કાંતિલાલ માંડોત
સુરત
મો ૯૯૭૪૯ ૪૦૩૨૪-૮૯૫૫૯ ૫૦૩૩૫
- પુરીથી અમદાવાદ સુધીની જગન્નાથની રથયાત્રાએ વિશ્વ સમક્ષ ભક્તિ સેવા અને ભારતીય સંસ્કૃતિની એક અનોખી છબી રજૂ કરી.
- લાખો ભક્તોએ ભગવાનનો રથ ખેંચ્યો; પરંપરાઓ ભવ્ય રીતે કરવામાં આવી; આધુનિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની અને જય જગન્નાથનો નારા બધે ગુંજતો રહ્યો
આ વર્ષે પણ ભગવાન જગન્નાથની વિશ્વપ્રસિદ્ધ રથયાત્રા શ્રદ્ધા, શ્રદ્ધા અને ભક્તિના અભૂતપૂર્વ વાતાવરણ વચ્ચે યોજાઈ હતી. ઓડિશાના પુરીથી ગુજરાતના અમદાવાદ સુધી, લાખો લોકોએ આ ભવ્ય ઉત્સવમાં શ્રદ્ધા રેડી હતી. જ્યારે ભગવાન જગન્નાથ, તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે, તેમના રથ પર બેઠેલા ભક્તો વચ્ચે પહોંચ્યા, ત્યારે “જય જગન્નાથ” ના નારા ગુંજી ઉઠ્યા. સમગ્ર વાતાવરણ આધ્યાત્મિક ઉર્જા અને ભક્તિથી ભરેલું હતું. દેશભરમાંથી જ નહીં પરંતુ વિદેશમાંથી પણ ભક્તોએ આ દિવ્ય પ્રસંગને જોઈને ધન્યતા અનુભવી.
પુરી રથયાત્રાને વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત ધાર્મિક યાત્રાધામોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. તે માત્ર એક ધાર્મિક પ્રસંગ નથી પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ, સમર્પણ, સમાનતા અને સેવાનું જીવંત પ્રતીક છે. આ વર્ષે પણ, ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને દેવી સુભદ્રાને પરંપરાગત પહાડી વિધિ સાથે શ્રીમંદિરમાંથી બહાર લાવવામાં આવ્યા હતા. હજારો સેવકો ભક્તિભાવથી મૂર્તિઓને રથ સુધી લઈ ગયા હતા. મંદિર સંકુલથી બરદંડ સુધી ભક્તોનો પ્રવાહ ઉમટી પડ્યો હતો. લાખો હાથોએ રથના દોરડા પકડી રાખ્યા હતા અને ભગવાનને ગુંડિચા મંદિરમાં લઈ જવાનો લહાવો મેળવ્યો હતો.
રથયાત્રાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિધિ, ચેરા પહાડા, પણ ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવી હતી. પુરીના ગજપતિ મહારાજા દિવ્યસિંહ દેવે, ભગવાનના પ્રથમ સેવક તરીકે, સોનાના સાવરણીથી ત્રણેય રથોના આગળના ભાગને સાફ કર્યા હતા. ત્યારબાદ ચંદન અને સુગંધિત પાણી છાંટવામાં આવ્યું હતું. આ પરંપરા સદીઓથી સંદેશ આપી રહી છે કે ભગવાન સમક્ષ રાજા અને સામાન્ય વ્યક્તિમાં કોઈ ફરક નથી. દરેક વ્યક્તિ ફક્ત ભગવાનનો સેવક છે, અને સેવા એ જ સૌથી મોટો ધર્મ છે.
રથયાત્રામાં ભગવાન બલભદ્રનો તાલધ્વજ રથ સૌપ્રથમ શરૂ થયો. ત્યારબાદ, દેવી સુભદ્રાનો દર્પદલન રથ આગળ વધ્યો, અને અંતે, નંદીઘોષ રથ પર બિરાજમાન ભગવાન જગન્નાથ ભક્તો વચ્ચે પહોંચ્યા. સમગ્ર માર્ગ પર વાતાવરણ ભક્તિથી ભરેલું હતું, શંખ, ઘંટ, સ્તોત્ર અને કીર્તનના નાદ સાથે. ભગવાનના દર્શન માટે ભક્તોએ રસ્તાની બંને બાજુ કલાકો સુધી ઊભા રહીને રથ પર ફૂલોનો વરસાદ કર્યો.
ગુજરાતના અમદાવાદમાં પણ ભગવાન જગન્નાથની ઐતિહાસિક રથયાત્રા ખૂબ જ ધામધૂમ અને શિસ્તબદ્ધ રીતે ઉજવવામાં આવી હતી. સવારની મંગળા આરતી પછી યાત્રા શરૂ થઈ. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે તેમના પરિવાર સાથે દેવતાના દર્શન કર્યા અને આરતીમાં ભાગ લીધો. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ પરંપરા મુજબ સોનાના સાવરણીથી રથને સાફ કર્યો અને શોભાયાત્રાને રવાના કરી. આ પરંપરા નમ્ર સેવા અને જન કલ્યાણનો સંદેશ આપે છે.
અમદાવાદમાં આ વર્ષે રથયાત્રા ખાસ કરીને તેની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે નોંધપાત્ર હતી. ગયા વર્ષે રથયાત્રા દરમિયાન ત્રણ હાથીઓ દોડી ગયાની ઘટના બાદ, વહીવટીતંત્રે વ્યાપક તૈયારીઓ કરી હતી. હાથીઓ અચાનક ભાગી ન જાય તે માટે તેમના પગમાં સાંકળો મૂકવામાં આવી હતી. દરેક હાથી પર સર્વેલન્સ કેમેરા લગાવવામાં આવ્યા હતા અને એક પ્રશિક્ષિત ટીમ સતત હાજર હતી. સમગ્ર રૂટ પર ૩૦,૦૦૦ થી વધુ સુરક્ષા કર્મચારીઓ તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. હજારો સીસીટીવી કેમેરા, ડ્રોન અને કૃત્રિમ બુદ્ધિ આધારિત સર્વેલન્સ સિસ્ટમ્સ દરેક પ્રવૃત્તિ પર નજર રાખતા હતા. સુરક્ષા અને ભક્તિનું આ સંતુલન આ વર્ષના મુખ્ય આકર્ષણ તરીકે ઉભરી આવ્યું.
“પુરીમાં પહેલી વાર કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા આધારિત કેમેરાનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ગાર્ડ કમાન્ડોને તૈનાત કરવામાં આવ્યા. ભીડ નિયંત્રણ માટે અલગ પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના માર્ગો બનાવવામાં આવ્યા. કટોકટી માટે ખાસ રાહત માર્ગો બનાવવામાં આવ્યા જેથી એમ્બ્યુલન્સ અને બચાવ ટીમો કોઈપણ અવરોધ વિના ઘટનાસ્થળે પહોંચી શકે. આધુનિક ટેકનોલોજી અને પરંપરાગત સમારંભોનો આ સુંદર સમન્વય વહીવટીતંત્રની દૂરંદેશી દર્શાવે છે.
રથયાત્રા માત્ર ધાર્મિક શ્રદ્ધાનો તહેવાર જ નહીં પરંતુ સમાજમાં જાગૃતિ લાવવાનું માધ્યમ પણ હતું. અમદાવાદમાં, સ્વચ્છતા, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ, અંગદાન, રાષ્ટ્રીય એકતા અને વિશ્વ શાંતિ જેવા સંદેશાઓ પર આધારિત આકર્ષક ટેબ્લો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. ટેબ્લોમાં ભારતીય ક્રિકેટ ટીમની સિદ્ધિઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને સ્વચ્છ શહેરનો સંદેશ આપ્યો, જ્યારે વૈશ્વિક શાંતિ માટે અપીલ કરતા સંદેશાઓએ લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું. આનાથી દર્શાવાયું કે ધાર્મિક કાર્યક્રમો પણ સમાજમાં સકારાત્મક પરિવર્તનનું માધ્યમ બની શકે છે.
રથયાત્રામાં માનવતાનું એક સુંદર ઉદાહરણ પણ જોવા મળ્યું. અમદાવાદમાં, શોભાયાત્રા દરમિયાન બે એમ્બ્યુલન્સ ભીડમાં ફસાઈ ગઈ. પોલીસ વહીવટીતંત્ર અને ભક્તોએ તાત્કાલિક રસ્તો સાફ કર્યો અને એમ્બ્યુલન્સને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢી. એક દર્દીને ચાલતા વાહનમાં જીવનરક્ષક સારવાર મળી રહી હતી. આ દ્રશ્ય દર્શાવે છે કે માનવતાની સેવાની સાથે શ્રદ્ધા પણ આ ઉત્સવનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
પુરીમાં સવારનો વરસાદ પણ ભક્તોના ઉત્સાહને ઓછો કરી શક્યો નહીં. ભીના હોવા છતાં, હજારો લોકો દેવતાના દર્શન માટે રસ્તા પર ઉભા રહ્યા. મંદિરની સામે ઓડિસી નૃત્યના સુંદર પ્રદર્શને દિવ્ય વાતાવરણમાં ઉમેરો કર્યો.
કલાકારોએ દેવતાના સ્વાગત માટે પોતાની કલા સમર્પિત કરી, અને ભક્તોએ તાળીઓના ગડગડાટથી તેમનો ઉત્સાહ વધાર્યો.
દેશની બંને મુખ્ય રથયાત્રાઓએ સાબિત કર્યું કે ભારતીય સંસ્કૃતિ સમય જતાં આધુનિક બની છે, પરંતુ તેનો આત્મા હજુ પણ પરંપરામાં રહે છે. સદીઓ જૂની ધાર્મિક વિધિઓ ભક્તિભાવથી કરવામાં આવી હતી, પરંતુ આધુનિક ટેકનોલોજીએ સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવી. ભારતીય સંસ્કૃતિની સૌથી મોટી લાક્ષણિકતા એ છે કે તે પરંપરા અને આધુનિકતા બંનેને સ્વીકારે છે.
ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા આપણને એ પણ શીખવે છે કે ભગવાન મંદિરની સીમાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. તે વ્યક્તિગત રીતે પોતાના ભક્તોમાં આવે છે અને બધાને સમાન રીતે દર્શન આપે છે. આ યાત્રાનો સૌથી મોટો સંદેશ સમાનતા, સેવા, કરુણા અને પ્રેમ છે. રાજા હોય કે સામાન્ય નાગરિક, ભગવાનના ચરણોમાં બધા સમાન છે. આ લાગણી ભારતની શાશ્વત પરંપરાની સૌથી મોટી શક્તિ છે.
આ વર્ષની રથયાત્રા ઇતિહાસમાં શ્રદ્ધા, ભક્તિ, શિસ્ત, સેવા અને આધુનિક વ્યવસ્થાપનના એક અદ્ભુત સંગમ તરીકે નોંધાઈ ગઈ. પુરી અને અમદાવાદ બંનેમાં લાખો ભક્તોએ જે શિસ્ત અને ઉત્સાહ સાથે ભાગ લીધો તે સાબિત કરે છે કે ભગવાન જગન્નાથ ફક્ત ઓડિશા કે ગુજરાતની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર ભારતની સાંસ્કૃતિક ચેતના અને આધ્યાત્મિક એકતાનું પ્રતીક છે. જ્યાં સુધી “જય જગન્નાથ” નો મંત્ર ગુંજતો રહેશે, ત્યાં સુધી ભારતીય સંસ્કૃતિની આ મહાન પરંપરા ભાવિ પેઢીઓને શ્રદ્ધા, સેવા અને સમર્પણનો માર્ગ બતાવતી રહેશે.
