પ્રકાશિત કરે છે, જે સમગ્ર માનવતા માટે એક નવી દિશા પ્રદાન કરે છે.

Related posts

HariHriday Yuva Mahotsav: A Grand Celebration of Spirituality and Service Among Youth

Reporter1

ઈરાન યુદ્ધઃ એક તેલ યુદ્ધ, આત્મઘાતી યુક્તિઓનો પ્રશ્ન, અને વૈશ્વિક આર્થિક મંદીના ભય

Master Admin

Indian School of Business and Indian Institute of Management-Ahmedabad feature on the LinkedIn Top MBA list for 2024

Reporter1

Leave a Comment

Translate »