તંત્રીની કલમે….
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની ઇટાલી મુલાકાત અને ત્યાંના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોની સાથેની દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટોએ ભારત અને ઇટાલીના સંબંધોને એક અભૂતપૂર્વ ઊંચાઈ પર પહોંચાડી દીધા છે. બંને દેશોએ પોતાના સંબંધોને સામાન્ય ભાગીદારીમાંથી વધારીને ‘સ્પેશિયલ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’ એટલે કે વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો દરજ્જો આપ્યો છે. આ નવું વળાંક માત્ર રાજદ્વારી ઔપચારિકતા નથી, પરંતુ બદલાતા વૈશ્વિક સમીકરણો વચ્ચે ડિજિટલ ટેક્નોલોજી, સંરક્ષણ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (આઈઆઈ) અને ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇનને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક ક્રાંતિકારી કદમ છે. આ આર્થિક અને તકનીકી જોડાણ આવનારા સમયમાં બંને દેશો માટે વિજયી સ્થિતિનું નિર્માણ કરશે.
આ ભાગીદારીના હકારાત્મક પાસાઓ પર નજર કરીએ તો, તે મુખ્યત્વે ટેક્નોલોજી અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભરતા લાવનારી સાબિત થશે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રે બંને દેશોએ સંયુક્ત ડિઝાઇનિંગ, સહ-વિકાસ અને સહ-ઉત્પાદન માટે એક ઔદ્યોગિક રોડમેપ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જે ભારતના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને વૈશ્વિક સ્તરે વેગ આપશે. તેવી જ રીતે, આઈઆઈ અને આધુનિક ટેક્નોલોજીના આદાનપ્રદાન માટે ‘ઇનોવિટ ઇન્ડિયા’ નામના ઇનોવેશન હબની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જે બંને દેશોના સ્ટાર્ટઅપ્સ, યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધકોને એક મંચ પૂરો પાડશે. આ સિવાય, વર્ષ ૨૦૨૯ સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને ૨૦ અબજ યુરો સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આ સંબંધો માત્ર સંરક્ષણ પૂરતા મર્યાદિત નથી પરંતુ વ્યાપારીક દ્રષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વના છે. ભારત-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (આઈએમઇઇસી) ના સંદર્ભમાં પણ ઇટાલીની ભૂમિકા ભારત માટે યુરોપના પ્રવેશદ્વાર સમાન બની રહેશે.
બીજી તરફ, લોકશાહી દેશોમાં વૈશ્વિક મુલાકાતો અને કરારો પર રાજકીય મડાગાંઠ અને ટીકાઓ થવી સ્વાભાવિક છે. ભારતમાં વિપક્ષી દળો દ્વારા આ મુલાકાતને લઈને નકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે જ્યારે દેશની અંદર આર્થિક પડકારો અને મોંઘવારી જેવી સમસ્યાઓ છે, ત્યારે વડાપ્રધાન વિદેશ પ્રવાસમાં વ્યસ્ત છે. જોકે, વિપક્ષનો આ દ્રષ્ટિકોણ વૈશ્વિક સ્તરે ભારતના હિતોને જોતાં ભૂલભરેલો અને સંકુચિત પ્રતીત થાય છે. આજના આંતરરાષ્ટ્રીય વાતાવરણમાં કોઈપણ દેશ એકલો રહીને પ્રગતિ કરી શકતો નથી. ઇટાલી સાથેની આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી ભવિષ્યમાં ભારતમાં અબજો રૂપિયાનું વિદેશી રોકાણ લાવશે, સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે નવી રોજગારી ઊભી કરશે અને ભારતીય વ્યાવસાયિકો તેમજ નર્સો માટે ઇટાલીમાં રોજગારની તકો ખોલશે. તેથી, વિદેશ નીતિને સ્થાનિક રાજકારણના ચશ્માથી જોવી એ દેશના લાંબાગાળાના આર્થિક હિતોને નુકસાન પહોંચાડવા બરાબર છે.
આ સમગ્ર રાજદ્વારી સફળતાની પાછળ વડાપ્રધાન મોદી અને વડાપ્રધાન મેલોની વચ્ચેની અદભૂત વ્યક્તિગત કેમિસ્ટ્રી અને નવી ’ચોકલેટ રાજદ્વારી વ્યૂહરચના’ એ મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર લાંબા સમયથી બંને નેતાઓના નામને જોડીને પ્રચલિત થયેલા મેલોડી ટ્રેન્ડને સત્તાવાર સ્વીકૃતિ આપતા હોય તેમ, પીએમ મોદીએ ઇટાલીના વડાપ્રધાન મેલોનીને ભારતની પ્રખ્યાત અને લોકપ્રિય ’મેલોડી ચોકલેટ’ નું પેકેટ ભેટમાં આપ્યું હતું. આ હળવી ક્ષણનો વિડિયો જ્યોર્જિયા મેલોનીએ પોતે સોશિયલ મીડિયા પર શેર કર્યો હતો જે આખી દુનિયામાં વાયરલ થયો છે. સામાન્ય રીતે વૈશ્વિક નેતાઓ મોંઘી અને કિંમતી ભેટો આપતા હોય છે, તેના બદલે પીએમ મોદીએ ભારતના સામાન્ય નાગરિકોમાં લોકપ્રિય એવી રૂ ૧ ની ચોકલેટ ભેટમાં આપીને ભારતની સ્થાનિક બ્રાન્ડ અને માસ-માર્કેટ સંસ્કૃતિના સોફ્ટ પાવરનું વૈશ્વિક પ્રદર્શન કર્યું છે. આ મેલોડી વ્યૂહરચના દર્શાવે છે કે મજબૂત વ્યક્તિગત સંબંધો અને હળવી ક્ષણો કેવી રીતે ગંભીર રાજદ્વારી સંબંધોને વધુ મધુર અને મજબૂત બનાવી શકે છે. અંતે, ભારત અને ઇટાલીનું આ નવું ગઠબંધન વૈશ્વિક મંચ પર એક સંતુલિત અને મજબૂત ધરી તરીકે ઉભરી આવશે, જે બંને દેશોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ બનાવશે.
નરેન્દ્ર જોષી
