સંવાદ અને વૈશ્વિક ભાગીદારીઃ વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અમેરિકા સામે સ્પષ્ટ કર્યું ભારતનું મજબૂત પાંચ મુદ્દાનું વલણ

તંત્રીની કલમે….

વૈશ્વિક રાજનીતિના બદલાતા પ્રવાહો વચ્ચે ભારતની વિદેશ નીતિ હંમેશા રાષ્ટ્રીય હિતો અને સાર્વભૌમત્વને સર્વોપરી રાખીને આગળ વધી રહી છે. તાજેતરમાં નવી દિલ્હી ખાતે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો વચ્ચે યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય દ્વિપક્ષીય બેઠક આ વલણની એક મજબૂત કડી સમાન સાબિત થઈ છે. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે, ત્યારે વિશ્વની બે સૌથી મોટી લોકશાહીઓ વચ્ચેનો આ સંવાદ માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. નવી દિલ્હીની આ બેઠકમાં ભારતે ખૂબ જ સ્પષ્ટ, વ્યાપક અને દ્રઢ આત્મવિશ્વાસ સાથે પોતાનું વલણ અમેરિકા સમક્ષ રજૂ કર્યું છે, જે દર્શાવે છે કે નવી દિલ્હી હવે વૈશ્વિક મંચ પર એક સમાન ભાગીદાર તરીકે પોતાની ભૂમિકા ભજવવા માટે સંપૂર્ણ સજ્જ છે.

આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક દરમિયાન ભારતના વિદેશ મંત્રીએ અમેરિકા સામે પાંચ મુખ્ય મુદ્દાઓ પર આધારિત ભારતનું મજબૂત વલણ સ્પષ્ટ કર્યું છે. આ પાંચ મુદ્દાઓ વાસ્તવમાં ભારતની વિદેશ નીતિની ગતિશીલતા અને સ્વાયત્તતાના પ્રતીક છે. ભારતે પ્રથમ અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા તરીકે વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા પર ભાર મૂક્યો છે, જેનો અર્થ એ છે કે ભારત પોતાની વિદેશ નીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો અંગેના નિર્ણયો કોઈ પણ બાહ્ય દબાણ વગર, માત્ર અને માત્ર પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ લેશે. બીજા મુદ્દા તરીકે વૈશ્વિક સુરક્ષા અને ખાસ કરીને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે બંને દેશો વચ્ચેના સંરક્ષણ સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે. ત્રીજો મુદ્દો આર્થિક ભાગીદારી અને સપ્લાય ચેઈનની વિશ્વસનીયતા પર કેન્દ્રિત છે, જેમાં ભારતે ઉભરતી ટેકનોલોજી અને વેપાર ક્ષેત્રે પરસ્પર સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂક્યો છે. ચોથા મુદ્દા તરીકે ત્રાસવાદ સામેની લડાઈમાં શૂન્ય સહિષ્ણુતાની નીતિને પુનઃ દોહરાવવામાં આવી છે, જે સરહદ પારથી થતા આતંકવાદ સામે ભારતની કટિબદ્ધતા દર્શાવે છે. પાંચમો અને અંતિમ મુદ્દો બંને દેશોના નાગરિકો વચ્ચેના સંબંધો અને પ્રવાસી કામદારોના હિતોના રક્ષણ સાથે જોડાયેલો છે, જે ભારત-અમેરિકા સંબંધોનો મજબૂત પાયો છે.

વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો વચ્ચેનો આ સંવાદ એવા સમયે થયો છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે અનેક આર્થિક અને રાજકીય પડકારો ઉભા થયા છે. નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ બેઠક એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે ભારત હવે માત્ર વૈશ્વિક પ્રવાહોને અનુસરતો દેશ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક એજન્ડા નક્કી કરવામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે. અમેરિકા સાથેની ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવાની સાથે ભારતે પોતાની પરંપરાગત મિત્રતા અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબદ્ધતાઓને સંતુલિત રાખવાની જે કળા પ્રદર્શિત કરી છે, તે સમકાલીન મુત્સદ્દીગીરીનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. ભારતે બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાની હિમાયત કરીને એ સાબિત કર્યું છે કે વૈશ્વિક શાંતિ અને પ્રગતિ માટે તમામ દેશો વચ્ચે સમાનતા અને પરસ્પર આદરની ભાવના હોવી અનિવાર્ય છે.

આ બેઠકના પરિણામો આગામી સમયમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર, સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સંયુક્ત ઉત્પાદન અને ટેકનોલોજીના આદાન-પ્રદાનમાં નવા દ્વાર ખોલશે તેવી આશા રાખવામાં આવી રહી છે. અમેરિકા માટે પણ ભારત એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં એક અત્યંત વિશ્વાસપાત્ર અને મજબૂત ભાગીદાર છે, જે પ્રાદેશિક સંતુલન જાળવવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. ભારતે પોતાના આ પાંચ મુદ્દાના વલણ દ્વારા અમેરિકી વહીવટીતંત્રને એ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે બંને દેશો વચ્ચેનો સહયોગ સમાનતાના સિદ્ધાંત પર જ આગળ વધી શકે છે. આ સંપાદકીય નોંધ એ બાબત પર પ્રકાશ પાડે છે કે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલો આ મિલાપ ભવિષ્યની વૈશ્વિક ભાગીદારીનો નવો રોડમેપ તૈયાર કરનારો સાબિત થશે, જેમાં ભારત પોતાની મજબૂત વિદેશ નીતિના જોરે એક અગ્રણી વૈશ્વિક શક્તિ તરીકે ઉભરી આવશે.

નરેન્દ્ર જોષી