પ્રેસની સ્વતંત્રતા પર ખતરો હોવાની આશંકા
ભ્રષ્ટાચાર, નાણાકીય ગેરરીતિઓ, ચૂંટણી સંબંધિત વિવાદો અને સત્તાના દુરુપયોગ જેવા મુદ્દાઓની તપાસ દરમિયાન પત્રકારોને અનેક અવરોધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે
(સંપૂર્ણ સમાચાર સેવા)
નવી દિલ્હી,તા.૨૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ –– કેન્દ્ર સરકારના ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (ડ્ઢઁડ્ઢઁ) કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે દેશની આશરે ૨૧ મોટી મીડિયા કંપનીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો છે. ડિજિટલ ન્યૂઝ પબ્લિશર્સ એસોસિએશન (ડ્ઢદ્ગઁછ) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે કાયદાના નવા નિયમો પત્રકારત્વની સ્વતંત્રતા, તપાસાત્મક અહેવાલો અને જાહેર હિતમાં થતી પત્રકારિતાને અસર કરી શકે છે.
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી સાથે સંકળાયેલી મીડિયા કંપનીઓ સહિત અનેક પ્રકાશકો આ કાયદા સામેની કાનૂની લડતમાં જોડાયા છે. અરજીમાં કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ રદ કરવાની અથવા પત્રકારત્વને તેમાંથી યોગ્ય છૂટ આપવાની માગ કરવામાં આવી છે. આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી થવાની છે.
મીડિયા સંગઠન દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી આશરે ૬૯૮ પાનાની અરજીમાં જણાવાયું છે કે નવા નિયમો પત્રકારો માટે સંવેદનશીલ અને જાહેર હિત સાથે જોડાયેલી માહિતી એકત્રિત કરવાનું મુશ્કેલ બનાવી શકે છે. ખાસ કરીને ભ્રષ્ટાચાર, નાણાકીય ગેરરીતિઓ, ચૂંટણી સંબંધિત વિવાદો અને સત્તાના દુરુપયોગ જેવા મુદ્દાઓની તપાસ દરમિયાન પત્રકારોને અનેક અવરોધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
અરજદારોની આશંકા છે કે વ્યક્તિગત માહિતી મેળવવા માટે સંમતિ લેવાની આવશ્યકતા તપાસાત્મક પત્રકારત્વના કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ પાસાંને અસર કરી શકે છે. જો કોઈ અહેવાલમાં જાહેર હિત સાથે જોડાયેલી વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાની તપાસ કરવાની હોય, તો સંબંધિત વ્યક્તિની અગાઉથી મંજૂરી મેળવવી વ્યવહારિક રીતે મુશ્કેલ બની શકે છે.
મીડિયા કંપનીઓનું કહેવું છે કે જો માહિતી આપનાર વ્યક્તિઓને પોતાની ઓળખ જાહેર થવાની અથવા કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી થવાની આશંકા રહેશે, તો તેઓ મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપતાં ખચકાશે. પરિણામે, ભ્રષ્ટાચાર અને અન્ય ગેરરીતિઓને ઉજાગર કરતા અહેવાલો પર અસર પડી શકે છે.
અરજીમાં ડેટા સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોના ભંગ બદલ લાગુ પડી શકે તેવા દંડ અને સત્તાવાળાઓની ભૂમિકા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. મીડિયા સંગઠનના મતે, આ જોગવાઈઓનો વ્યાપક અર્થઘટન કરવામાં આવે તો પ્રકાશકો પર વધારાનું કાનૂની અને આર્થિક દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.
મીડિયા કંપનીઓએ અગાઉ સરકાર સમક્ષ પણ પત્રકારત્વ માટે વિશેષ છૂટની માગ ઉઠાવી હતી. તેમનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા જરૂરી હોવા છતાં, જાહેર હિતમાં થતી તપાસ અને અહેવાલો માટે યોગ્ય કાનૂની સુરક્ષા હોવી જોઈએ.
સરકાર તરફથી અગાઉ મીડિયા સ્વતંત્રતા અંગે ચિંતાઓનું ધ્યાન રાખવાની ખાતરી આપવામાં આવી હોવાનો અહેવાલ છે. જોકે, અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને જરૂરી સ્પષ્ટતા આપતી લેખિત ખાતરી મળી નહોતી.
ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન કાયદાનો હેતુ વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા અને તેના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવાનો છે. બીજી તરફ, મીડિયા સંગઠનો માને છે કે આ સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને પ્રેસની સ્વતંત્રતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ ડિજિટલ યુગમાં પત્રકારત્વના અધિકારો, વ્યક્તિગત ગોપનીયતા અને જાહેર હિતમાં માહિતી પ્રકાશિત કરવાની સ્વતંત્રતા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન કાયદાની જોગવાઈઓ, પત્રકારત્વ પર તેની સંભવિત અસર અને મીડિયા માટે કોઈ વિશેષ છૂટ જરૂરી છે કે નહીં તે મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાની શક્યતા છે.
