કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંડિયા – જ્યારે વૈશ્વિક ફુગાવો આર્થિક ડેટા, ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ, બચતમાં કટોકટી અને મધ્યમ વર્ગની વધતી ચિંતા સુધી મર્યાદિત હોય છે, ત્યારે તેની અસર બજારના અહેવાલો અને સરકારી દસ્તાવેજોમાં દેખાય છે. જો કે, જ્યારે તે જ ફુગાવો રસોડાના થ્રેશોલ્ડને પાર કરે છે અને સામાન્ય માણસની થાળી, પરિવારના માસિક બજેટ, બાળકોના શિક્ષણ, આરોગ્ય ખર્ચ અને ભવિષ્યની બચતને અસર કરવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે તે માત્ર આર્થિક સમસ્યા નહીં પણ સામાજિક અને રાજકીય પડકાર બની જાય છે. હું, એડવોકેટ કિશન સનમુખદાસ ભવનાની ગોંડિયા, મહારાષ્ટ્ર, એ નિર્દેશ કરવા માંગુ છું કે ૧૪ ઓક્ટોબરના રોજ જાહેર કરાયેલા ભારતમાં જથ્થાબંધ ભાવ સૂચકાંક (ડબલ્યુપીઆઈ) આધારિત ફુગાવાનો દર ૧૧.૩૯ ટકા સુધી પહોંચવાના દાવાઓ અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના ફુગાવાના ડેટા આ ગંભીર પરિસ્થિતિ તરફ નિર્દેશ કરે છે. અગાઉ, ૧૩ ઓક્ટોબરના રોજ જાહેર કરાયેલા છૂટક ફુગાવાના ડેટામાં ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (સીપીઆઈ) આધારિત ફુગાવાનો દર વધીને ૫.૫૪ ટકા થયો હતો, અને તાજેતરના ડબલ્યુપીઆઈ ડેટાએ આર્થિક ચર્ચાને વધુ તીવ્ર બનાવી છે. જો આ આંકડાઓ સત્તાવાર પ્રકાશનો દ્વારા પુષ્ટિ મળે છે, તો આ પરિસ્થિતિ સરકાર, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ), ઉદ્યોગ અને લાખો ઘરેલુ ગ્રાહકો માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બનશે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કેઃ જ્યારે રસોડાના ખર્ચમાં વધારો થતો રહે છે, ત્યારે સરેરાશ પરિવાર તેમની જરૂરિયાતો, ઇચ્છાઓ અને બચતને કેવી રીતે સંતુલિત કરી શકે છે?
મિત્રો, જો આપણે રસોડાના બજેટ પર ફુગાવાના સીધા હુમલાને ધ્યાનમાં લઈએઃ ખાંડથી કઠોળ સુધી, અને ડુંગળીથી લીંબુ સુધી, તો વધતી જતી સમસ્યા એ છે કે ભારતીય પરિવારો માટે, રસોડું ફક્ત ખોરાક બનાવવાની જગ્યા નથી, પરંતુ ઘરગથ્થુ અર્થતંત્રનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. કઠોળ, ચોખા, લોટ, ડુંગળી, બટાકા, લસણ, આદુ, લીંબુ અને ખાદ્ય તેલ જેવી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો લગભગ દરેક આવક જૂથને અસર કરે છે. ખાદ્ય ફુગાવો ખાસ કરીને ઓછી આવક ધરાવતા અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે પીડાદાયક છે, કારણ કે તેમની આવકનો મોટો ભાગ દૈનિક જરૂરિયાતો પર ખર્ચવામાં આવે છે. ડુંગળીના ભાવમાં અસામાન્ય વધારો, લસણ અને આદુના ભાવમાં વધારો અને લીંબુ જેવી સામાન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો ઘરગથ્થુ બજેટને અસંતુલિત કરી શકે છે. ખાંડ માટે પ્રતિ કિલોગ્રામ ?૬૫ ના છૂટક ભાવનો દાવો પણ ગ્રાહકોની ચિંતાઓ ઉભી કરે છે, જોકે વાસ્તવિક બજાર ભાવ શહેર, ગુણવત્તા અને વેચાણ બિંદુ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે. ફુગાવાની સૌથી મોટી આડઅસર એ છે કે પરિવારોને સમાન આવક સાથે પહેલા કરતા ઓછી વસ્તુઓ ખરીદવી પડે છે. કેટલાક પરિવારો તેમના ફળની ખરીદી ઘટાડે છે, કેટલાક તેમના દૂધ અને પૌષ્ટિક ખોરાક ઘટાડે છે, જ્યારે અન્ય મનોરંજન, કપડાં અને અન્ય આવશ્યક ખર્ચાઓ પર ઘટાડો કરે છે. આમ, ફુગાવો ફક્ત ખિસ્સા ખાલી કરતો નથી પરંતુ જીવનની ગુણવત્તા અને પરિવારની નાણાકીય સુરક્ષા પર પણ અસર કરે છે.
મિત્રો, જો આપણે છૂટક ફુગાવો ૫.૫૪ ટકા, જથ્થાબંધ ફુગાવો ૧૧.૩૯ ટકા ગણીએ તોઃ અર્થતંત્ર માટે ચેતવણીની ઘંટડી? આ સમજવા માટે, આ બે ફુગાવાના આંકડા સમજવા જરૂરી છે. છૂટક ફુગાવો સૂચવે છે કે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની તુલનામાં ગ્રાહકો દ્વારા ખરીદેલી વસ્તુઓ અને સેવાઓના ભાવમાં કેવી રીતે ફેરફાર થયો છે. બીજી બાજુ, જથ્થાબંધ ફુગાવો ઉત્પાદકો અને જથ્થાબંધ બજારમાં માલના ભાવમાં ફેરફાર દર્શાવે છે. સરકારી આંકડા મુજબ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ માં છૂટક ફુગાવો વધીને ૫.૫૪ ટકા અને જથ્થાબંધ ફુગાવો ૧૧.૩૯ ટકા થયો, જે ઓગસ્ટમાં અનુક્રમે ૪.૮૩ ટકા અને ૯.૯૨ ટકા હતો. સત્તાવાર છૂટક ફુગાવાના આંકડા ૧૨ઓક્ટોબરે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા અને જથ્થાબંધ ફુગાવાના આંકડા ૧૪ ઓક્ટોબરે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. અહીં સમજવા જેવી એક મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે ૧૧.૩૯ ટકા જથ્થાબંધ ફુગાવાનો અર્થ એ નથી કે બજારમાં દરેક ચીજવસ્તુ ૧૧.૩૯ ટકા મોંઘી થઈ ગઈ છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે સીપીઆઈ માં સમાવિષ્ટ માલના એકંદર ભાવ સ્તર ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની તુલનામાં આટલો વધ્યો છે. તેમ છતાં, સતત ઊંચો જથ્થાબંધ ફુગાવો ચિંતાઓ ઉભી કરે છે, કારણ કે તે કંપનીઓના ઉત્પાદન ખર્ચ, પરિવહન ખર્ચ અને વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ પર દબાણ લાવી શકે છે. જો કંપનીઓ આ વધારાના ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખે છે, તો આગામી મહિનાઓમાં છૂટક બજારમાં ફુગાવાનું દબાણ વધી શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે ઇંધણ અને ક્રૂડ ઓઇલના આંચકાને ધ્યાનમાં લઈએઃ ફુગાવાની આગમાં બળતણ, તો સપ્ટેમ્બરના જથ્થાબંધ ફુગાવાના આંકડાનું સૌથી ચિંતાજનક પાસું ઇંધણ અને ઉર્જાના ભાવમાં વધારો છે. ઇંધણ અને ઉર્જા જૂથમાં ફુગાવો ઓગસ્ટમાં ૨૨.૯૩ ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૨૫.૮૫ ટકા થયો. પ્રાથમિક ચીજવસ્તુઓમાં ફુગાવો ૮.૬૭ ટકા અને ઉત્પાદિત ઉત્પાદનોમાં ૯.૭૬ ટકા નોંધાયો હતો. જથ્થાબંધ ખાદ્ય સૂચકાંક પણ ઓગસ્ટમાં ૭.૦૫ ટકાથી વધીને ૮.૬૬ ટકા થયો. ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસના ભાવમાં વધારો માત્ર પેટ્રોલ અને ડીઝલ પૂરતો મર્યાદિત નથી. મોંઘા માલસામાનના ખર્ચ શાકભાજી, અનાજ અને અન્ય ગ્રાહક માલને બજારમાં પહોંચાડવાનો ખર્ચ વધારી શકે છે. ઉદ્યોગોને વીજળી, રસાયણો, પ્લાસ્ટિક, પેકેજિંગ અને અન્ય કાચા માલના ખર્ચમાં પણ વધારો થાય છે. તેથી, ઉર્જા ફુગાવો અર્થતંત્રના અનેક ક્ષેત્રોમાં ખર્ચ દબાણ પેદા કરી શકે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા રહે અને પુરવઠામાં વિક્ષેપ ચાલુ રહે, તો ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
મિત્રો, ચાલો આરબીઆઈ ના લિટમસ ટેસ્ટ પર વિચાર કરીએઃવ્યાજ દર વધશે કે આર્થિક વિકાસ પર અસર પડશે? આ સમજવા માટે, વધતી જતી ફુગાવાએ ભારતીય રિઝર્વ બેંક માટે નીતિગત પડકાર ઉભો કર્યો છે. સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક ફુગાવો ૫.૫૪ ટકા પર પહોંચ્યો, જે તેને ઇમ્ૈં ની સહનશીલતા શ્રેણીની ૨ થી ૬ ટકાની ઉપલી મર્યાદાની નજીક લાવ્યો. આવી સ્થિતિમાં, કેન્દ્રીય બેંકે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા અને આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે. વ્યાજ દર વધારવાથી લોન વધુ મોંઘી થઈ શકે છે અને માંગ દબાઈ શકે છે, જે ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, આનો એક બીજો પાસું પણ છે. હોમ લોન, વાહન લોન અને વાણિજ્યિક લોનના ખર્ચમાં વધારો ઘરગથ્થુ અને વ્યવસાયિક ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે. રોકાણ અને વપરાશને અસર કરીને, આર્થિક પ્રવૃત્તિ પણ ધીમી પડી શકે છે. તેથી, ખાદ્ય પુરવઠા અથવા હવામાન સમસ્યાઓને કારણે થતા ફુગાવાને ફક્ત રેપો રેટમાં ફેરફાર કરીને સંબોધિત કરી શકાતો નથી. આ માટે નાણાકીય નીતિ, તેમજ પુરવઠા વ્યવસ્થાપન, બજાર દેખરેખ અને સમયસર સરકારી હસ્તક્ષેપની જરૂર છે.
મિત્રો, જો આપણે ગ્રામીણ પરિવારોની ચિંતાઓ અને તેમના ઘટતા આર્થિક વિશ્વાસને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ફુગાવો મર્યાદિત આવક અને ખર્ચમાં અચાનક વધારાને પહોંચી વળવા માટે અપૂરતી બચત ધરાવતા પરિવારો પર સૌથી વધુ ઊંડી અસર કરી શકે છે. ગ્રામીણ ગ્રાહક આત્મવિશ્વાસ સર્વેક્ષણના સંદર્ભમાં રજૂ કરાયેલા ડેટા પણ આ ચિંતાને ઉજાગર કરે છે. જો પરિવારો આગામી મહિનાઓમાં ખોરાક, પરિવહન અને ઘરગથ્થુ જરૂરિયાતોમાં વધુ વધારો થવાની અપેક્ષા રાખે છે, તો તેઓ બિન-આવશ્યક ખરીદીઓ મુલતવી રાખી શકે છે અને બચતને પ્રાથમિકતા આપી શકે છે. આ ગ્રામીણ બજારમાં ટુ-વ્હીલર, કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ અને અન્ય ઉત્પાદનોની માંગને અસર કરી શકે છે. જોકે, ગ્રાહક વિશ્વાસ અને વાસ્તવિક ખરીદી અલગ અલગ સૂચકાંકો છે. વાસ્તવિક બજાર પરિસ્થિતિ આવક, રોજગાર, કૃષિ ઉત્પાદન, સરકારી સહાય અને ભાવિ ભાવ વલણો પર આધારિત રહેશે. તેથી, સરકાર માટે ફુગાવાના ડેટા સાથે સામાન્ય પરિવારોની ખરીદ શક્તિ અને વાસ્તવિક જીવનધોરણ પર ધ્યાન આપવું મહત્વપૂર્ણ છે.
મિત્રો, જો આપણે ૨૦૨૭ ની વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પર વિચાર કરીએઃ શું ફુગાવો મુખ્ય રાજકીય મુદ્દો બનશે?, તો ભારતમાં ફુગાવાની અસર ફક્ત અર્થતંત્ર સુધી મર્યાદિત નથી; તે રાજકીય ચર્ચાને પણ પ્રભાવિત કરી શકે છે. ૨૦૨૭ માં સાત રાજ્યો – ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ, ઉત્તરાખંડ, ગોવા, મણિપુર, ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશ – માં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની શક્યતા છે. જો ચૂંટણી પહેલા ખાદ્યપદાર્થો, ઇંધણ અને ઘરગથ્થુ જરૂરિયાતોના ભાવ ઊંચા રહેશે, તો ફુગાવો વિપક્ષ માટે એક મુખ્ય મુદ્દો અને શાસક પક્ષો માટે મુશ્કેલ કસોટી બની શકે છે. મતદારો તેમના રોજિંદા અનુભવોના આધારે સરકારોના પ્રદર્શનનું મૂલ્યાંકન કરે છે. રોજગાર, આવક, કાયદો અને વ્યવસ્થા અને વિકાસ, રસોડાના બજેટ સાથે, તેમના નિર્ણયોને પણ પ્રભાવિત કરી શકે છે. તેવી જ રીતે, યુવાનોનો અસંતોષ, રોજગાર સંબંધિત અપેક્ષાઓ અને વિવિધ ચળવળો ચૂંટણી વાતાવરણને અસર કરી શકે છે. જો કે, એવું માનવું અયોગ્ય રહેશે કે ફુગાવો આપમેળે ચોક્કસ ચૂંટણી પરિણામ તરફ દોરી જશે. મતદારોના નિર્ણયો બહુવિધ મુદ્દાઓ, સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ, નેતૃત્વ, સરકારી યોજનાઓ અને રાજકીય પસંદગીઓના સંયોજન દ્વારા આકાર પામે છે. તેમ છતાં, સતત વધતા ઘરગથ્થુ ખર્ચ સરકારો માટે સ્પષ્ટ વિશ્વાસ પડકાર ઉભો કરી શકે છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર અહેવાલનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખ્યાલ આવશે કે આંકડાઓથી આગળ વધીને રસોડાને રાહત આપવી જરૂરી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના ફુગાવાના આંકડા સરકાર અને આર્થિક નીતિ નિર્માતાઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી રજૂ કરે છે. છૂટક ફુગાવો ૫.૫૪ ટકા અને જથ્થાબંધ ફુગાવો ૧૧.૩૯ ટકા સુધી પહોંચે છે તે દર્શાવે છે કે ભાવ દબાણ વ્યાપક બની રહ્યું છે. ખાદ્ય, ઇંધણ અને ઉત્પાદિત ઉત્પાદનોમાં ફુગાવાની સંયુક્ત અસર ઘરગથ્થુ ખરીદ શક્તિ, કોર્પોરેટ ખર્ચ અને બજારની માંગ પર અસર કરી શકે છે. આવા સમયે, સરકારે આવશ્યક ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા, સંગ્રહખોરી સામે અસરકારક પગલાં લેવા, પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપો દૂર કરવા અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારોને રાહત આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. દરમિયાન,આરબીઆઈએ ફુગાવાના વલણો, ભવિષ્યના જોખમો અને આર્થિક વૃદ્ધિ વચ્ચે સંતુલિત નીતિ અપનાવવી જોઈએ. સરકારની આર્થિક સફળતાનું સાચું માપ ફક્ત વૃદ્ધિ દર અથવા શેરબજારની તેજસ્વીતા જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકની થાળીમાં રહેલો પૌષ્ટિક ખોરાક, મહિનાના અંતે બચેલી બચત અને ભવિષ્યમાં તેમનો વિશ્વાસ પણ છે. જો ફુગાવાનો બોજ વધતો રહે છે, તો તેની અસર બજારથી લઈને જાહેર ચેતના સુધી અનુભવાઈ શકે છે. અને લોકશાહીમાં, જનતાની આર્થિક ચિંતાઓ આખરે ચૂંટણી ચર્ચાનો ભાગ બની જાય છે. તેથી, સમયસર ફુગાવાને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરવો અને સામાન્ય માણસને વાસ્તવિક રાહત આપવી એ સરકારની ટોચની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.
