કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની
(એલએલબી, એલએલએમ સીએ (એટીસી)
શ્રીનગર, ગોંદીયા
Email – kishanbhawnani13@gmail.com
ગોંદિયા – ૧૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ એ વૈશ્વિક ભારતીય સંગીત જગત માટે ઊંડા શોક અને ઐતિહાસિક ખોટનો દિવસ હતો, કારણ કે અજોડ સોનિક જાદુગર, આશા ભોંસલે ૯૨ વર્ષની વયે વિદાય લીધી. એવું જાણવા મળ્યું છે કે આશા ભોંસલેના અંતિમ સંસ્કાર ૧૩ એપ્રિલે સાંજે ૪ વાગ્યે શિવાજી પાર્ક ખાતે થશે. અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માંગતા લોકો સવારે ૧૧ વાગ્યે તેમના ઘરે જઈ શકે છે. આશા ભોંસલેના નિધન બાદ, સંગીત, સિનેમા, ક્રિકેટ અને રાજકારણીઓ પણ સોશિયલ મીડિયા પર ગાયિકાને શ્રદ્ધાંજલિ આપી રહ્યા છે. શોકનો વરસાદ વરસી રહ્યો છે. મુંબઈની બ્રીચ કેન્ડી હોસ્પિટલમાં અંતિમ શ્વાસ લેનાર આશા તાઈ માત્ર એક ગાયિકા જ નહીં પરંતુ ભારતીય સાંસ્કૃતિક વારસાના જીવંત પ્રતીક હતા. સાત દાયકાથી વધુની કારકિર્દીમાં નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચેલા તેમના ઉદાર ઉદયથી તેઓ માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક સંગીત જગતમાં પણ અમર વ્યક્તિત્વ બની ગયા છે. તેમના નિધનના સમાચારથી માત્ર સંગીત પ્રેમીઓ જ નહીં પરંતુ રાજકીય, સાંસ્કૃતિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયોમાં પણ શોક ફેલાયો છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, અમિત શાહ, મહારાષ્ટ્રના રાજ્યપાલ અને મુખ્યમંત્રી અને અસંખ્ય નેતાઓ અને કલાકારોએ તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી, તેમના યોગદાનને અવિસ્મરણીય ગણાવ્યું. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, શેર કરવા માંગુ છું કે આશા ભોંસલેનો જન્મ ૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૩૩ ના રોજ સંગીતનો શ્વાસ લેનારા પરિવારમાં થયો હતો. તેમની મોટી બહેન, લતા મંગેશકર, સંગીત જગતમાં પહેલેથી જ એક સ્થાપિત નામ હતા, અને આ વાતાવરણે આશામાં સંગીતના બીજ વાવ્યા હતા. ૧૯૪૩ માં, ૧૦ વર્ષની ઉંમરે, તેમણે તેમની ગાયકી કારકિર્દી શરૂ કરી, જે પાછળથી એક સીમાચિહ્નરૂપ સફરમાં ખીલી. શરૂઆતના સંઘર્ષો છતાં, તેમણે ધીમે ધીમે બોલીવુડ અને ભારતીય સંગીત ઉદ્યોગમાં પોતાના માટે એક વિશિષ્ટ સ્થાન બનાવ્યું, જે તેમના અનન્ય અવાજ અને વૈવિધ્યતાને આભારી છે. ૧૯૫૦ ના દાયકામાં તેમણે જે જાદુ ચલાવ્યો તેનાથી તેઓ સંગીત જગતમાં એક ચમકતો તારો બન્યા.
મિત્રો, જો આપણે તેમની કારકિર્દીના શરૂઆતના તબક્કાઓ પર વિચાર કરીએ, તો તે સંઘર્ષોથી ભરેલી હતી. તેમણે નાના બજેટની ફિલ્મોમાં ગાયન કરીને પોતાના માટે એક વિશિષ્ટ સ્થાન બનાવ્યું અને ધીમે ધીમે અગ્રણી દિગ્દર્શકો અને સંગીતકારોનું ધ્યાન ખેંચ્યું. તેમને બિમલ રોય અને રાજ કપૂર જેવા દિગ્ગજો સાથે કામ કરવાની તક મળી. સંગીતકાર ઓ. પી. નય્યર સાથેના તેમના સહયોગથી ઘણા સુપરહિટ ગીતો ઉત્પન્ન થયા, પરંતુ ૧૯૫૭ ની ફિલ્મ નયા દૌર તેમની કારકિર્દીમાં વળાંક સાબિત થઈ. આ ફિલ્મે તેમને મુખ્ય પ્રવાહની સફળતા અપાવી અને તેઓ ભારતીય ફિલ્મ સંગીતના અગ્રણી ગાયકોમાંના એક બન્યા. આશા ભોંસલેની સૌથી મોટી તાકાત તેમની વૈવિધ્યતા હતી. તેમણે માત્ર પરંપરાગત ફિલ્મી ગીતો જ ગાયા નહીં, પરંતુ ગઝલ, પોપ, ભક્તિ, શાસ્ત્રીય અને લોક સંગીત સહિત દરેક શૈલી પર તેમનો નોંધપાત્ર પ્રભાવ પણ દર્શાવ્યો. ૧૯૮૧ ની ફિલ્મ ઉમરાવ જાનમાં તેમણે ગાયેલી ગઝલો – “દિલ ચીઝ ક્યા હૈ,” “ઇન આંખો કી મસ્તી કે,” અને “યે ક્યા જગાહ હૈ દોસ્તોં” – આજે પણ સંગીત પ્રેમીઓમાં ગુંજતી રહે છે. આ ગીતોએ તેમને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર અપાવ્યો અને સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર એક પ્લેબેક સિંગર જ નહીં પરંતુ એક સંપૂર્ણ કલાકાર પણ હતા.
મિત્રો, જો આપણે આશા ભોંસલેની સિદ્ધિઓ વિશે વાત કરીએ, તો તેમની સિદ્ધિઓ ફક્ત ભારત પૂરતી મર્યાદિત નહોતી. આશા ભોંસલેએ તેમની કારકિર્દી દરમિયાન ૨૦ થી વધુ ભાષાઓમાં ગીતો ગાયા, જેના કારણે તેમને જીનિયસ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોડ્ર્સમાં સ્થાન મળ્યું. તેમણે ભારતીય સંગીતને વૈશ્વિક મંચ પર લાવ્યા. તેમના ગીતો, જે ભારતીયતાના સારને આધુનિકતાના સ્પર્શ સાથે જોડતા હતા, તેમને દરેક પેઢી માટે પ્રિય બનાવતા હતા. તેમની કારકિર્દી ફક્ત ગાયન સુધી મર્યાદિત નહોતી. ૨૦૧૩ માં, તેણીએ ફિલ્મ “માઈ” થી અભિનયની દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો અને તેના અભિનયને વિવેચકોની પ્રશંસા મળી. ૨૦૨૦ માં, તેણીએ ડિજિટલ યુગ સાથે તાલ મિલાવીને પોતાની યુટ્યુબ ચેનલ શરૂ કરી, જેમાં તેણીએ સમય સાથે અનુકૂલન સાધવાની ક્ષમતા દર્શાવી. ૯૦ વર્ષની ઉંમરે પણ સ્ટેજ પર તેણીનું સતત પ્રદર્શન તેણીની ઉર્જા અને સંગીત પ્રત્યેના સમર્પણને દર્શાવે છે. દુબઈમાં તેણીનો ૨૦૨૫ નો કોન્સર્ટ એ વાતનો જીવંત પુરાવો હતો કે ઉંમર તેના માટે માત્ર એક સંખ્યા હતી.
મિત્રો, જો આપણે આશા ભોંસલેની સંગીત યાત્રાનો વિચાર કરીએ, તો તે ફક્ત સિદ્ધિઓની વાર્તા નથી પણ પ્રેરણા પણ છે. તેમણે દરેક યુગમાં પોતાની સુસંગતતા જાળવી રાખી. ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૦ ના દાયકામાં પણ, તેમણે રંગીલા, લગાન અને પ્યાર તુને ક્યા કિયા જેવી ફિલ્મોમાં પોતાનો અવાજ આપ્યો, દરેક પેઢી સાથે પડઘો પાડવાની તેમની ક્ષમતા સાબિત કરી. એ.આર. રહેમાન જેવા આધુનિક સંગીતકારો સાથે કામ કરીને, તેમણે તેમના સંગીતને એક નવી દિશા આપી.તેમના નિધનથી દેશ અને દુનિયાભરમાં શોકની લાગણી ફેલાઈ ગઈ. મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે તેમને સૌથી બહુમુખી કલાકાર ગણાવતા કહ્યું કે તેમના નિધનથી માત્ર એક કલાકારનો અંત જ નહીં પરંતુ એક યુગનો અંત આવ્યો. કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરીએ તેમની સાથેના પોતાના અંગત સંબંધોને યાદ કરતા કહ્યું કે આશા તાઈનું સંગીત પ્રત્યેનું સમર્પણ અજોડ હતું. તેજસ્વી યાદવે પણ તેને સંગીત જગત માટે એક અપૂર્ણ નુકસાન ગણાવ્યું.
મિત્રો, જો આપણે આશા ભોંસલેના જીવનમાંથી શીખવું હોય, તો તે આપણને શીખવે છે કે પ્રતિભા, મહેનત અને સમર્પણ દ્વારા કોઈપણ ક્ષેત્રમાં અમરત્વ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. તેમણે માત્ર સંગીત જ જીવ્યું નહીં, પરંતુ તેને પોતાના અસ્તિત્વનો એક ભાગ બનાવ્યું. તેમના દરેક ગીતો એક વાર્તા કહે છે, દરેક સ્વર એક લાગણી વ્યક્ત કરે છે, અને દરેક સૂર એક સ્મૃતિ બની જાય છે. આજે, ભલે તે આપણી વચ્ચે નથી, તેમનો અવાજ હંમેશા રેડિયો પર, ફિલ્મોમાં, સ્ટેજ પર અને દરેક હૃદયમાં ગુંજતો રહેશે જેણે ક્યારેય તેમના ગીતો અનુભવ્યા છે. તેમનું નિધન ભૌતિક અંત હોઈ શકે છે, પરંતુ તેમનું સંગીત અમર છે. ભાવિ પેઢીઓ તેમના ગીતોમાંથી પ્રેરણા લેશે અને તેમને એક આદર્શ તરીકે જોશે. આશા ભોંસલે માત્ર એક નામ નહોતા, તેઓ એક યુગ હતા – એક યુગ જેણે ભારતીય સંગીતને વૈશ્વિક માન્યતા આપી. તેમના નિધનથી એક ખાલીપો છોડી ગયો છે જે ભરવો અશક્ય છે. પરંતુ તેમના ગીતો, તેમનો અવાજ અને તેમનો વારસો હંમેશ માટે જીવંત રહેશે, જે આપણને યાદ અપાવે છે કે સાચો કલાકાર ક્યારેય મરતો નથી; તેઓ તેમની કલા દ્વારા હંમેશા જીવંત રહે છે.
મિત્રો, જો આપણે આશા ભોંસલેના નિધન પર રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને વડા પ્રધાન સહિત અનેક નેતાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી શ્રદ્ધાંજલિને ધ્યાનમાં લઈએ, તો ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ સુપ્રસિદ્ધ ગાયિકા આશા ભોંસલેના નિધન પર ઊંડા શોક વ્યક્ત કર્યો અને તેને સંગીત જગત માટે એક અપૂર્ણ નુકસાન ગણાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે આશાના સુરીલા અને સદાબહાર અવાજે દાયકાઓ સુધી ભારતીય સંગીતને સમૃદ્ધ બનાવ્યું, અને તેમના નિધનથી સંગીત જગતમાં એક મોટી ખોટ પડી ગઈ છે. ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ શ્રી સી.પી. રાધાકૃષ્ણને પ્રખ્યાત ગાયિકા આશા ભોંસલેના નિધન પર ઊંડા શોક વ્યક્ત કર્યો. “મને સુપ્રસિદ્ધ ગાયિકા આશા ભોંસલેના નિધનના સમાચાર સાંભળીને ખૂબ દુઃખ થયું છે. તેમના પરિવાર, ચાહકો અને સંગીત પ્રેમીઓ પ્રત્યે મારી હૃદયપૂર્વકની સંવેદના. આશાના બહુમુખી અવાજે તેમને વિવિધ શૈલીઓમાં સરળતાથી ગાવાની મંજૂરી આપી. આ સાથે, તેમણે ભાવનાત્મક ગઝલો અને પરંપરાગત ભજનોમાં નિપુણતા મેળવી, ભારતીય સંગીત પર અમીટ છાપ છોડી. તેમનો અજોડ અવાજ અને સંગીતનો વારસો લાખો લોકોના હૃદયમાં ગુંજતો રહેશે અને આવનારી પેઢીઓને પ્રેરણા આપશે.” ઓમ શાંતિ. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે ??આશા ભોંસલેજીના નિધન પર ઊંડી શોક વ્યક્ત કરી, તેમને ભારતના સૌથી આદરણીય અને બહુમુખી અવાજોમાંના એક ગણાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે દાયકાઓ સુધી ચાલેલી તેમની અસાધારણ સંગીત યાત્રાએ દેશના સાંસ્કૃતિક વારસાને સમૃદ્ધ બનાવ્યો અને વિશ્વભરના અસંખ્ય હૃદયને સ્પર્શી ગયા. તેમના ભાવનાત્મક સૂરો હોય કે જીવંત રચનાઓ, તેમના અવાજમાં શાશ્વત ચમક હતી, અને ઉમેર્યું કે તેઓ હંમેશા તેમની સાથેના તેમના અનુભવોને યાદ રાખશે. તેમણે તેમના પરિવાર, ચાહકો અને સંગીત પ્રેમીઓ પ્રત્યે ઊંડી સંવેદના વ્યક્ત કરી. શ્રી મોદીએ કહ્યું કે તેઓ પેઢીઓને પ્રેરણા આપતા રહેશે અને તેમના ગીતો હંમેશા લોકોના જીવનમાં ગુંજતા રહેશે. પ્રધાનમંત્રીએ ટિ્વટર પર લખ્યુંઃ “ભારતના સૌથી આદરણીય અને બહુમુખી અવાજોમાંના એક આશા ભોંસલેજીના નિધનથી હું ખૂબ જ દુઃખી છું. દાયકાઓ સુધી ચાલેલી તેમની અસાધારણ સંગીત યાત્રાએ આપણા સાંસ્કૃતિક વારસાને સમૃદ્ધ બનાવ્યો અને વિશ્વભરના અસંખ્ય હૃદયને સ્પર્શી ગયા. તેમના ભાવનાત્મક સૂરો હોય કે જીવંત રચનાઓ, તેમના અવાજમાં શાશ્વત ચમક હતી.” હું તેમની સાથેની મારી મુલાકાતોને હંમેશા યાદ રાખીશ. તેમના પરિવાર, ચાહકો અને સંગીત પ્રેમીઓ પ્રત્યે મારી ઊંડી સંવેદના. તે પેઢી દર પેઢી પ્રેરણા આપતી રહેશે, અને તેમના ગીતો લોકોના જીવનમાં હંમેશા ગુંજતા રહેશે.” ભારતના ગૃહમંત્રી અમિત શાહે કહ્યું, “આજનો દિવસ દરેક ભારતીય માટે અને ખાસ કરીને મારા જેવા સંગીત પ્રેમીઓ માટે દુઃખદ છે કે આપણી પ્રિય આશા ભોંસલે હવે આપણી વચ્ચે નથી. આશા તાઈએ પોતાના મધુર અવાજ અને અજોડ પ્રતિભાથી એક અલગ ઓળખ બનાવી જ નહીં, પરંતુ પોતાના સૂરોથી ભારતીય સંગીતને પણ સમૃદ્ધ બનાવ્યું. સંગીતના દરેક પ્રકારને અનુકૂલન સાધવાની તેમની અનોખી ક્ષમતાએ દરેકના દિલ જીતી લીધા. પોતાના અવાજથી લાખો હૃદયને સ્પર્શી લેનારી આશાજીએ હિન્દી, મરાઠી, બંગાળી, તમિલ અને ગુજરાતી સહિત ઘણી ભાષાઓ તેમજ લોકગીતો પર અમીટ છાપ છોડી. આશા તાઈના અવાજમાં જેટલી કોમળતા હતી, તેમનો વ્યવહાર પણ એટલો જ સરળ અને સૌહાર્દપૂર્ણ હતો. જ્યારે પણ હું તેમને મળતો, ત્યારે અમે સંગીત અને કલા સહિત વિવિધ વિષયો પર લાંબી વાતચીત કરતા. ભલે તે હવે આપણી વચ્ચે નથી, તેમનો અવાજ હંમેશા આપણા હૃદયમાં રહેશે. ભગવાન આશાજીને તેમના ચરણોમાં સ્થાન આપે. હું તેમના પરિવાર અને અસંખ્ય ચાહકો પ્રત્યે મારી ઊંડી સંવેદના વ્યક્ત કરું છું. ઓમ શાંતિ શાંતિ શાંતિ! પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ પણ આશા ભોંસલેના નિધન પર શોક વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આશા ભોંસલે એક એવી ગાયિકા હતી જેમણે પોતાના અવાજથી પેઢીઓનાં હૃદય જીતી લીધાં. તેમના મતે, તેઓ માત્ર એક કલાકાર જ નહોતા પણ એક પ્રેરણાદાયી વ્યક્તિ પણ હતા જેમની પાસેથી નવી પેઢીઓ શીખતી રહેશે. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે કહ્યું, “ભારતીય સંગીતની મહારાણી, એક મહાન સુરેખ કલાકાર, પદ્મભૂષણ આશા ભોંસલેનું નિધન કલા જગત માટે ખૂબ જ દુઃખદ અને અપૂર્ણ નુકસાન છે. તેમની અપ્રતિમ ગાયકીએ ભારતીય સંગીતને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડ્યું. તેમનો સુરેખ અવાજ હંમેશા રાષ્ટ્રના હૃદયમાં ગુંજતો રહેશે. હું ભગવાન શ્રી રામને પ્રાર્થના કરું છું કે તેઓ તેમના આત્માને મુક્તિ આપે અને શોકગ્રસ્ત પરિવાર અને ચાહકોને આ અપાર નુકસાન સહન કરવાની શક્તિ આપે.”
