તંત્રીની કલમે….
ગુજરાતની ધરતી હંમેશા શાંતિ, સંયમ અને સમરસતા માટે જાણીતી રહી છે. નરસિંહ મહેતા અને ગાંધીના આ પ્રદેશમાં જ્યારે જ્ઞાતિવાદના નામે હિંસાના ફણગા ફૂટે છે, ત્યારે સમગ્ર સમાજ માટે આત્મમંથનનો સમય પાકી જાય છે. તાજેતરમાં ઉત્તર ગુજરાતના થરાદ પંથકના ઉણ ગામમાં જે રીતે બે અગ્રણી સમાજો—ચૌધરી અને રબારી સમાજ—વચ્ચે ઘર્ષણની ઘટના બની, તે માત્ર એક ગામ કે બે જ્ઞાતિનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ આધુનિક ગુજરાતના સામાજિક તાણાવાણામાં પડતી તિરાડનો સંકેત છે. જ્યારે પરસ્પરના પૂરક ગણાતા સમાજો સામસામે આવી જાય, ત્યારે વિકાસની વાતો ગૌણ બની જાય છે અને વિનાશનો માર્ગ પ્રશસ્ત થાય છે.
આ સંઘર્ષના મૂળમાં માત્ર કોઈ નાની ઘટના નથી, પરંતુ તેની પાછળ સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ફેલાવવામાં આવતી નફરત અને ઉશ્કેરણી જવાબદાર છે. ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન દરેક હાથમાં છે, પણ કમનસીબે વિવેકબુદ્ધિ દરેક મગજમાં નથી. ફેસબુક, વોટ્સએપ અને ઈન્સ્ટાગ્રામ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ અત્યારે જ્ઞાતિવાદી શૌર્ય બતાવવાના અખાડા બની ગયા છે. યુવા પેઢી, જેણે ગુજરાતના ભવિષ્યને આકાર આપવાનો છે, તે અત્યારે રીલ્સ અને પોસ્ટના માધ્યમથી પોતાની જ્ઞાતિનું ખોટું ગૌરવ સાબિત કરવા અન્ય જ્ઞાતિઓ પ્રત્યે અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ કરી રહી છે. “મારા સમાજનો વટ” બતાવવાની આ હોડમાં યુવાનો એ ભૂલી રહ્યા છે કે સામાજિક શાંતિ હણાયા પછી નુકસાન તો ગુજરાતનું જ થવાનું છે. ઉણ ગામની ઘટનામાં જે રીતે પથ્થરમારો અને તોડફોડ થઈ, તે દર્શાવે છે કે સોશિયલ મીડિયા પર વહેતી થયેલી ઉશ્કેરણીજનક પોસ્ટ્સ વાસ્તવિક જીવનમાં કેટલી ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.
વિધાનસભાના અધ્યક્ષ શંકરભાઈ ચૌધરીએ જે રીતે આ ઘટના બાદ બંને સમાજના આગેવાનો સાથે મળીને શાંતિની અપીલ કરી છે, તે આવકારદાયક છે. એક રાજકીય નેતા કરતાં પણ વધુ એક સામાજિક ચિંતક તરીકે તેમણે જે અવાજ ઉઠાવ્યો છે કે “આપણી લડાઈ વિકાસ માટે હોવી જોઈએ, એકબીજા સામે નહીં”, તે વાત અત્યારે દરેક ગુજરાતીએ સમજવાની જરૂર છે. શસ્ત્રો કે પથ્થર ઉઠાવવા એ વીરતા નથી, પરંતુ આક્રોશના સમયે શાંતિ જાળવવી એ જ સાચી વીરતા છે. ઉત્તર ગુજરાતનો આ પંથક ખેતી અને પશુપાલન માટે જાણીતો છે, જ્યાં રબારી અને ચૌધરી સમાજ દાયકાઓથી એકબીજાના પૂરક બનીને રહે છે. જો પશુપાલક અને ખેડૂત વચ્ચે જ વૈમનસ્ય પેદા થાય, તો આર્થિક અને સામાજિક પાયા હચમચી જાય તે સ્વાભાવિક છે.
સવાલ એ થાય છે કે ઉકેલ ક્યાં છે? શું પોલીસ કે કાયદો આ સંઘર્ષ રોકી શકશે? કાયદો વ્યવસ્થા જાળવી શકે છે, પણ મનના મેલને ધોઈ શકતો નથી. સાચો ઉકેલ સામાજિક સમરસતામાં છે. જ્ઞાતિના આગેવાનોએ હવે માત્ર રાજકીય ગણતરીઓ છોડીને પોતાના સમાજના યુવાનોને સાચો માર્ગ બતાવવો પડશે. યુવાનોએ સમજવું પડશે કે સોશિયલ મીડિયા પર જે ‘કીબોર્ડ વોરિયર્સ’ ઉશ્કેરણી કરે છે, તેઓ જ્યારે પોલીસ કેસ થાય છે ત્યારે ક્યાંય જોવા મળતા નથી. ઉશ્કેરાટમાં લીધેલું એક ખોટું ડગલું આખી જિંદગીની કારકિર્દી રોળી નાખે છે.
આ સમયે યુવા પેઢી માટે ‘લાલબત્તી’ સમાન કિસ્સો છે. આપણી ઓળખ માત્ર આપણી જ્ઞાતિ નથી, પણ આપણી ઓળખ એક ગુજરાતી તરીકેની અને એક ભારતીય તરીકેની હોવી જોઈએ. જ્ઞાતિવાદનું ઝેર જ્યારે લોહીમાં ભળે છે ત્યારે તે તર્કશક્તિને ખતમ કરી નાખે છે. ગુજરાત જે રીતે ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અને પ્રગતિના પંથે છે, ત્યાં આવા આંતરિક વિખવાદો રાજ્યની છબીને ખરડે છે.
અંતે, શાંતિ અને સમજદારી એ જ સુરક્ષિત સમાજનો પાયો છે. આપણે એવા ગુજરાતનું નિર્માણ કરવાનું છે જ્યાં જ્ઞાતિના વાડાઓ કરતા માનવતાના સેતુઓ વધુ મજબૂત હોય. ઉણ ગામની ઘટનામાંથી બોધપાઠ લઈ, સોશિયલ મીડિયાના નકારાત્મક ઉપયોગને તિલાંજલિ આપી, ચાલો આપણે ફરી એકવાર ‘જય જય ગરવી ગુજરાત’ના સૂત્રને સાર્થક કરીએ. સામાજિક સમરસતા એ કોઈ અહેસાન નથી, પણ આપણી આવતીકાલને બચાવવાની અનિવાર્યતા છે. જો આજે આપણે જ્ઞાતિવાદના આ ફણીધરને નાથીશું નહીં, તો આવનારી પેઢી આપણને ક્યારેય માફ નહીં કરે.
નરેન્દ્ર જોષી
